Wzorce literackie, a ludzkie dążenie do doskonałości

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.04.2024 o 10:17

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.04.2024 o 18:58

Zgodnie z definicją zawartą w Małym słowniku języka polskiego, doskonałość to stan lub cecha bycia doskonałym, czyli bezbłędnym, pełnym, najwyższej możliwej jakości. Dążenie do doskonałości jest motywem przewodnim wielu działań ludzkich, manifestującym się zarówno w codziennym życiu, jak i w literaturze, która od wieków pełni funkcję nie tylko rozrywkową, ale również edukacyjną i formacyjną. Wzorce literackie, będące odzwierciedleniem kulturowych dążeń do ideału, znacząco wpływają na postrzeganie i definiowanie doskonałości przez różne epoki.

W średniowieczu, gdzie prym wiodły wartości religijne i rycerskie, idealnymi postaciami byli święci, królowie i rycerze. Pieśń o Rolandzie to doskonały przykład średniowiecznego eposu, gdzie główny bohater, Roland, jest wzorem rycerskości. Charakteryzuje go odwaga, honor i wierność wobec władcy, a jego tragiczna śmierć podkreśla gotowość poświęcenia życia za wyższe ideały. Karol Wielki, choć występuje epizodycznie, reprezentuje ideał króla - sprawiedliwego, pobożnego i opiekuńczego wobec swoich ludzi. Średniowieczne hagiografie, jak życie św. Aleksego czy św. Franciszka z Asyżu, ukazują ascetyczność i oddanie Bogu jako drogę do osiągnięcia świętości – innego rodzaju doskonałości.

Epoka renesansu, z jej przesunięciem akcentów z teocentryzmu na antropocentryzm, przynosi zmianę w percepcji doskonałości. Człowiek renesansu to osoba wszechstronnie wykształcona, znająca literaturę, sztukę, filozofię i nauki przyrodnicze. Jako przykład idealnego ziemianina może służyć postać z Pieśni świętojańskiej o Sobótce Jana Kochanowskiego, która łączy w sobie zamiłowanie do natury, życia rodzinnego i patriotyzmu. Dworzanin polski Łukasza Górnickiego obrazuje dworzanina jako osobę wyrafinowaną, o wysokich umiejętnościach dyplomatycznych i osobistych. Filozoficzne dzieła Mikołaja Reja, z kolei, podkreślają znaczenie moralności i uczciwego życia.

Odmienne od renesansowej celebracji człowieka są barok i kultura sarmacka, gdzie doskonałość nabiera wymiarów zarówno heroicznych, jak i paradoksalnych. Sarmatyzm, z jego idealizacją waleczności i dumy szlacheckiej, idealizuje postacie takie jak Jan Karol Chodkiewicz, obrońca Ojczyzny, który na kartach Transakcji wojny chocimskiej ukazany jest jako wzór wodza. Jednocześnie literatura baroku pokazuje, jak przesadny patriotyzm i konserwatyzm mogą prowadzić do narodowych wad i stagnacji – krytyczne spojrzenie na sarmatyzm w literaturze tej epoki podkreśla te negatywne skutki.

Analiza różnych epok literackich pokazuje, że ideał doskonałości jest zmienne i wieloaspektowe, odzwierciedlając fundamentalne wartości danej epoki. Współczesne społeczeństwo, wciąż czerpiąc z literackich wzorców przeszłości, może się zastanawiać nad ich aktualnością oraz nad możliwościami i znaczeniem dążenia do doskonałości. Literatura, będąca świadkiem przemian kulturowych, edukuje, inspirować i prowokuje do refleksji, umożliwiając lepsze zrozumienie zarówno historii, jak i samego siebie.