Rak trzustki: definicja, epidemiologia, patogeneza, przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie i rokowanie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.11.2025 o 9:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.10.2025 o 19:01

Rak trzustki jest jednym z najbardziej złośliwych i trudnych do leczenia nowotworów, charakteryzującym się wysoką śmiertelnością. Pomimo postępu w medycynie, przewidywania dotyczące prognozy tego rodzaju raka pozostają niekorzystne, co wynika głównie z późnej diagnozy oraz agresywnego przebiegu choroby.

Rak trzustki: Precyzyjna definicja

Rak trzustki to nowotwór złośliwy wywodzący się komórek gruczołowych trzustki, narządu odpowiedzialnego za produkcję soków trawiennych oraz hormonów, takich jak insulina i glukagon. Najczęściej występującą formą tego nowotworu jest gruczolakorak trzustki, który rozwija się z nabłonka przewodów trzustkowych. Oprócz gruczolakoraka, mniej powszechne typy nowotworów trzustki obejmują guzy neuroendokrynne, które mogą rozwijać się z komórek hormonalnych trzustki.

Epidemiologia

Rak trzustki stanowi istotny problem zdrowotny na całym świecie. W Polsce rocznie notuje się kilkanaście tysięcy nowych przypadków tej choroby. Jest to cudowny nowotwór zarówno pod względem zachorowalności, jak i umieralności. Ryzyko zachorowania jest wyższe u mężczyzn oraz u osób powyżej 60. roku życia. Co więcej, badania epidemiologiczne wskazują na rosnącą liczbę przypadków w wielu krajach, co może być związane z czynnikami stylu życia i starzeniem się populacji.

Patogeneza

Mechanizmy rozwijania się raka trzustki są złożone i obejmują liczne zmiany genetyczne oraz molekularne. Kluczowe znaczenie mają mutacje w genach takich jak KRAS, CDKN2A, TP53 oraz SMAD4. Mutacja KRAS zachodzi we wczesnym etapie rozwoju nowotworu, inicjując zmiany nowotworowe. Kolejne mutacje w genach supresorowych, takich jak CDKN2A, TP53 oraz SMAD4, przyczyniają się do progresji i inwazyjności guza. Proces patogenezy obejmuje również szereg skomplikowanych szlaków sygnałowych oraz reakcje mikrośrodowiska nowotworowego.

Przyczyny

Etiologia raka trzustki nie jest w pełni zrozumiała, jednakże istnieje wiele czynników ryzyka związanych z jego rozwojem. Podstawowe przyczyny obejmują:

1. Palenie tytoniu: jest najważniejszym czynnikiem ryzyka, zwiększa ryzyko zachorowania nawet dwukrotnie. 2. Czynniki genetyczne: około 10% przypadków raka trzustki ma podłoże genetyczne, związane z mutacjami w genach BRCA1/2, PALB2 oraz w zespole rodzinnego raka trzustki (familial pancreatic cancer). 3. Przewlekłe zapalenie trzustki: długotrwałe zapalenie trzustki zwiększa ryzyko transformacji nowotworowej. 4. Cukrzyca: chociaż związek cukrzycy z rakiem trzustki nie jest całkowicie jasny, uważa się, że długotrwała i niewyrównana cukrzyca może zwiększać ryzyko. 5. Otyłość i dieta: dieta wysokotłuszczowa, otyłość i brak aktywności fizycznej są istotnymi czynnikami ryzyka.

Objawy przedmiotowe i podmiotowe

Objawy raka trzustki są zazwyczaj niespecyficzne i pojawiają się późno, co utrudnia wczesną diagnozę. Objawy podmiotowe to:

- Ból brzucha: często promieniujący do pleców, nasilający się w pozycji leżącej. - Utrata masy ciała: wynika z anoreksji oraz zaburzeń trawienia. - Nudności i wymioty. - Osłabienie i zmęczenie.

Objawy przedmiotowe obejmują żółtaczkę (w przypadku guza głowy trzustki, naciskającego na przewód żółciowy) oraz powiększenie wątroby. Mogą wystąpić również objawy zakrzepicy żył głębokich (zespół Trousseau).

Badania diagnostyczne

Diagnostyka raka trzustki obejmuje szereg badań obrazowych oraz laboratoryjnych. Badania obrazowe to:

1. Tomografia komputerowa (CT): podstawowa metoda wykrywania guza oraz oceny jego rozprzestrzenienia. 2. Rezonans magnetyczny (MRI): pomocny w ocenie resztkowej masy guza oraz przerzutów. 3. Endoskopowa ultrasonografia (EUS): precyzyjna metoda w ocenie wielkości guza oraz pobraniu materiału do biopsji.

Badania laboratoryjne obejmują oznaczanie markerów nowotworowych, takich jak CA19-9, chociaż ich specyficzność i czułość są ograniczone.

Leczenie

Leczenie raka trzustki zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz ogólnego stanu pacjenta:

1. Chirurgia: jedyną szansą na wyleczenie jest resekcja chirurgiczna, w przypadku wczesnych, miejscowych guzów (głównie poprzez zabieg Whipple’a). 2. Chemioterapia: stosowana samodzielnie lub jako leczenie uzupełniające po operacji. Standardowe schematy obejmują użycie gemcytabiny lub FOLFIRINOX (kombinacja kilku leków cytostatycznych). 3. Radioterapia: może być stosowana jako leczenie uzupełniające lub paliatywne.

Rokowanie

Rokowanie dla pacjentów z rakiem trzustki pozostaje złe, z pięcioletnią przeżywalnością wynoszącą poniżej 10%. Większość pacjentów diagnozowana jest w zaawansowanym stadium, co znacznie ogranicza możliwości leczenia chirurgicznego. Przeżywalność może być nieco wyższa w przypadkach wczesnej diagnozy i skutecznej resekcji guza.

Bibliografia

1. National Cancer Institute: Pancreatic Cancer Treatment (PDQ). 2. American Cancer Society: Pancreatic Cancer. 3. Słodkowska, J., Lipiński, M., & Jastrzębski, D. (2015). Nowotwory trzustki – epidemiologia, czynniki ryzyka i postępy w leczeniu. Onkologia w Praktyce Klinicznej.