Referat z farmakognozji na temat: Bieluń dziędzierzawa, ogórecznik lekarski, dziurawiec, babka lancetowata, nawłoć, jarzębina

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 20.12.2024 o 13:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.12.2024 o 18:37

1. Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium) *Opis ogólny:* Bieluń dziędzierzawa, znany także jako bieluń pospolity, to roślina jednoroczna z rodziny psiankowatych, występująca na różnych kontynentach głównie w ciepłych i umiarkowanych strefach klimatycznych. Roślina ma charakterystyczne duże, ząbkowane liście i białe lub purpurowe kwiaty w kształcie leja.

*Części lecznicze:* Surowcem zielarskim są przede wszystkim liście i nasiona, zawierające najwyższe stężenie aktywnych związków.

*Skład chemiczny:* Najważniejsze związki chemiczne bielunia to alkaloidy tropanowe, głównie atropina, skopolamina i hioscyjamina. Związki te mają silne działanie farmakologiczne.

*Działanie farmakologiczne:* Bieluń dziędzierzawa działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy i układ przywspółczulny. Alkaloidy tropanowe blokują receptory acetylocholiny, działając rozkurczowo na mięśnie gładkie jelit, oskrzeli i przewodów żółciowych oraz zmniejszając wydzielanie śluzu w drogach oddechowych.

*Zastosowanie w dziedzinach medycznych:* W medycynie wykorzystuje się głównie działanie spazmolityczne bielunia, na przykład w astmie oskrzelowej (przy jednoczesnym zastosowaniu innych terapii) oraz w chorobach skurczowych przewodu pokarmowego. Rzadziej, jego działanie na OUN wykorzystuje się w leczeniu chorób neurologicznych, takich jak choroba Parkinsona, choć ostrożnie i pod ścisłą kontrolą lekarza.

*Przestrogi:* Bieluń dziędzierzawa zawiera związki toksyczne, dlatego jego użycie powinno być ściśle nadzorowane przez specjalistów. Przedawkowanie może prowadzić do objawów zatrucia takich jak halucynacje, suchość skóry, rozszerzenie źrenic, a w ekstremalnych przypadkach do śmierci.

2. Ogórecznik lekarski (Borago officinalis) *Opis ogólny:* Ogórecznik lekarski to jednoroczna, miododajna roślina z rodziny ogórecznikowatych. Jest ceniona zarówno ze względu na swoje właściwości lecznicze, jak i walory kulinarne.

*Części lecznicze:* Surowcem zielarskim są głównie liście i kwiaty oraz nasiona, które są źródłem oleju bogatego w kwas gamma-linolenowy.

*Skład chemiczny:* Najważniejsze składniki ogórecznika to kwasy tłuszczowe, w tym wspomniany kwas gamma-linolenowy, flawonoidy, garbniki, saponiny, sole mineralne oraz niewielkie ilości alkaloidów pirolizydynowych.

*Działanie farmakologiczne:* Ogórecznik wykazuje działanie przeciwzapalne, moczopędne i uspokajające. Kwas gamma-linolenowy działa korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na stany zapalne stawów poprzez modulatację syntezy prostaglandyn.

*Zastosowanie w dziedzinach medycznych:* Olej z nasion ogórecznika stosowany jest w leczeniu objawów zapalnych chorób skóry, takich jak atopowe zapalenie skóry, oraz pomocniczo w chorobach reumatycznych. Działa również wspomagająco przy podwyższonym poziomie cholesterolu i nadciśnieniu tętniczym.

*Przestrogi:* Ze względu na obecność małych ilości alkaloidów pirolizydynowych, nie zaleca się długotrwałego stosowania ogórecznika lub stosowania go w dużych dawkach, szczególnie u kobiet w ciąży i karmiących matek.

3. Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) *Opis ogólny:* Dziurawiec zwyczajny to wieloletnia roślina z rodziny dziurawcowatych, powszechnie występująca w Europie, Azji i Afryce Północnej. Charakteryzuje się żółtymi kwiatami, które po roztarciu wydzielają czerwony sok.

*Części lecznicze:* Surowcem zielarskim są kwiatostany i ziele dziurawca, które zbiera się w okresie kwitnienia.

*Skład chemiczny:* Dziurawiec zawiera naftodiantrony (hyperycyna), floroglucynole (hyperforyna), flawonoidy, garbniki, olejki eteryczne, a także kwasy fenolowe.

*Działanie farmakologiczne:* Dziurawiec wykazuje działanie przeciwdepresyjne, uspokajające, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Główne działanie przeciwdepresyjne przypisuje się hyperycynie oraz hyperforynie, które hamują wychwyt zwrotny monoamin w mózgu.

*Zastosowanie w dziedzinach medycznych:* Wyciągi z dziurawca są szeroko stosowane w leczeniu łagodnych i umiarkowanych postaci depresji, stanów lękowych oraz bezsenności. Dziurawiec jest również wykorzystywany w leczeniu schorzeń skóry, takich jak łuszczyca i oparzenia, dzięki swoim właściwościom przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym.

