Historia zawodu 'płaczki' w polskojęzycznym piśmiennictwie: Bibliografia i numery stron z informacjami

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.01.2025 o 10:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.01.2025 o 14:58

Zawód płaczki, znany również jako "płaczki żałobne", jest jednym z najstarszych i najbardziej znanych przykładów tradycyjnych ról, jakie kobiety odgrywały w społecznościach ludowych, zwłaszcza w kręgu kulturowym Słowian. Chociaż zawód ten może wydawać się dzisiaj anachroniczny, jego historyczne i społeczne znaczenie było nieocenione i odzwierciedlało złożone relacje między jednostką a wspólnotą w kontekście przeżywania żałoby. Płaczki były zazwyczaj wynajmowane w celu wyrażenia emocji związanych z żałobą, co wpisywało się w szerszy kontekst obrzędów pogrzebowych, nadając ceremonii podniosły charakter.

Tradycja płaczek w Polsce i innych krajach słowiańskich sięga czasów przedchrześcijańskich, kiedy to obrzędy pogrzebowe były ściśle związane z wierzeniami i rytuałami pogańskimi. Już w okresie średniowiecza można odnaleźć wzmianki o płaczkach w polskich kronikach i dokumentach, co potwierdza ich ważną rolę w tradycyjnej obrzędowości. Etnograf Oskar Kolberg, w swoim monumentalnym dziele "Lud", szczegółowo opisał zwyczaje pogrzebowe różnych regionów Polski, w tym obecność i działalność płaczek. W jego opisie, płaczki były integralną częścią ceremonii, mając na celu wzmacnianie emocjonalnego wyrazu uroczystości i pomaganie bliskim zmarłego w przezwyciężaniu bólu straty (Kolberg, "Lud", t. 5, s. 128-130).

Płaczki pełniły także funkcje socjalne i psychologiczne. Według Mariana Łukowskiego, ich celem było często wyrażanie głębokich emocji, których rodzina zmarłego, ze względu na szok czy silny smutek, mogła nie być w stanie wyrazić. Płaczki używały specjalnych lamentacji i pieśni pogrzebowych, aby nadawać ceremonii intensywniejszy wyraz emocjonalny, co było istotnym elementem procesu żałoby, pomocnym dla całej wspólnoty w trudnych chwilach (Łukowski, "Etnografia Polski", s. 245-247).

Wraz z rosnącym wpływem chrześcijaństwa, które wprowadzało własne normy dotyczące przeżywania żałoby, rola płaczek zaczęła ulegać zmianom. Kościół katolicki często patrzył z podejrzliwością na pogańskie praktyki, w tym zwyczaj wynajmowania płaczek, starając się je ograniczać lub eliminować. W konsekwencji przez wieki tradycja ta zanikała, ustępując miejsca bardziej ustrukturowanym formom przeżywania żałoby zgodnym z naukami chrześcijańskimi (Grzybowski, "Przemiany obyczajów pogrzebowych w Polsce", s. 42-44).

Jednak w niektórych wiejskich regionach Polski tradycja płaczek przetrwała do końca XIX i początków XX wieku. W literaturze polskiej, mimo że temat płaczek pojawiał się sporadycznie, ich obecność można dostrzec w dziełach autorów takich jak Władysław Reymont czy Eliza Orzeszkowa. W "Chłopach" Reymonta, mimo iż płaczki nie są bezpośrednio wymienione, dramatyzm opisywanych pogrzebów podkreśla duchowe znaczenie, jakie pełniły w tradycyjnej społeczności wiejskiej (Reymont, "Chłopi", t. 1, s. 215).

Dla współczesnych badaczy kultury i etnologów, płaczki są interesującym tematem, który pokazuje bogactwo oraz złożoność dawnych tradycji ludowych. Ich działalność była nie tylko wyrazem specyficznych potrzeb emocjonalnych wspólnoty, ale także świadectwem sposobów, w jakie społeczności wiejskie radziły sobie z przeżywaniem żałoby i rytuałem przejścia. Literatura etnograficzna i antropologiczna dostarcza cennych wskazówek na temat tej praktyki, jednak nadal brakuje szeroko zakrojonych badań poświęconych wyłącznie tej tematyce. Można jednak zauważyć, że istnieje rosnące zainteresowanie tym tematem, także w kontekście analizowania formy wyrażania emocji w tradycyjnej kulturze ludowej.

Dwie dodatkowe publikacje mogące dostarczyć więcej informacji o tematyce płaczek to: "Rytuały przejścia w kulturze ludowej" autorstwa Andrzeja Kowalskiego (s. 58-61), która przedstawia kontekst społeczny i religijny okresów przejściowych w kulturze wiejskiej oraz "Kultura ludowa a nowoczesność: przekształcenia tradycji" Anny Wyrzykowskiej (s. 102-105), która analizuje, jak tradycje takie jak zatrudnianie płaczek adaptowały się w okresie modernizacji społeczeństwa.

Bibliografia:

1. Kolberg, Oskar. "Lud." Wydawnictwo Ludowe, Tom 5, s. 128-130. 2. Łukowski, Marian. "Etnografia Polski." Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 245-247. 3. Grzybowski, Marek. "Przemiany obyczajów pogrzebowych w Polsce." Książka i Wiedza, s. 42-44. 4. Reymont, Władysław. "Chłopi." Wydawnictwo Literackie, Tom 1, s. 215. 5. Kowalski, Andrzej. "Rytuały przejścia w kulturze ludowej." Wydawnictwo Etnograficzne, s. 58-61. 6. Wyrzykowska, Anna. "Kultura ludowa a nowoczesność: przekształcenia tradycji." Wydawnictwo Naukowe, s. 102-105.