Historia pojęcia mobbingu: Ewolucja w literaturze i prawie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.12.2024 o 10:24

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.12.2024 o 15:29

Tytuł zadania domowego: "Historia pojęcia mobbingu - jak ewoluowało w literaturze i w prawie"

Pojęcie mobbingu, odnoszące się do systematycznego nękania i poniżania jednostki w środowisku pracy, ma stosunkowo niedługą, choć dynamiczną historię. Jego korzenie sięgają głównie II połowy XX wieku, kiedy rosła świadomość dotycząca praw pracowniczych oraz psychologii miejsca pracy. Koncept ten rozwijał się w ścisłym związku z badaniami psychologicznymi, zmianami legislacyjnymi oraz rosnącą liczbą prac naukowych i publikacji popularnych na temat tego zjawiska. Ewolucja pojęcia mobbingu pokazuje, jak nauka, prawo i społeczeństwo współpracują w odpowiedzi na wyzwania, przed jakimi stawiają nas współczesne miejsca pracy.

Pierwsze wzmianki o zachowaniach przypominających mobbing można odnaleźć w literaturze dotyczącej zachowań społecznych i psychologii. Termin "mobbing" został początkowo użyty przez etologa, Konrada Lorenza, w latach 60. XX wieku. Opisał on agresywne zachowania zwierząt polegające na grupowym ataku przeciwko jednostce. Metaforyczne przełożenie tego terminu na grunt ludzki uwidoczniło destruktywne dla jednostki zachowania grupowe. Dzięki pracom Lorenza, zaczęto uświadamiać sobie, że podobne zjawiska występują również wśród ludzi, w tym w kontekście zawodowym.

Na szczególną uwagę zasługuje wkład szwedzkiego psychologa Heinza Leymanna, który w latach 80. i 90. XX wieku nadał nowy kierunek badaniom nad mobbingiem. Dostrzegł on zjawisko mobbingu jako istotny problem występujący w środowisku zawodowym i dokładnie przedstawił jego psychologiczne oraz emocjonalne konsekwencje dla pracowników. Leymann zdefiniował mobbing jako długotrwałą i systematyczną formę nękania, w której jeden lub więcej pracowników kieruje wrogość wobec współpracownika, prowadząc do znacznego pogorszenia jego warunków pracy i zdrowia psychicznego. W swojej pracy Leymann szczegółowo analizował typowe taktyki stosowane przy mobbingu, takie jak izolacja, wykluczanie z komunikacji, poniżanie oraz częste i niesłuszne krytykowanie, co miało pogłębiać cierpienie psychiczne ofiary. Prace Leymanna stały się fundamentem do dalszych badań i wymiany myśli na temat mobbingu, co znacznie przyczyniło się do jego konceptualnego rozwoju.

W latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku mobbing zaczął zyskiwać na znaczeniu także w kontekście prawnym. W wielu krajach prawo pracy zaczęło uwzględniać przepisy dotyczące ochrony pracowników przed nękaniem i prześladowaniem w miejscu pracy. Koncepcja mobbingu została zintegrowana z prawodawstwem Unii Europejskiej, a za tym przyszły wytyczne dotyczące anty-mobbingowej polityki w miejscu pracy. W efekcie, wiele państw członkowskich zaczęło wprowadzać do swoich systemów prawnych przepisy mające na celu ochronę pracowników przed mobbingiem, co stanowiło ważny krok w kierunku uregulowania tych szkodliwych praktyk i zabezpieczenia jednostek przed ich negatywnymi skutkami.

W Polsce pojęcie mobbingu zostało oficjalnie wprowadzone do Kodeksu pracy w 2004 roku. Polska ustawodawczyni zdefiniowała mobbing jako działania i zachowania dotyczące pracownika, które polegają na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, skutkującym obniżeniem oceny przydatności zawodowej pracownika, poniżeniem, ośmieszeniem, izolacją lub wyeliminowaniem z zespołu współpracowników. Ustawa nakłada obowiązek na pracodawców przeciwdziałania mobbingowi oraz daje pracownikom możliwość dochodzenia swoich praw w przypadku poniesienia szkody z powodu mobbingu.

Równolegle do zmian w prawie, w literaturze pojawiały się różnorodne opracowania na temat mobbingu, zarówno w formie poradników, prac naukowych, jak i artykułów popularnych. Podkreślano w nich, że mobbing to nie tylko problem prawny czy organizacyjny, ale również wyzwanie psychologiczne o poważnym wpływie na zdrowie psychiczne i fizyczne pracowników. Wraz ze wzrostem zrozumienia wpływu mobbingu, literatura psychologiczna wprowadzała narzędzia diagnostyczne i terapeutyczne mające na celu wsparcie ofiar mobbingu. Psychoterapia, wsparcie psychologiczne oraz mediacje stały się powszechnymi formami łagodzenia jego skutków.

Ewolucja pojęcia mobbingu od jego zrozumienia w etologii, przez psychologię, aż po regulacje prawne na poziomie międzynarodowym i krajowym, podkreśla zmieniające się postrzeganie etyki pracy. Badania nad tym zjawiskiem i świadome działania legislacyjne przyczyniły się do uznania mobbingu za znaczący problem społeczny. Współcześnie mobbing jest postrzegany nie tylko jako naruszenie norm prawnych, ale także jako pogwałcenie norm społecznych i etycznych. To przekłada się na szeroką dyskusję na temat ochrony godności człowieka w miejscu pracy i zapobiegania nadużyciom wynikającym z nierównowagi władzy w strukturach organizacyjnych. Świadomość istnienia mobbingu zmusza pracodawców i pracowników do refleksji nad kulturą pracy i dąży do stworzenia środowiska, w którym każdy czuje się bezpiecznie i wartościowo.