Wpływ założeń programowych epok na kreowanie świata przedstawionego w literaturze na przykładzie „Lalki” Bolesława Prusa i wybranych utworów z różnych epok

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: wczoraj o 13:48

Epoki literackie charakteryzują się specyficznymi założeniami programowymi, które mają wpływ na sposób kreowania świata przedstawionego w utworach literackich. Autorzy, reagując na otaczającą rzeczywistość, oddają ducha swoich czasów poprzez swoje dzieła. Przykłady takiego wpływu epoki na literaturę można znaleźć między innymi w „Lalce” Bolesława Prusa z epoki pozytywizmu, „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza z okresu romantyzmu oraz „Ferdydurce” Witolda Gombrowicza z czasów międzywojnia.

Epoka pozytywizmu, kładąca nacisk na użyteczność literatury, zaangażowanie społeczne i promowanie pracy u podstaw, odzwierciedla się w „Lalce” Prusa poprzez postaci i ich motywacje. Główny bohater, Stanisław Wokulski, jest przykładem człowieka próbującego pogodzić romantyczne idee z pozytywistycznymi. Jego sukcesy w handlu reprezentują pozytywistyczne przekonanie o wartości ciężkiej pracy, podczas gdy uczucia do Izabeli Łęckiej symbolizują romantyczną miłość, która czasem jest sprzeczna z racjonalnością i pragmatyzmem.

Prus przez postacie takie jak doktor Szuman ukazuje także inne postawy społeczne, reprezentujące ideę pracy organicznej. Szuman, jako lekarz, dąży do poprawy zdrowia społeczeństwa, co odpowiada pozytywistycznej koncepcji konieczności podjęcia działań mających na celu podniesienie poziomu życia społecznego. Konflikty przedstawione w powieści odzwierciedlają realia życia w zaborach, gdzie kwestie społeczne i gospodarcze były szczególnie ważne.

„Pan Tadeusz” Mickiewicza, będący dziełem epoki romantyzmu, tworzy świat przedstawiony zgodnie z założeniami tej epoki, takimi jak nadrzędność uczucia nad rozumem, irracjonalizm, indywidualizm i ludowość. Epopeja Mickiewicza gloryfikuje szlachecką przeszłość Polski i polskiego społeczeństwa poprzez idealizację przeszłości. Soplicowo, centralne miejsce akcji, jest ukazane jako raj, gdzie panuje harmonia między ludźmi i przyrodą.

Romantyczne założenia manifestują się również w przedstawieniu konfliktów bohaterów oraz ich stosunku do rzeczywistości. Jacek Soplica, późniejszy ksiądz Robak, jest bohaterem romantycznym pełnym sprzeczności. Jego życie, pełne dramatycznych zwrotów, symbolizuje romantyczny bunt i dążenie do odkupienia. Mickiewicz, umieszczając historię życia Soplicy w kontekście walk narodowo-wyzwoleńczych, pokazuje jak założenia programowe romantyzmu wpływają na sposób przedstawiania ludzkich losów na tle historii narodu.

W „Ferdydurke” Gombrowicz tworzy świat przedstawiony zgodnie z założeniami awangardy międzywojnia, krytycznie odnosząc się do narzuconych przez społeczeństwo form. Okres międzywojnia cechowało poszukiwanie nowości w literaturze, kryzys wartości i kwestionowanie ustalonych norm. Gombrowicz w swoim dziele dekonstruuje klasyczne formy narracyjne, wprowadzając ironię i groteskę. Przedstawia świat jako przestrzeń, w której jednostka nie może uciec od narzuconych jej form społecznych i kulturowych, co widać na przykładzie postaci Józia Kowalskiego. Józio, główny bohater powieści, jest zmuszany do przyjmowania narzuconych mu ról i masek, co ilustruje krytykę dorosłości i edukacji.

Samą formą literacką „Ferdydurke” Gombrowicz odpowiada na założenia międzywojnia. Rezygnacja z linearnego narracji, mieszanie stylów i celowa nieprzewidywalność odzwierciedlają ducha awangardy i bunt przeciwko tradycyjnym formom literackim. Dzięki temu Gombrowicz nie tylko krytykuje normy społeczne, ale też świadomie deformuje literackie konwencje, co prowadzi do stworzenia groteskowego, surrealistycznego obrazu świata przedstawionego.

Porównując „Lalkę” Prusa, „Pana Tadeusza” Mickiewicza i „Ferdydurke” Gombrowicza, widzimy jak różne epoki literackie wpływają na kreowanie świata przedstawionego. Pozytywizm, ze swoim pragmatyzmem i ideą pracy u podstaw, daje realistyczny obraz społeczeństwa w „Lalce”. Romantyzm, poprzez idealizowanie przeszłości i gloryfikację indywidualizmu, tworzy idylliczny obraz w „Panu Tadeuszu”. Międzywojnie z kryzysem wartości i eksperymentalizmem prowadzi do groteskowej dekonstrukcji rzeczywistości w „Ferdydurke”. Każda z tych epok odzwierciedla swoje założenia w starannie skonstruowanych światach literackich, które nie tylko oddają ducha swoich czasów, ale także służą jako narzędzia do krytyki społecznej i filozoficznej.