Pogląd, zgodnie z którym prawo to zbiór norm i przepisów obowiązujących w danym czasie i miejscu, a ustanowionych przez prawodawcę legitymującego się autorytetem, to nurt

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.01.2026 o 9:15

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.02.2025 o 16:42

Pogląd, zgodnie z którym prawo postrzegane jest jako zbiór norm i przepisów obowiązujących w danym czasie i miejscu, ustanowionych przez prawodawcę legitymującego się autorytetem, jest kluczowym elementem w filozofii prawa, który określa się mianem pozytywizmu prawniczego. Ten nurt myślowy ma swoje korzenie już w XVIII wieku, a jego najważniejszymi przedstawicielami byli twórcy angielskiego i kontynentalnego pozytywizmu prawniczego, tacy jak Jeremy Bentham, John Austin czy Hans Kelsen.

Jeremy Bentham, jeden z pionierów pozytywizmu prawniczego, wprowadził do myśli prawniczej koncepcję prawa jako narzędzia, które ma za zadanie maksymalizację szczęścia społecznego. Został on zapamiętany przede wszystkim jako twórca zasady użyteczności, która stała się fundamentem jego filozofii prawa. Bentham uważał, że prawo jest dziełem człowieka, a jego autorytet pochodzi od suwerennej władzy, która ma za zadanie działać na rzecz dobra wspólnego. Jego podejście było ściśle związane z koncepcją prawodawstwa jako racjonalnego procesu, w którym normy prawne są projektowane w taki sposób, aby osiągać największą użyteczność społeczną.

Kolejnym istotnym przedstawicielem pozytywizmu prawniczego był John Austin, który kontynuował i rozwijał myśl Benthama. Austin zdefiniował prawo jako zbiór poleceń, wydawanych przez suwerena, który egzekwuje je przez groźbę sankcji. Według niego, prawo powinno być odróżniane od moralności, a jedyną legitymacją prawną jest posiadanie autorytetu przez prawodawcę. To suweren, jako źródło wszystkich norm prawnych, ustala, co jest prawem, a jego rozkazy są respektowane z racji możliwości stosowania przymusu.

Nurt pozytywizmu prawniczego osiągnął swoją najwyższą formę w pracach Hansa Kelsena, który sformułował tzw. "czystą teorię prawa". Kelsen kładł duży nacisk na rozdzielenie prawa od moralności, koncentrując się wyłącznie na logicznej strukturze systemu prawnego. Jego teoria opierała się na koncepcji "granicznej normy" (Grundnorm), która sama w sobie nie potrzebuje dalszego uzasadnienia, ale z której wypływa cała hierarchia norm prawnych. Kelsen podkreślał, że prawo to autonomiczny system normatywny, który powinien być analizowany w oderwaniu od innych systemów normatywnych, takich jak religia czy etyka.

Pozytywizm prawniczy nie był jednak bezkrytycznie przyjmowany przez wszystkich teoretyków prawa. W XX wieku zaczął się rozwijać ruch antypozytywistyczny, który kładł nacisk na relacje pomiędzy prawem a moralnością. Krytycy pozytywizmu podnosili, że skupienie się wyłącznie na autorytecie prawodawcy i formalnej stronie norm prawnych prowadzi do oderwania prawa od rzeczywistych problemów społecznych oraz ignorowania aspektów moralnych.

Jednym z istotnych krytyków pozytywizmu był Ronald Dworkin, który argumentował, że prawo nie może być rozumiane wyłącznie jako zbiór reguł ustanowionych przez prawodawcę. Według Dworkina, w procesie stosowania prawa konieczne jest uwzględnienie zasad moralnych i interpretacyjnych, a sędziowie nie powinni być ograniczani jedynie przez formalne reguły, ale także powinni kierować się wartościami i sprawiedliwością.

Pomimo krytyki, pozytywizm prawniczy do dziś pozostaje wpływowym nurtem w myśli prawniczej, ponieważ dostarcza klarownego i uporządkowanego spojrzenia na system prawny jako instytucję autonomiczną i zinstytucjonalizowaną. Jego zanurzenie w realiach prawnych czyni z niego narzędzie użyteczne dla praktyków prawa, którzy muszą często odnosić się do obowiązujących przepisów i rozstrzygać konflikty w sposób przewidywalny i spójny.

Podsumowując, pozytywizm prawniczy dostarcza podstawowej ramy teoretycznej do analizy i praktyki prawa. Jego zaletą jest strukturalne podejście do systemu prawnego, które koncentruje się na formalnej właściwości norm, dzięki czemu zapewnia stabilność i przewidywalność w stosowaniu prawa. Jednakże równocześnie wywołuje istotne pytania dotyczące potrzeby uwzględniania aspektów moralnych i społecznych, co prowadzi do dalszych poszukiwań i refleksji w dziedzinie filozofii prawa.