"Literatura, odkąd istnieje, zawsze wypełniała obowiązek podnoszenia człowieka ponad jego ułomność i niedostatki" Jan Parandowski. Wzorce moralne człowieka w literaturze średniowiecza i odrodzenia.
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 10:25
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 13.06.2024 o 10:05
Streszczenie:
Praca analizuje wzorce moralne w literaturze średniowiecza i odrodzenia, ukazując rolę literatury w podnoszeniu człowieka ponad jego ułomności i niedostatki. ?
Jan Parandowski, znany polski pisarz i historyk literatury, celnie stwierdził, że "literatura, odkąd istnieje, zawsze wypełniała obowiązek podnoszenia człowieka ponad jego ułomność i niedostatki". Jego słowa odnoszą się do wiekowej misji literatury, która nie tylko dostarcza rozrywki, ale przede wszystkim spełnia rolę edukacyjną, moralną i kulturową. Teza tej pracy koncentruje się na dowiedzeniu, że od średniowiecza po renesans literatura dostarczała wzorców moralnych, które były przewodnikami w dążeniu do doskonałości, pomagając ludziom przezwyciężać własne wady i niedostatki. W celu przedstawienia tej tezy, omówione zostaną wzorce moralne w literaturze średniowiecza, takie jak święty asceta, idealny rycerz oraz idealny władca, a także wzorce moralne w literaturze odrodzenia, takie jak ideał ziemianina, dworzanina, patrioty oraz humanisty.
Literatura średniowieczna
Kontekst historyczno-kulturowy
Średniowieczna kultura była dość jednolita i zdominowana przez Kościół katolicki, który miał ogromny wpływ na codzienne życie oraz literaturę. W tym okresie literatura miała charakter dydaktyczny i była narzędziem propagowania wzorców moralnych ściśle związanych z religią i teocentryzmem. Średniowieczni pisarze często przeplatali fabularne opowieści z moralnymi przykazaniami, mając na celu nie tylko zabawianie, ale przede wszystkim kształtowanie postaw religijnych i moralnych.Wzorzec świętego ascety
*Legenda o św. Aleksym* jest jednym z najbardziej znanych przykładów literatury średniowiecznej, która przedstawia wzorzec świętego ascety. Św. Aleksy jest postacią, która rezygnuje ze wszystkich ziemskich dóbr, w tym z małżeństwa i rodziny, aby poświęcić się całkowicie Bogu. Ascetyczny styl życia, jaki prowadził św. Aleksy, polegał na całkowitym wyrzeczeniu się przyjemności i dążeniu do doskonałości duchowej. Jego narodziny były uznawane za cud, a życie pełne pobożności i ascezy miało inspirować innych do naśladowania.Wzorzec św. Franciszka
Innym znaczącym wzorcem świętości jest św. Franciszek z Asyżu, który również był ascetą, ale w jego życiu dostrzegamy większą afirmację świata stworzonego przez Boga. Św. Franciszek wydaje się bardziej łączyć duchową kontemplację z aktywnym działaniem na rzecz innych. Jego życie to przykład miłości do natury i wszystkich stworzeń, co było alternatywnym, ale równie wartościowym modelem świętości.Wzorzec idealnego rycerza
*Pieśń o Rolandzie* to epicka opowieść o rycerzu Rolandzie, który uosabia cechy idealnego rycerza. Cechy takie jak męstwo, odwaga, prawdomówność i lojalność były propagowane jako wzorce do naśladowania. Wdzięczność i pomoc słabszym, a także szarmanckość wobec kobiet, były równie istotne. Idealny rycerz stawał się wzorem nie tylko dla młodych mężczyzn, ale również stanowił ucieleśnienie moralnych ideałów średniowiecznego społeczeństwa.Wzorzec idealnego władcy
*Pieśń o Rolandzie* również kształtuje wzorzec idealnego władcy, w postaci Karola Wielkiego. Podobnie jak w *Kronice polskiej* Galla Anonima, w której opisani są Bolesław Chrobry i Bolesław Krzywousty, idealny władca musiał być sprawiedliwy, dbać o poddanych, a także wykazywać dostojeństwo i majestat. Król Marek z *Dziejów Tristana i Izoldy* jest kolejnym przykładem takiego wzorca.Literatura odrodzenia
Kontekst historyczno-kulturowy
Renesans przyniósł ze sobą różnorodność wzorców moralnych i większą swobodę twórczą. Literatura tego okresu czerpała inspiracje z odkryć naukowych, odkryć geograficznych oraz nowatorskiego podejścia do człowieka. Humanizm renesansowy przyczynił się do skupienia uwagi na człowieku jako jednostce, co znalazło odbicie w literaturze, w której pojawiły się nowe wzorce moralne.Ideał ziemianina
