Bolesław Prus nazwał „Lalkę” powieścią mówiącą o społeczeństwie, postaraj się uzasadnić to zdanie pisarza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.05.2024 o 20:59

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.05.2024 o 20:37

Bolesław Prus żył w okresie przełomowym dla Polski. Po klęsce powstania styczniowego w 1864 roku Polska znajdowała się pod rosyjskim zaborem, a represje zaborców ciągle dotykały społeczeństwa. To był czas narodzin pozytywizmu – nurtu literackiego, który, zamiast romantycznych uniesień i powstańczych zrywów, stawiał na praktyczne działanie i rozwój przez pracę u podstaw. Pisarze pozytywiści wierzyli, że odbudowa narodu wymagała solidnej pracy edukacyjnej, gospodarczej i społecznej. "Lalka" Bolesława Prusa jest doskonałym przykładem tej filozofii. Powieść, która przedstawia panoramiczny obraz ówczesnej Warszawy, rzuca światło na różne warstwy i grupy społeczne oraz ich relacje, problemy i perspektywy.

Na przełomie XIX wieku powieść stała się jednym z głównych gatunków literackich, dzięki swojej zdolności do przedstawienia szerokiego obrazu społeczeństwa. Prus w "Lalce" skwapliwie korzysta z tej możliwości, realistycznie opisując miasto, jego mieszkańców i ich życie. "Lalka" jest również przykładem realizmu krytycznego, gdzie autor nie tylko opisuje rzeczywistość, ale także ją ocenia i krytykuje. Już samo miejsce akcji – Warszawa – jest tu niezwykle ważne. Poruszając się po ulicach, placach i pałacach miasta, Prus tworzy autentyczną przestrzeń, w której plastycznie przedstawia różne klasy społeczne i ich wzajemne interakcje.

Bolesław Prus był uważnym obserwatorem społeczeństwa. Jego początki jako felietonisty i kronikarza warszawskiego pozwoliły mu dogłębnie poznać różne aspekty życia w mieście. Jako socjolog i antropolog, Prus w „Lalce” zawarł liczne obserwacje społeczne i analizy, które ukazują przemiany społeczno-ekonomiczne jego czasów. "Jeżeli autor przypatruje się społeczeństwu, dostrzeże w nim jakieś nowe charaktery ludzkie...", pisze Prus, pokazując, jak bardzo literatura potrafi odkrywać nowe zjawiska i tendencje społeczne.

Jedną z najważniejszych grup społecznych w "Lalce" jest arystokracja. Prus krytycznie przedstawia jej życie jako pełne przepychu, ale jednocześnie pozbawione odpowiedzialności za losy ojczyzny. Arystokraci, jak Izabela Łęcka i Tomasz Łęcki, żyją w świecie iluzji, bawiąc się na salonach, niezdolni do realnej pracy czy poświęcenia dla kraju. Przykładem ich beztroskiego podejścia do życia może być scena, w której Wokulski krytykuje arystokrację za "wieczne święto" i infantylne zabawy. Ich egoizm i degeneracja pozostają w krzyczącym kontraście do heroizmu i pracowitości innych warstw społecznych.

Kolejną kluczową grupą w powieści jest mieszczaństwo, które w "Lalce" ukazane jest jako zróżnicowane pod względem narodowości i majątku. Na przykład Szlangbaum, kupiec żydowskiego pochodzenia, ukazany jest jako oportunista i dorobkiewicz. Prus przedstawia mieszczaństwo zarówno w pozytywnym, jak i negatywnym świetle, ukazując różne oblicza tej warstwy społecznej: od prozaicznych, spokojnych pracowników po ambitnych przedsiębiorców, takich jak sam Wokulski.

Żydzi w "Lalce" odgrywają również znaczną rolę. Po wyzwoleniu z getta, zaczynają odgrywać coraz większą rolę w życiu gospodarczym, co nie zawsze spotyka się z sympatią innych mieszkańców miasta. Przykładem może być Szuman – cyniczny, ale zarazem wartościowy przedstawiciel tej grupy. Wokulski, bohater powieści, ma ambiwalentne podejście do Żydów, co odzwierciedla ówczesne społeczne nastroje i uprzedzenia.

Najbiedniejsza warstwa społeczeństwa to mieszkańcy Powiśla, którzy ukazani są jako ludzie "spodleni" przez ubóstwo. Prus nie szczędzi czytelnikom drastycznych obrazów nędzy, które widzi główny bohater, Stanisław Wokulski. Opisy te służą autorowi jako narzędzie do krytyki społecznego zaniedbania i obojętności wyższych warstw wobec problemów najuboższych.

"Lalka" to również portret ideowców i idealistów, takich jak Rzecki i młodzi naukowcy pokroju Ochockiego czy Geista. Ich zderzenie z trudną rzeczywistością często kończy się rezygnacją i cynizmem, co symbolizuje rozkład społeczny. Wokulski, choć sam jest połączeniem starych i nowych poglądów, również mierzy się z różnorodnymi przeciwnościami, które skłaniają go do refleksji nad stanem społeczeństwa.

Prus w „Lalce” z niezwykłą przenikliwością i realizmem przedstawia stan polskiego społeczeństwa swoich czasów. Krytykuje moralny rozkład, brak współpracy między klasami i zaniedbanie najbiedniejszych. Równocześnie powieść ta zawiera przestrogę, że prawdziwym wyzwaniem jest walka z nędzą i społecznym marazmem. Choć opinie na temat "Lalki" wśród współczesnych i krytyków były różne, dziś uznawana jest za jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej. Pomimo upływu lat, diagnozy Prusa dotyczące społeczeństwa wciąż są aktualne i stanowią cenny dokument epoki.