Wojna to nie tyko sprawa żołnierzy..." – Stefan Żółkiewski „Początek i progres wojny moskiewskiej”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.05.2024 o 11:38

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.05.2024 o 11:23

Stefan Żółkiewski w swoim dziele "Początek i progres wojny moskiewskiej" ukazuje nam złożony obraz wydarzeń, jakie miały miejsce na początku XVII wieku. Jego pamiętnik nie jest typowym suchym zapisem faktów, lecz skomplikowanym świadectwem czasu, które przekazuje nie tylko militarną, ale i polityczną oraz społeczną rzeczywistość tamtych dni. Żółkiewski jako narrator wprowadza nas w szczegóły wyprawy moskiewskiej, znanej również jako dymitriady, przedstawiając ją z perspektywy uczestnika oraz świadka historii.

Pamiętnik w literaturze staropolskiej różnił się istotnie od współczesnych kronik czy historycznych dzieł. Przede wszystkim był subiektywnym zapisem wydarzeń, w których autor brał udział. Oznaczało to, że relacje często były nasycone emocjami, osobistymi refleksjami oraz ocenami, które mogły różnić się od tzw. obiektywnej prawdy historycznej. Stefan Żółkiewski, pisząc swoje dzieło, nie zamierzał tworzyć "historii dla potomnych", ale raczej osobistą dokumentację swoich przeżyć i obserwacji. Właśnie dlatego jego pamiętnik łączy w sobie elementy literatury faktu i barwnej opowieści.

„Początek i progres wojny moskiewskiej” opowiada o wydarzeniach, które miały miejsce w forsownym okresie na skraju panowania Borysa Godunowa. Po śmierci Iwana Groźnego Rosja pogrążyła się w chaosie politycznym, co Polska postanowiła wykorzystać. W tym kontekście szczególnie ważna była rola Jerzego Mniszcha – ambitnego magnata, który sprowadził do Polski Dymitra Samozwańca, rzekomo cudownie ocalałego potomka Iwana Groźnego. Przyjęcie Dymitra na dworze Adama Wiśniowieckiego wywołało mieszane reakcje zarówno w Polsce, jak i w Rosji. Polityczne kalkulacje i dążenia do zainstalowania przychylnego Polsce władcy zaczęły dominować nad racjonalnymi decyzjami.

Szlachta odgrywała w tym okresie znaczącą rolę, choć nie zawsze była jednością w swych dążeniach. Poparcie szlachty dla Dymitra Samozwańca pozwoliło mu zebrać siły i ruszyć na Moskwę. Wbrew jednak oficjalnym planom króla Zygmunta III Wazy, wyprawa została przeprowadzona bardziej na zasadzie prywatnego, szlacheckiego przedsięwzięcia niż dobrze zaplanowanej, królewskiej kampanii.

Sam Stefan Żółkiewski miał wobec tej wyprawy liczne wątpliwości. Jego głos nie był samotny – obawy o przekształcenie się wyprawy w represyjną kampanię były jak najbardziej uzasadnione. Żółkiewski, człowiek umiłowany przez litery i pragmatyzm, dążył nie tyle do militarnych triumfów, co do ustanowienia trwałej unii pomiędzy Polską a Moskwą. Jego starania o wprowadzenie polsko-przychylnych decydentów w Moskwie były próbą zmniejszenia napięć i stworzenia stabilnego sojuszu, ale realia były o wiele bardziej skomplikowane niż oczekiwania.

Podczas wyprawy pojawiły się liczne trudności. Mimo początkowych sukcesów, Polacy napotkali na silny opór, a sytuacja polityczna w Rosji skomplikowała się jeszcze bardziej. Powstanie ludności przeciwko polskim najeźdźcom pod Moskwą pokazało, że lokalna społeczność nie była gotowa przyjąć polskich rządów, a ambicje polityczne polskich magnatów nie zawsze sprowadzały się do pokoju i stabilizacji.

W analizie retorycznej dzieła Żółkiewskiego można dostrzec liczne figury retoryczne. Similitudo – porównania, które używa autor, jak na przykład te dotyczące osoby Jerzego Mniszcha, dodają narracji barwności i wiarygodności. Układ argumentów w strukturze ordo Homericus pokazuje, jak Żółkiewski budował swoje argumenty nie tylko logicznie, ale w sposób, który miał poruszyć i przekonać czytelnika.

Styl i język narracji Żółkiewskiego są szczegółowe i pełne pasji. Jego barwny język oraz umiejętność opisywania wydarzeń z perspektywy różnych osób pokazują głębokie zrozumienie złożoności epoki. Wokół pamiętnika toczyło się wiele debat, a jego styl często porównywano z innymi pamiętnikami i kronikami tamtych czasów. Żółkiewski nie unikał trudnych tematów, co czyni jego dzieło autentycznym zapisem tamtych burzliwych lat.

Wartość literacka i historyczna "Początek i progres wojny moskiewskiej" jest niepodważalna. Jako źródło historyczne, pamiętnik Żółkiewskiego pozwala nam lepiej zrozumieć wydarzenia i nastroje tamtego okresu. Jako dzieło literackie, jest fascynującą opowieścią o wojnie, która, jak podkreśla autor, nie jest tylko sprawą żołnierzy, ale skomplikowanym procesem politycznym i społecznym.

Dzieło Żółkiewskiego miało znaczący wpływ na historiografię i zrozumienie wyprawy moskiewskiej. Ukazało nie tylko militarną stronę konfliktu, ale także polityczne i społeczne komplikacje, które towarzyszyły wielkim wydarzeniom. Żółkiewski, jako autor pamiętnika, zapisał się w historii literatury barokowej jako świadek i uczestnik wielkich wydarzeń.

Przesłanie Żółkiewskiego pozostaje uniwersalne. Decyzje jednostek na arenie politycznej i militarnej mają dalekosiężne skutki, a wojna nigdy nie jest jedynie domeną żołnierzy. Jest to refleksja nad skomplikowaną naturą ludzkich decyzji i ich wpływu na społeczeństwo. Dzieło Stefana Żółkiewskiego przypomina nam, że historia jest tkaniną splecioną z wielu nici – polityki, społecznych napięć i indywidualnych ambicji.