Mikołaj Rej w swoim dziele *Żywot człowieka poczciwego* przedstawia ideał ziemianina, który żyje w harmonii z naturą, dba o swoje gospodarstwo i wychowuje dzieci w duchu pobożności i pracowitości. Rej nie tylko opisuje codzienne życie ziemianina, ale także udziela praktycznych porad życiowych, które mają mu pomóc osiągnąć stan duszy charakteryzujący się harmonią i równowagą. Ten typowy dla renesansowej literatury wzorzec ziemianina jest symbolem prostoty, uczciwości i szacunku dla tradycyjnych wartości.Ideał dworzanina
Łukasz Górnicki w swoim dziele *Dworzanin polski* kreuje wzór idealnego dworzanina, który powinien być człowiekiem inteligentnym, erudytą, biegłym w konwersacjach i spełniającym wysokie standardy dworskiej etykiety. Dworski styl życia, pełen wykwintności i umiejętności interpersonalnych, miał za zadanie podnieść kulturę osobistą oraz społeczne obyczaje. Górnicki ukazuje dworzanina jako osobę wszechstronnie wykształconą i oddaną swojemu panu, co miało podnosić moralność i etykę życia dworskiego.Ideał patrioty
Andrzej Frycz Modrzewski, ksiądz Piotr Skarga oraz Jan Kochanowski dostarczają wzorców idealnego patrioty, który jest gotów poświęcić swoje życie dla dobra ojczyzny. W *Odprawie posłów greckich* Jana Kochanowskiego, Antenor jest przykładem postaci gotowej do największych poświęceń w imię dobra wspólnego. Pisma Modrzewskiego i Skargi z kolei podkreślają znaczenie poświęcenia, solidarności i gotowości do walki o suwerenność ojczyzny. Renesansowy patriota był więc osobą, która przedkładała dobro wspólnoty nad własne interesy, co było istotnym wzorcem moralnym w czasie, gdy narody kształtowały swoją tożsamość.Ideał humanisty
Twórczość Jana Kochanowskiego oraz Klemensa Janickiego jest przykładem literatury promującej ideał humanisty. Renesansowy humanista był osobą wykształconą, zazwyczaj biegłą w kilku językach obcych, znającą klasyczną starożytność i zaangażowaną w sprawy społeczne. Jan Kochanowski, który podróżował i studiował za granicą, wcielał w życie ideały humanizmu, podkreślając wzajemne przenikanie się nauki, sztuki i życia codziennego. Klemens Janicki, jako poeta, który potrafił łączyć literaturę z refleksją nad kondycją ludzką, także tworzył wzór humanisty, który stał się wyznacznikiem intelektualnych i moralnych aspiracji epoki odrodzenia.Wnioski
Podsumowując, literatura średniowieczna i renesansowa dostarczała różnorodnych wzorców moralnych, które miały za zadanie podnosić człowieka ponad jego ułomności i niedostatki. Średniowiecze kształtowało wzorce takie jak święty asceta, idealny rycerz i idealny władca, które były silnie zakorzenione w religijnych i teocentrycznych wartościach. Z kolei odrodzenie, inspirowane humanizmem, przedstawiło ideały ziemianina, dworzanina, patrioty i humanisty, stawiając na pierwszym miejscu indywidualność i rozwój osobisty.Literatura, poprzez dostarczanie tych wzorców, spełniała ważną funkcję dydaktyczną i moralną, kształtując postawy i wartości. Dzisiaj współczesna literatura w dużej mierze zmieniła swoje cele, koncentrując się na rozrywce i wyrażaniu indywidualnych doświadczeń autorów, co stawia pod znakiem zapytania jej dawną rolę jako narzędzia moralnego wychowania. Niemniej jednak, choć brak jednoznacznych wzorców moralnych może być odczuwalny, literatura nadal jest ważnym medium, które wpływa na ludzkie postawy i wartości.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 10:25
O nauczycielu: Nauczyciel - Marta G.
Od 13 lat pracuję w szkole średniej i pomagam uczniom oswoić pisanie wypracowań. Uczę, jak planować tekst, dobierać przykłady i formułować tezy pod wymagania matury i egzaminu ósmoklasisty. Buduję na zajęciach spokojny rytm pracy, w którym jest czas na pytania i korektę. Uczniowie często mówią, że dzięki temu czują większą kontrolę nad tekstem i pewność na egzaminie.
Doskonałe wypracowanie! Analiza literatury średniowiecza i renesansu pod kątem wzorców moralnych jest bardzo rzeczowa i dogłębna.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się