Motywy literackie - na przykładach utworów literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 7.06.2024 o 12:15

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.06.2024 o 12:11

Motywy literackie stanowią istotną część analizy każdej literackiej twórczości, będąc narzędziami, które pozwalają pisarzom przekazywać głębsze idee, wartości oraz tematy swoich dzieł. Są one uniwersalne w literaturze i mogą przyjmować różne formy oraz znaczenia w zależności od kontekstu, w jakim są używane. Celem niniejszego wypracowania jest analiza wybranych motywów literackich w różnych utworach literackich, przedstawienie ich różnorodnych interpretacji i roli, jaką pełnią w literaturze.

Motyw apokalipsy jest jednym z najbardziej przejmujących i bogatych w symbolikę motywów literackich. Jego korzenie tkwią głęboko w Biblii, zwłaszcza w księdze Apokalipsy autorstwa św. Jana. W tej księdze motyw ten kryje w sobie mnóstwo symboli, jak na przykład Baranek, Babilon, czterej Ewangeliści, smok czy niewiasta w słonecznej tunice. Pojawiająca się liczba siedem jest symbolem boskości i doskonałości, natomiast liczba 666 kojarzona jest z symbolem zła.

Literackie wykorzystanie motywu apokalipsy można dostrzec w dziełach takich autorów, jak Zygmunt Krasiński, Jan Kasprowicz czy Czesław Miłosz. W „Nie-Boskiej komedii” Krasińskiego konflikt między arystokracją a pospólstwem staje się przedstawieniem Sądu Bożego nad przedstawicielami obu obozów, co nadaje utworowi wymiar apokaliptyczny. Z kolei w „Dies irae” Kasprowicza widzimy biblijny Sąd Ostateczny w konwencji ekspresjonistycznej, podkreślający zniszczenie świata i zagładę ludzkości. Miłosz w „Piosence o końcu świata” przedstawia wizję apokalipsy bez dramatycznych symboli, sugerując, że apokalipsa może być bardziej filozoficznym i codziennym doświadczeniem niż spektakularnym wydarzeniem.

Motyw Arkadii, czyli idealizowanego miejsca harmonii między ludźmi a naturą, ma swoje korzenie także w Biblii, w opisach Raju. Innym źródłem tego motywu jest literatura klasyczna, która często przedstawiała Arkadię jako idylliczne miejsce szczęścia i spokoju. Arkadia jest również obecna w różnych interpretacjach literackich, takich jak „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza oraz „Pieśń świętojańska o Sobótce” Jana Kochanowskiego.

W „Panu Tadeuszu” Mickiewicz przedstawia Arkadię jako kraj lat dziecinnych i utraconej ojczyzny. Ukazuje idylliczne życie na litewskiej wsi, pełne staropolskich tradycji i szlacheckich zwyczajów. Z kolei w „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” Kochanowskiego, Arkadyjskie szczęście jest odnajdywane w życiu na wsi, które jest źródłem spokoju i harmonii dla ludzi tam zamieszkałych.

Motyw bezdomności ma swoje korzenie w Biblii, gdzie Adama i Ewa zostają wygnani z Raju, co symbolizuje początek bezdomności ludzkości. Homer w „Odysei” przedstawia Odyseusza jako archetyp wędrowca, który przez wiele lat szuka powrotu do domu. Stefan Żeromski w swojej powieści „Ludzie bezdomni” ukazuje wielowymiarowość bezdomności, zarówno fizycznej (brak dachu nad głową), jak i mentalnej (brak miejsca w społeczeństwie). W „Pamiętniku z powstania warszawskiego” Mirona Białoszewskiego apokaliptyczny obraz Warszawy i jej mieszkańców pozbawionych domów ukazuje dramat bezdomności w czasie wojny.

Motyw Boga jest obecny w różnorodnych formach w Biblii, gdzie Bóg jest przedstawiany jako miłosierny Ojciec, dobry Pasterz, ale też zagniewany Władca świata. W literaturze różni autorzy interpretowali ten motyw na różne sposoby. Jan Kochanowski w „Trenach” wyraża bunt jednostki wobec Boga po stracie dziecka, natomiast Adam Mickiewicz w „Dziadach cz. III” ukazuje Konrada, który stara się dorównać Bogu, żądając władzy nad duszami. Jan Kasprowicz natomiast w „Hymnach” oskarża Boga o okrucieństwo i stworzenie świata pełnego cierpienia.

Motyw buntu jest również obecny w Biblii, gdzie pierwszy bunt to historia Adama i Ewy, a drugi to budowa wieży Babel jako wyraz pychy. W literaturze na przestrzeni wieków temat buntu pojawia się w różnych kontekstach. Jan Kochanowski w „Trenach” ukazuje bunt poety przeciwko losowi i boskiej sprawiedliwości, William Szekspir w „Makbecie” przedstawia przełamanie hierarchii państwowej przez zabójstwo króla Duncana, a Witold Gombrowicz w „Ferdydurke” wyraża bunt autora przeciw tradycji literackiej i konwenansom społecznym.

Podsumowując, analiza wybranych motywów literackich pozwala dostrzec ich różnorodność i uniwersalność w literaturze. Motywy te, choć osadzone w różnych kontekstach i czasach, wciąż odzwierciedlają uniwersalne prawdy o ludzkim życiu, emocjach i doświadczeniach. W literaturze pełnią niezwykle ważną rolę, umożliwiając głębszą refleksję nad światem i człowiekiem, łącząc przeszłość z teraźniejszością w literackim przekazie.