Recenzja krytyczna książki Artura Kijasa „Początek Państw Ruś”: Mocne i słabe strony oraz ocena przydatności

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.01.2025 o 2:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.01.2025 o 1:54

Artur Kijas w swojej książce "Początek Państw: Ruś" podejmuje skomplikowany i często debatowany temat w historiografii wschodnioeuropejskiej - początków organizacji państwowej na Rusi. Jest to zagadnienie pełne kontrowersji i różnorodnych interpretacji, które zyskało na znaczeniu w ostatnich latach wraz z rosnącym zainteresowaniem badaczy wczesnośredniowiecznymi procesami państwotwórczymi. W swojej pracy Kijas stosuje podejście interdyscyplinarne, co w znacznym stopniu wzbogaca narrację i pozwala na bardziej wszechstronne spojrzenie na omawiane kwestie.

Kijas łączy historię, archeologię oraz analizę źródeł pisanych i ustnych, co stanowi jeden z kluczowych atutów jego publikacji. Dzięki takiemu podejściu autor może w bardziej kompleksowy sposób zbadać kwestie dotyczące formowania się wczesnoruskich struktur państwowych oraz ich ewolucji na tle społeczno-politycznym i kulturowym. Pozwala to również na zdobycie lepszego zrozumienia nie tylko dla samych procesów zachodzących na terenie Rusi, ale również dla ich kontekstu w ramach całej Europy Wschodniej.

Jednym z głównych tematów poruszanych przez Kijasa jest pochodzenie Waregów, których rola w tworzeniu państwowości na terenach dzisiejszej Ukrainy i Rosji jest nie do przecenienia. Autor przedstawia szerokie spektrum teorii, począwszy od klasycznej interpretacji normanistycznej, przez antynormanistyczną, aż po teorie pośrednie, które próbują godzić wcześniejsze podejścia. Kijas klarownie prezentuje argumenty każdej ze stron, ale jednocześnie zdaje się skłaniać ku konsensusowemu spojrzeniu, które łączy wpływy zewnętrzne (głównie skandynawskie) z wkładem lokalnych plemion słowiańskich. Taki wyważony pogląd jest jednym z najważniejszych wkładów autora do debaty naukowej.

Kijas jest wyjątkowo skuteczny w przekształcaniu skomplikowanych procesów społecznych w przystępną i klarowną narrację, co jest niewątpliwie jedną z jego największych zalet jako pisarza. Precyzyjnie bada struktury plemienne, handel oraz religię, które odegrały istotną rolę w kształtowaniu się wczesnych państw Rusi. Analizuje transformację społeczeństw od wspólnot pierwotnych do bardziej złożonych struktur politycznych. Zwraca także uwagę na międzynarodowe szlaki handlowe, takie jak szlak "od Waregów do Greków", który nie tylko stymulował rozwój gospodarczy, ale także integrował tereny ruskie z kulturowymi wpływami Bizancjum i Zachodu. To właśnie takie uwzględnienie szerszego kontekstu międzynarodowego stanowi o wartości książki Kijasa.

Niemniej jednak, interdyscyplinarne podejście autora, choć jest niewątpliwie zaletą, w niektórych miejscach staje się także jego wadą. Czasami Kijas zdaje się poświęcać mniej uwagi szczegółowej analizie źródeł pisanych, koncentrując się bardziej na szerokim i ogólnym kontekście. Może to powodować, że pewne partie książki wydają się mniej pogłębione, zwłaszcza jeśli chodzi o egzegezę kronik czy dokumentów historycznych. To drobne potknięcie w niektórych partiach pracy może być spowodowane koniecznością balansowania różnych aspektów badawczych w ramach szeroko zakrojonego studium.

W zakresie analizy politycznej, Kijas szczegółowo opisuje początki Kijowskiej Rusi, jej system władzy oraz administracji. Skupia się na kluczowych postaciach, takich jak Ruryk, Oleg czy Włodzimierz Wielki, i omawia ich znaczenie w procesie centralizacji władzy oraz stabilizacji politycznej regionu. Praca Kijasa podkreśla wpływ, jaki ci władcy mieli na rozwój Rusi, ale jednocześnie nie omija trudnych tematów, takich jak walka o wpływy między różnymi ośrodkami czy problemy związane z dziedziczeniem władzy. Takie podejście pozwala na pełniejsze zrozumienie złożonych procesów politycznych, jakie miały miejsce w tym okresie.

Kijas podkreśla również kluczową rolę religii w formowaniu się tożsamości państwowej. Chrystianizacja Rusi, której dokonano na szeroką skalę dzięki Włodzimierzowi Wielkiemu, była przełomowym momentem w procesie umacniania państwowości. Autor imponująco przedstawia wieloaspektowość tego przełomowego wydarzenia: od politycznych powodów przyjęcia chrześcijaństwa, przez procesy związane z kulturową adaptacją, aż po wpływy bizantyjskie, które zaczęły przenikać do nowo powstających grodów. Kompleksowe podejście do tego zagadnienia ukazuje szerokie spektrum wpływów, które kształtowały wczesne państwa Rusi.

Książka Kijasa stara się jednocześnie spojrzeć na rozwój Rusi w szerszym kontekście rozwoju Europy Wschodniej. Bibliografia wykorzystana przez autora jest szczegółowa i obejmuje szeroki zakres źródeł, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych, co czyni ją cennym źródłem informacji dla historyków i studentów historii. Docenić należy również nawiązania do najnowszych badań z dziedzin takich jak archeologia, lingwistyka czy politologia, które wzbogacają narrację i czynią ją dynamiczną oraz wieloaspektową.

Mimo licznych zalet, książka Kijasa czasami może wydawać się zbyt ogólnikowa. W miejscach, gdzie oczekiwać by można głębszej analizy danych, autor ogranicza się do bardziej ogólnych stwierdzeń. Może być to cena, jaką płaci za szerokość swojego interdyscyplinarnego podejścia, co nie każdemu czytelnikowi przypadnie do gustu. Ponadto, niektórzy krytycy mogą uznać, że Kijas czasami zbyt blisko trzyma się konsensualnych poglądów w historiografii, nie dostarczając wystarczająco wielu oryginalnych interpretacji. Brakuje również pewnej pionierskiej odwagi w postulowaniu zupełnie nowych hipotez, które mogłyby wzbogacić debatę wokół tematu.

Podsumowując, "Początek Państw: Ruś" to znacząca publikacja, która dostarcza cennych informacji na temat początków państwowości na Rusi, a jednocześnie łączy różnorodne perspektywy badawcze. Książkę tę warto polecić zarówno studentom historii, jak i profesjonalnym historykom, którzy pragną pogłębić swoją wiedzę o wczesnośredniowiecznych procesach politycznych i kulturowych w Europie Wschodniej. Pomimo pewnych mankamentów, praca Kijasa dostarcza rozległego i dobrze zbalansowanego wglądu w temat, który wciąż jest żywo dyskutowany w kręgach naukowych. Jest to wartościowa lektura, która może służyć jako solidna podstawa do dalszych studiów nad wczesną historią Rusi i jej międzynarodowym kontekstem, wnosząc jednocześnie cenny wkład w badania nad formowaniem się tożsamości regionalnej oraz państwowej na wschodnich rubieżach Europy.