Polaków portret własny w świetle satyr I. Krasickiego "Powrotu posła", bajek i publicystyki

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.03.2024 o 15:13

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Oświecenie to okres w historii kultury europejskiej trwający w przybliżeniu od roku 1740 do 1822, choć jego daty graniczne bywają różnie definiowane. Charakteryzowało się ono zainteresowaniem rozumem, nauką, edukacją oraz dążeniem do reform społecznych. Polska w tym czasie była państwem złożonym, borykającym się z problemami wewnętrznymi, takimi jak słaba władza centralna, wszechobecny konserwatyzm szlachecki oraz zagrożenia zewnętrzne. Kontekst kulturowy i społeczno-polityczny warunkował nie tylko dążenia reformatorskie, ale również twórczość satyryczną.

Twórcy satyryczni i publicyści Oświecenia, jak Ignacy Krasicki, stawiali sobie za cel uwypuklanie wad i głupot społeczeństwa. Ich metody miały przede wszystkim bawić i jednocześnie uczyć. Używali ostrza satyry, aby precyzować mankamenty zarówno w sferze prywatnej, jak i publicznej. Krasicki w swoich dziełach ukazywał portret Polaków, wyeksponowany we wszelakich wadach i cnotach.

Bajki Krasickiego służyły krytyce i moralizowaniu, ujawniając uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze oraz narodowych wadach. W "Ptaszkach w klatce", Krasicki podejmuje kwestię obojętności na los własnego kraju. "Dewotka" z kolei wyśmiewa religijną obłudę, a "Przyjaciele" fałszywą i interesowną przyjaźń. "Szczur i kot" są przestrogą przed pychą i ukazaniem konieczności pokory. W bajkach tych doszukujemy się zatem zarówno osobistych, jak i zbiorowych postaw, potrzebnych do krytycznej introspekcji Polaków.

Szczególną rolę w satyrze Krasickiego pełni obraz szlachty, często prześmiewczy i przesadny. "Do króla" to wywód na temat konserwatyzmu i niechęci do postępu, "Pijaństwo" demaskuje problem alkoholizmu, a "Monachomachia" zawoalowanie krytykuje polski kler. Wszystkie te dzieła wytykają nie tylko osobiste przywary, ale także społeczne bolączki.

"Powrót posła" Juliusza Ursyna Niemcewicza, choć autorstwa innego, ale równie znaczącego pisarza polskiego Oświecenia, również posłużył jako satyra na ówczesne społeczeństwo, w szczególności konserwatyzm sarmacki. Przez zestawienie postaci Podkomorzy i Walerego z Gadulskim i jego rodziną, czy Szarmanckim, obrazuje kontrast postaw politycznych opartych na tradycji wobec nowych reformatorskich idei. Hasło "Dom zawsze ustępować powinien krajowi" staje się w komedii wyznacznikiem postępu, przeciwstawiając się porządkowi szlacheckiemu i jego negatywnemu wpływowi na kraj.

Literatura oświeceniowa w Polsce, dzięki swoim moralitetom i satyrom, miała za zadanie wzniecić w Polakach chęć autorefleksji i doskonalenia. Celowo ukazywała zjawiska negatywne, aby skłonić do ich przemyślenia i zmiany. Krasicki i Niemcewicz proponowali swoistą receptę na naprawę Rzeczypospolitej, apelując o przejście od szlacheckiego konserwatyzmu do postępowości, który miałby podnieść znaczenie oraz rangę państwa na arenie międzynarodowej.

Świat przedstawiony w literaturze oświeceniowej ma wiele wspólnego z obecnym społeczeństwem. Wciąż zmagamy się z problemami tolerancji, konserwatyzmu, czy odpowiedzialności za państwo. W lekcjach przeszłości i przestrogach literatów sprzed kilku stuleci można odnaleźć uniwersalne wartości, które można zastosować dla współczesnej poprawy stanu publicznego.

Podsumowując, Krasicki, Niemcewicz oraz inni pisarze oświeceni, tworzyli portret własny Polaków w ironiczno -krytycznym świetle, który służył dążeniu do autorefleksji narodowej. Ich dzieła wciąż mają znaczący wpływ na kulturę i świadomość społeczną Polski, ukazując, że recepta na reformy zawsze wymaga odwagi do spojrzenia w lustro i gotowości do zmian na lepsze.