„Moralność pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej jako kołtuńska tragifarsa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.03.2024 o 11:30

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

"Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej stanowi jedno z najwybitniejszych osiągnięć literatury Młodej Polski. Tragifarsa kołtuńska, jaką jest to dzieło, doskonale łączy elementy komizmu z tragicznością sytuacji, w jakiej znajdują się bohaterowie, poddając jednocześnie krytyce społeczeństwo epoki, w której powstała. Dzieło to stanowi wyrazisty portret obyczaju, zwanego dulszczyzną, a więc postawy pełnej fałszu, hipokryzji i małostkowości. Zapolska piętnuje zarówno moralne obłądzenie, jak i pozorną moralność mieszczaństwa, które pod płaszczem pozorów kryje swoje prawdziwe, mało cnotliwe oblicze.

Na pierwszy rzut oka występujące w dramacie elementy tragiczne zdają się wyłaniać z osobistej historii postaci. Tragizm losów rodziny Dulskich naznaczony jest przede wszystkim życiem w kołtuństwie, któremu nie umieją się przeciwstawić. Mela, Hesia i Zbyszek – dzieci Dulskiej – są ofiarami wychowania w duchu fałszu, co oddziałuje na ich psychikę i przyszłość. Zbyszek stara się buntować przeciwko zastanym warunkom, jednak jego naiwne i nieudolne próby oporu kończą się kolejnymi nieszczęściami. Dziewczęta zaś są biernymi obserwatorkami własnej degradacji, rozgrywając swe życie w granicach tolerancji na zakłamanie narzucone przez rodzinę.

Najbardziej przejmującą postacią jest jednak Hanka, służąca w domu Dulskich, która zmuszona jest do porzucenia miejsca, gdy wychodzi na jaw jej ciąża, będąca rezultatem związku z Zbyszkiem. Przejawia się tutaj podwójna tragedia – los kobiety, która musi radzić sobie z samotnym macierzyństwem i społecznym potępieniem, oraz hipokryzja moralności Dulskich, gdzie czyjeś nieszczęście może być szybko „posprzątane”, aby nie szargać fasady rodzinnej powagi.

Tragiczność dzieła uzupełnia obraz lokatorki – kobiety, która po próbie samobójczej i zdradzie męża zostaje wyrzucona z mieszkania przez Dulską, która obawia się straty reputacji. Takie postępowanie pełne jest okrucieństwa i zupełnego braku empatii.

Jednocześnie Zapolska nie pozbawia swojej tragifarsy komizmu. Przede wszystkim, komiczne cechy nosi postać samej Dulskiej, której nonszalancki wygląd i niechlujstwo kontrastują z żądnym szacunku zachowaniem. Kiczowato urządzone mieszkanie Dulskich, pełne tandetnych dekoracji, staje się materialnym dowodem na to, iż rodzina ta stara się na siłę imponować otoczeniu, chociaż brakuje im wyczucia estetycznego.

Felicjan Dulski, mąż głównej bohaterki, jest personifikacją komizmu sytuacyjnego – jego poddanie się żonie, tajne spacery "dla zdrowia" i cyrkowanie z cygarami obrazują jego pokorne, a zarazem śmieszne ustępliwości. Do tego dochodzi zderzenie fałszywych pozorów z rzeczywistością, co tworzy groteskową i teatralną sytuację, obnażającą prawdziwe oblicze bohaterów.

Dulszczyzna, uważana za symptom kołtuństwa, jest podstawą do zrozumienia zachowań Anieli Dulskiej. Jej obsesyjne dążenie do ochrony interesów za wszelką cenę, zarówno finansowych, jak i społecznych, wskazuje na mechanizmy, które mają zapewnić zewnętrzną estymę wśród współczesnych jej osób, podczas gdy wewnątrz domu panują zupełnie inne prawa.

W przyjętym przez Dulską światopoglądzie, pieniądz staje się wartością nadrzędną, a moralność jest jedynie przykrywką dla żądzy posiadania. Dulska próbuje jednocześnie narzucać na rodzinę fałszywe wartości, wychowując dzieci w podobnym duchu, co prowadzi do dalszego zakorzenienia kołtuństwa w ich życiu. Zamknięta w swojej samoobronie i wyobrażeniu o sobie jako o autorytecie moralnym, Aniela skutecznie oddala się od realnego życia i potrzeb ludzkich.

Podsumowując, "Moralność pani Dulskiej" ukazuje w tragikomicznym świetle problem hipokryzji i fałszu, który był wszechobecny w społeczeństwie Młodej Polski, ale który wciąż pozostaje aktualny. Dzieło stanowi doskonałe źródło refleksji nad własnymi postawami, pozorami i ich wpływem na otoczenie, co czyni je wartościowym i pouczającym także dla współczesnych czytelników.