Postać bohatera narodowego Romualda Traugutta na przykładzie prozy E. Orzeszkowej i T. Konwickiego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.03.2024 o 17:04

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

W epoce, gdy Polska, pozbawiona niepodległości i rozdarta między zaborców, usiłowała zachować swoją tożsamość narodową, literatura stała się jednym z ważniejszych narzędzi kształtowania świadomości społecznej i historiograficznej. W tym kontekście postać Romualda Traugutta, jednego z głównych przywódców Powstania Styczniowego, nabrała w literaturze polskiej szczególnego znaczenia, symbolizując nie tylko walkę o wolność, ale także mistyczne poświęcenie się dla ojczyzny. Dwaj pisarze, Eliza Orzeszkowa i Tadeusz Konwicki, na różne sposoby podejmują się kreacji Traugutta, odbijając w swych dziełach zmieniające się podejście społeczeństwa do bohaterów narodowych.

Eliza Orzeszkowa w "Gloria Victis" tworzy obraz Traugutta przesiąknięty romantyczną i pozytywistyczną ideą bohaterstwa. W kontekście epoki pozytywizmu, kiedy Polacy pod rządami zaborców szukali wzorców moralnych i dawnych chwał, Traugutt staje się postacią niemal mesjańską. Orzeszkowa posługuje się patetycznym językiem, bogatą metaforyką oraz odwołaniami do historii i mitologii, aby przedstawić go nie tylko jako stratega i lidera, ale przede wszystkim jako symbol narodowy, sakralizując jego postać i działania. Dla autorki Powstanie Styczniowe jest eposem narodowym, w którym Traugutt pełni rolę tragicznego bohatera, ofiarującego się na ołtarzu niepodległości. W ten sposób Orzeszkowa nie tylko uhonorowuje pamięć o Traugucie i powstańcach, ale również przyczynia się do podtrzymania narodowej dumy i tożsamości.

Zupełnie inną perspektywę przedstawia Tadeusz Konwicki w "Kompleksie polskim". Umieszczając Traugutta w kontekście Polski po 1945 roku, autor krytycznie podchodzi do motywu bohaterstwa i martyrologii narodowej. Konwicki deheroizuje i demitologizuje postać Traugutta, przedstawiając go jako zwykłego człowieka ze wszystkimi jego słabościami i wewnętrznymi konfliktami. Prosty i bezpośredni język, odstępstwo od mitologizujących opisów, zamiast tego skupienie na codzienności i przeciętności bohatera, stanowią o sile tego portretu. Konwicki odsłania ludzką stronę Traugutta, niejako ironicznie przewartościowując pojęcie heroizmu w narodowej martyrologii.

Porównując oba te podejścia, dostrzegamy znaczący kontrast między idealizacją a realistycznym portretem. Orzeszkowa, wpisując się w potrzeby swojej epoki, podnosi Traugutta do rangi bohatera narodowego, podkreślając ponadczasowe wartości związane z poświęceniem i walką o wolność. Konwicki z kolei, pisząc w czasach PRL-u, przekracza granice tradycyjnego postrzegania bohatera narodowego, zwracając uwagę na indywidualne doświadczenie i relatywizując mitologiczną aurę postaci historycznych.

W świetle obu tych dzieł ewolucja postrzegania bohatera narodowego w kontekście polityczno-społecznym Polski staje się widoczna. Demonstrują one złożoność historiograficznych i literackich interpretacji bohaterów narodowych, oferując refleksję nad sposobami ich kreowania i wpływem na narodową tożsamość. Traugutt, zarówno jako mesjasz narodowy, jak i zwykły człowiek, pokazuje, jak zmieniające się realia historyczne wpływają na kształtowanie i reinterpretację postaci bohaterów w literaturze i szerzej - w świadomości społecznej.

Oba te podejścia, choć różne, pełnią kluczową rolę w procesie tworzenia i reinterpretacji kultury narodowej. Wskazują na potrzebę dialogu między przeszłością a teraźniejszością, między mitologizacją a demistyfikacją, aby lepiej zrozumieć naszą historię i to, jak jest ona przedstawiana w kulturze.