Interpretacja utworu B. Leśmian „Gad” – czy to ballada?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.04.2024 o 16:32

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Bolesław Leśmian jest niewątpliwie jednym z najbardziej oryginalnych poetów polskich. Jego twórczość przypadła na burzliwy czas Młodej Polski oraz dwudziestolecia międzywojennego, kiedy to kultura polska była mocno nasycona wpływami modernizmu, symbolizmu oraz ekspresjonizmu. Nieobce mu były również elementy ludowe i mistyczne, które często przesycone były refleksją nad ludzką egzystencją i metafizyką.

W kontekście ballady, gatunku literackiego ukształtowanego głównie w epoce romantyzmu, spotykamy się z utworami opowiadającymi historie o charakterze fantastycznym, często z moralizatorskim wydźwiękiem. Ballada jest zazwyczaj utworem narracyjnym, posiada wyraźną fabułę, często włącza w swoją strukturę elementy dialogu i posługuje się środkami artystycznymi, by wywołać u czytelnika emocje i refleksję. W przypadku "Gada" Leśmiana napotykamy wiele elementów, które z jednej strony zbliżają go do ballady, z drugiej natomiast odsuwają od tradycyjnej formy.

Już na początku utworu dostrzegamy elementy epickie. Narrator ukazuje scenę w sposób malarski, opisując dziewczynę z "perłowymi rękami". Natychmiast buduje to nastrój tajemniczości i wprowadza elementy baśniowe, które są typowe dla ballady. Bohaterka jest postacią anonimową, pełniącą rolę archetypu dziewicy oczekującej na spotkanie, które całkowicie przeobrazi jej los. Wkrótce do historii wkracza gad, który w kontekście łacińskiego słowa 'gadus' można kojarzyć z wężem – symbolem biblijnym oraz erotycznym.

Scena spotkania z gadem, który deklaruje, że jest zaklętym w węża księciem i obiecuje dziewczynie skarby za pomoc w powrocie do ludzkiej postaci, nasuwa na myśl wiele klasycznych baśni, gdzie motyw metamorfozy jest popularny. Być może inspiracją był dla Leśmiana motyw zaklętego w żabę księcia, aczkolwiek w jego poezji staje się on pretekstem do rozwinięcia wartościowania rzeczywistości ze specyficzną dla poety gra pomiędzy jawą a marzeniem.

W "Gadzie" erotyzm jest śmiertelnie poważny i nacechowany symbolicznym wydźwiękiem. Relacja między bohaterką a gadem nawiązuje do kuszenia, w którym uwidacznia się dążenie dziewczyny do rozkoszy, jak i szansa na przełamanie zaklęcia i powrót do normalności dla gada. Przez brak tradycyjnych znaczników graficznych, a także śmiałe użycie słownictwa, Leśmian pokazuje dialogowość, która odbiega od klasycznej ballady.

Leśmian wprowadza w "Gadzie" wiele innowacji. W jego poemacie nie odnajdziemy typowego dla ballad morału czy prostej dydaktyki. Dzieło to jest również dalekie od trójpodmiotowości tradycyjnie występującej w narracji ballad. Dodatkowo, jak w przypadku twórczości Leśmiana często bywa, występuje tu stylizacja językowa nawiązująca do ludowości, lecz nie podąża ona ścieżką dydaktycznego waloru romantycznej formy ballady.

W interpretacyjnym wymiarze utwór może być rozpatrywany jako krytyka miłości zmysłowej, badanie granic między cielesnością a duchowością, a równocześnie eksploruje ciemne zakątki ludzkiej natury. Widać tutaj, jak Leśmian stawia pytania o naturę ludzkiego pragnienia, jednocześnie eksponując estetyczne aspekty swojego języka.

Ostatecznie, "Gad" wykracza poza tradycyjną formułę ballady, wprowadzając nowe rozwiązania zarówno w warstwie językowej, jak i strukturalnej czy tematycznej. Nie można go jednoznacznie zaklasyfikować jako ballady, jest raczej reinterpretacją tego gatunku w duchu modernistycznym i leśmianowskim jednocześnie. Utwór stanowi ważny element w literaturze XX wieku, pokazując, jak można nowatorsko podejść do tradycyjnych form literackich i nadać im indywidualny, nowoczesny charakter.