Motywy biblijne i ich obecność w tekstach literackich różnych okresów.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.05.2024 o 12:23

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.05.2024 o 15:00

Biblia, jako święta księga chrześcijan, od wieków stanowiła niewyczerpane źródło inspiracji dla pisarzy różnych epok. Jej znaczenie w kulturze i literaturze polskiej jest nie do przecenienia. Nie tylko dostarczała tematyki, ale również kształtowała formę i styl wielu dzieł. W polskiej tradycji literackiej Biblia odgrywa rolę szczególną ze względu na silne związki polskiej kultury z chrześcijaństwem oraz wpływ stosunków społecznych i politycznych na tematykę utworów literackich. Styl biblijny stał się uniwersalny i rozpoznawalny, co przedstawia jego trwałość i głębokie ukorzenienie w naszej literaturze.

Motyw apokalipsy to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i wszechobecnych motywów biblijnych w literaturze różnych okresów. Już same symbole apokalipsy, takie jak siedem pieczęci, siedem trąb, Bestia-Antychryst czy zwierzęta o różnych twarzach, stały się ikoniczne. W romantyzmie apokaliptyczna symbolika znalazła swoje miejsce m.in. w utworach Juliusza Słowackiego, gdzie w "Uspokojeniu" apokalipsa pełni rolę metafory politycznych dziejów narodu. Adam Mickiewicz w "Dziadach" cz. III także wykorzystuje ten motyw, szczególnie w "Widzeniu Księdza Piotra" i "Wielkiej Improwizacji". Zygmunt Krasiński w "Nie-Boskiej komedii" opisuje upadek jako etap przejściowy do nowego życia.

W epoce Młodej Polski, Jan Kasprowicz w "Dies irae" tworzy apokaliptyczny hymn o Sądzie Ostatecznym, będący wyrazem buntu wobec Boga oraz walki dobra ze złem. XX-lecie międzywojenne przyniosło dzieła takie jak "Roki" Czesława Miłosza, gdzie apokaliptyczna wizja zagłady staje się przestrogą dla ludzkości. Również w "Walcu" Miłosza apokalipsa zapowiada nadchodzącą katastrofę wojenną. Jednym z najbardziej wstrząsających przykładów wykorzystania motywu apokalipsy jest "Żal" Józefa Czechowicza, w którym zagłada świata materialnego i etycznego jest nieunikniona. Antoni Słonimski w "Niemcom" przedstawia wizję katastrofy tuż przed II wojną światową.

W literaturze współczesnej Czesław Miłosz w "Piosence o końcu świata" ukazuje niespodziewany moment końca świata, zaś Krzysztof Kamil Baczyński w wierszu "Których nam nikt nie wynagrodzi" interpretuje apokalipsę przez pryzmat wojny i Antychrysta. Literatura wojenna i powojenna, jak "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, opowiadania Tadeusza Borowskiego, "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego czy "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall, wyraźnie pokazuje realizację apokaliptycznych wizji. Tadeusz Konwicki w "Małej Apokalipsie" opisuje świat zniszczony przez totalitaryzm i osobistą apokalipsę głównego bohatera.

Motywy z "Księgi Koheleta" również znalazły miejsce w polskiej literaturze, szczególnie w kontekście przemijania i motywu vanitas. W średniowieczu utwór "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" podkreślał równość wszystkich ludzi wobec śmierci. Renesansowi poeci, jak Jan Kochanowski, reflektowali nad nietrwałością życia w utworach takich jak "Na różę" czy "O żywocie ludzkim". W baroku Daniel Naborowski w poezji jak "Marność" i "Krótkość żywota" skupiał się na przemijalności życia i piętnie śmierci. Romantyzm również nie ominął tego motywu, co widać w wierszu "Smutno mi Boże" Juliusza Słowackiego, który na tle zachodu słońca reflektuje nad marnością świata. Poeci Młodej Polski, tacy jak Kazimierz Przerwa-Tetmajer i Jan Kasprowicz, często wykorzystywali motyw vanitas w swoich dekadenckich utworach.

Cierpienie Jezusa Chrystusa jest kolejnym istotnym motywem biblijnym. Średniowieczne "Żale Matki Boskiej pod krzyżem" i "Lament Świętokrzyski" skupiają się na bólu Matki Boskiej. W epoce Młodej Polski, Jan Kasprowicz w "Hymnie świętego Franciszka z Asyżu" przedstawia cierpienie Chrystusa jako ofiarę dla ludzkości. Romantyzm, z jego mesjanizmem narodowym, porównywał cierpienia Polski do cierpień Chrystusa, czego przykładem są utwory Mickiewicza jak "Dziady" cz. III czy "Kordian" Słowackiego.

Motyw genezis – stworzenia świata – także znalazł swoje odbicie w polskiej literaturze. W renesansie Jan Kochanowski w "Pieśni XIX" i "Pieśni XXV (Hymn do Boga)" opisywał powstanie świata w sposób poetycki. W romantyzmie Adam Mickiewicz w "Odzie do młodości" przedstawiał wizję nowego porządku jako nowego stworzenia. Współcześnie Czesław Miłosz w wierszu "Słońce" podejmuje refleksję na temat ludzkiej egzystencji i stworzenia.

Księga Hioba z jej motywem cierpienia również znalazła odbicie w literaturze romantyzmu, gdzie cierpienie narodu porównywane było do męki Hioba, szczególnie w "Dziadach" cz. III Mickiewicza. Cierpienie związane z miłością obecne jest w "Cierpieniach młodego Wertera" Goethego czy "Kordianie" Słowackiego. Z kolei tęsknota za ojczyzną, jako forma cierpienia, jest tematem "Hymnu (Smutno mi, Boże)" Słowackiego i "Mojej piosenki II" Norwida.

Nie można zapomnieć o Arce Przymierza, która również pojawia się w polskiej literaturze. W renesansie Piotr Skarga w "Kazaniach sejmowych" stylizował swoje kazania na biblijne nauki, odwołując się do Arki Przymierza i Mojżesza. Mickiewicz w "Pieśni Wajdeloty" z "Konrada Wallenroda" wykorzystał motyw Arki jako symbol więzi międzypokoleniowej.

Podsumowując, motywy biblijne wywarły ogromny wpływ na literaturę polską. Ich rolę trudno przecenić nie tylko w kształtowaniu treści, ale także stylu i formy literackiej w różnych epokach. Te uniwersalne motywy, takie jak apokalipsa, vanitas, cierpienie Chrystusa, czy genezis, potrafią przekazywać wartości moralne, społeczne i polityczne, adaptując się do różnych kontekstów historycznych i literackich. Tak głęboka obecność motywów biblijnych świadczy o ich niezmiennie aktualnym i uniwersalnym charakterze.