*Przestrogi:* Dziurawiec może zwiększać wrażliwość na światło słoneczne (fotouczulenie), dlatego zaleca się unikanie bezpośredniego nasłonecznienia podczas jego stosowania. Wyciągi z dziurawca mogą również wpływać na skuteczność niektórych leków, takich jak środki antykoncepcyjne i leki przeciwzakrzepowe.

4. Babka lancetowata (Plantago lanceolata) *Opis ogólny:* Babka lancetowata jest wieloletnią rośliną z rodziny babkowatych, występującą powszechnie w Europie i Azji. Liście są wąskie, lancetowate, gładkie lub z niewielkimi włoskami na obrzeżach.

*Części lecznicze:* Surowcem zielarskim są liście, które zbiera się przed kwitnieniem, a także nasiona i korzeń babki.

*Skład chemiczny:* Liście babki zawierają irydoidy (aukubina), flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne, sole mineralne oraz śluzy.

*Działanie farmakologiczne:* Babka lancetowata wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, ściągające oraz osłaniające. Śluzy obecne w roślinie łagodzą podrażnienia błon śluzowych, a aukubina działa przeciwbakteryjnie.

*Zastosowanie w dziedzinach medycznych:* Wyciągi z babki stosuje się w leczeniu infekcji dróg oddechowych, takich jak kaszel i zapalenie oskrzeli, oraz w stanach zapalnych błon śluzowych przewodu pokarmowego. Rozdrobnione liście są także stosowane zewnętrznie na rany i owrzodzenia, przyspieszając ich gojenie.

*Przestrogi:* Nie ma poważnych przeciwwskazań do stosowania babki, jednak osoby z alergią na rośliny z rodziny babkowatych powinny unikać jej użycia.

5. Nawłoć pospolita (Solidago virgaurea) *Opis ogólny:* Nawłoć pospolita to bylina z rodziny astrowatych, powszechnie występująca na łąkach i polanach w Europie oraz Azji. Charakteryzuje się prostą łodygą i intensywnie żółtymi kwiatostanami zebranymi w wiechy.

*Części lecznicze:* Do celów leczniczych wykorzystuje się ziele nawłoci, które zawiera cenne substancje lecznicze.

*Skład chemiczny:* Nawłoć zawiera flawonoidy, saponiny triterpenowe, olejki eteryczne, garbniki oraz kwasy fenolowe.

*Działanie farmakologiczne:* Nawłoć wykazuje działanie moczopędne, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz przeciwskurczowe. Saponiny i flawonoidy zwiększają wydalanie moczu, co sprzyja eliminacji toksyn z organizmu.

*Zastosowanie w dziedzinach medycznych:* Nawłoć jest stosowana w leczeniu schorzeń układu moczowego, takich jak infekcje dróg moczowych czy kamica nerkowa. Dzięki właściwościom moczopędnym wspomaga proces detoksykacji organizmu. Działa również przeciwzapalnie na układ stawowy, szczególnie w chorobach reumatycznych.

*Przestrogi:* Nie zaleca się stosowania nawłoci u osób z obrzękami wywołanymi niewydolnością serca lub nerek, ponieważ może to nasilić objawy chorobowe.

6. Jarzębina (Sorbus aucuparia) *Opis ogólny:* Jarzębina, znana również jako jarząb pospolity, to drzewo lub krzew z rodziny różowatych, rosnący w Europie, Azji i północnej Afryce. Charakteryzuje się pierzastymi liśćmi i jasnopomarańczowymi owocami zebranymi w grona.

*Części lecznicze:* Surowcem zielarskim są owoce jarzębiny, które wykorzystuje się zarówno świeże, jak i suszone.

*Skład chemiczny:* Owoce jarzębiny bogate są w witaminy (szczególnie witaminę C), karotenoidy, flawonoidy, pektyny, kwasy organiczne (kwas sorbowy) oraz alkohol cukrowy – sorbitol.

*Działanie farmakologiczne:* Jarzębina działa jako środek witaminizujący, moczopędny, ściągający i lekkie przeczyszczające. Zawartość sorbitolu sprzyja regulacji procesów trawiennych oraz działa korzystnie na pracę dróg żółciowych.

*Zastosowanie w dziedzinach medycznych:* Owoce jarzębiny są stosowane jako środki wspomagające w leczeniu niedoborów witamin, przeziębień i infekcji. Dzięki obecności pektyn działają regulująco na pracę jelit i mogą być pomocne w leczeniu zaparć.

*Przestrogi:* Surowe owoce jarzębiny zawierają kwas parasorbowy, który może wywołać nudności i wymioty, dlatego przed spożyciem powinny być przetworzone (gotowane lub suszone). Należy unikać ich nadmiernego spożycia, szczególnie w surowej formie.

Podsumowanie: Podczas stosowania leków ziołowych kluczem jest nie tylko wiedza o ich pozytywnych właściwościach, ale i ostrożność przed potencjalnymi skutkami ubocznymi. Znajomość dokładnego składu i mechanizmu działania poszczególnych roślin pozwala na ich bezpieczne i skuteczne wykorzystanie w medycynie naturalnej.