Filozofia drugiej połowy dziewiętnastego wieku- omówienie głównych prądów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.06.2024 o 7:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.06.2024 o 6:24

Filozofia drugiej połowy dziewiętnastego wieku - omówienie głównych prądów

I. Wprowadzenie

Druga połowa XIX wieku była okresem znaczących przemian społecznych, politycznych i technologicznych. Był to czas rewolucji przemysłowej, co przede wszystkim zmieniło gospodarcze oblicze świata. Ludzkość doświadczyła licznych rewolucji i powstań narodowych, których celem był często rozwój demokracji i wywalczenie niepodległości. W tym czasie narodziły się również nowoczesne państwa narodowe, takie jak Niemcy i Włochy, które przez wieki były rozbite na mniejsze księstwa czy państewka.

B. Kapitalizm i jego skutki

Rozwój gospodarki kapitalistycznej przyniósł ze sobą wiele kontrowersji. Kapitalistyczny system ekonomiczny opierał się na dążeniu do maksymalizacji zysku, często kosztem innych wartości, takich jak dobro pracowników czy równowaga społeczna. Wprowadzenie wielkoskalowej produkcji przemysłowej doprowadziło do gwałtownego wzrostu nierówności społecznych. Robotnicy pracujący w fabrykach doświadczali wyzysku i nędzy, co kontrastowało z ogromnym bogactwem właścicieli fabryk i przemysłowców. To rozdźwięk między dynamicznym rozwojem technologicznym a narastającymi problemami społecznymi stawał się coraz bardziej widoczny.

C. Filozoficzne zmiany

Zmiany w społeczeństwie pociągnęły za sobą również zmiany w filozofii. Przechodzono od metafizyki i idealizmu do filozofii bardziej realistycznych, związanych bezpośrednio z problematyką życia społecznego. Filozofowie zaczęli skupiać się na rzeczywistości społecznej i ekonomicznej, często podejmując próby znalezienia odpowiedzi na pytanie, jak zmieniać i naprawiać społeczeństwo.

II. Pozytywizm

Pozytywizm, jako jeden z dominujących nurtów filozoficznych drugiej połowy XIX wieku, wyrósł przede wszystkim z dorobku empirycznego podejścia Immanuela Kanta. Filozofia neokantowska rozwijała się dzięki takim myślicielom jak Edward Zeller i Kuno Fischer, którzy negowali heglowskie założenia, rozwijając własne interpretacje, zwracające uwagę na realizm metafizyczny i metafizykę indukcyjną. John Stuart Mill, jeden z najważniejszych przedstawicieli tego nurtu, położył duży nacisk na empiryzm i wykorzystanie wiedzy naukowej w praktycznym celu poprzez rozwijanie koncepcji utylitaryzmu.

B. Główne założenia filozofii pozytywnej

Pozytywizm zakładał, że ludzkie szczęście i postęp można osiągnąć dzięki nauce, technologii i rozumowi. Wielką wagę przywiązywano do praktycznego zastosowania filozofii, tak aby była ona użyteczna dla społeczeństwa. W myśl pozytywnej filozofii, jedynie wiedza naukowa może przynieść postęp i rozwiązanie problemów społecznych. Nauka miała być narzędziem do budowania lepszego świata.

C. Ideologia pozytywistyczna a kapitalizm

Filozofia pozytywistyczna harmonizowała z wartościami rozwijającej się burżuazji i kapitalizmu. Zasada utylitaryzmu, która kładła nacisk na tworzenie wszystkiego z myślą o jego użyteczności dla społeczeństwa, wpisywała się w kontekst ekonomiczny zarządzany zasadą maksymalizacji zysków. Jednocześnie pozytywiści wierzyli, że nauka i technologia mogą zredukować nierówności społeczne oraz poprawić warunki życia wszystkich ludzi.

III. Neoscholastyka

Neoscholastyka, jako kolejny istotny nurt filozoficzny końca XIX wieku, była próbą powrotu do klasycznej scholastyki XIII i XIV wieku, reprezentowanej przez takich myślicieli jak Augustyn z Hippony i Tomasz z Akwinu. Filozofia ta została zreformowana i połączona z nowoczesnymi osiągnięciami nauki. Jednym z ważniejszych twórców tego nurtu był Ludwik E. Bautain, który starał się połączyć scholastykę z racjonalizmem, dążąc do stworzenia systemu teologicznego, który byłby zgodny z nowoczesną nauką.

B. Główne założenia filozofii neoscholastyczno-neotomistycznej

Neoscholastyka była filozofią teocentryczną, która podkreślała znaczenie metafizyki i wartości duchowych. Filozofowie tego nurtu starali się zintegrować naukę i technologię w ramach teologii, twierdząc, że wiedza naukowa może co najwyżej uzupełniać, ale nie zastępować religii i metafizyki. Dla neoscholastów ważne było, by nauka służyła wyższym duchowym celom.

C. Personalizm

W ramach neoscholastyki rozwijał się również personalizm, który kładł nacisk na godność i wartość jednostki jako osoby. Filozofia ta stawiała człowieka i jego wewnętrzną wartość w centrum zainteresowania. Personalizm łączył wartości ludzkie z nauką i kulturą, promując rozwój osobowy i duchowy jako integralne elementy ludzkiego życia.

IV. Materializm i marksizm-leninizm

Materializm, zwłaszcza marksizm-leninizm, był kolejnym kluczowym nurtem filozoficznym tego okresu. Karol Marks i Fryderyk Engels byli głównymi twórcami tej filozofii, rozwijając koncepcje materializmu dialektycznego i historycznego. Włodzimierz Lenin, rozwijając filozofię marksizmu, wprowadził nowe elementy, przystosowując ją do specyficznych warunków rosyjskich i globalnych.

B. Główne założenia materializmu dialektycznego

Marksizm opierał się na założeniu, że praca jest najwyższą wartością, a nauka i technologia są narzędziami poznania obiektywnej prawdy o świecie. Filozofia ta kładła szczególny nacisk na rozum i jego zdolność do zmiany otaczającego świata. Marksistowska analiza rzeczywistości była dialektyczna, to jest oparta na wewnętrznych sprzecznościach i ruchu ku syntezie tych sprzeczności.

C. Dialektyczny materializm historyczny

Jednym z centralnych elementów marksizmu była teoria historycznego materializmu, która zakładała odwieczną walkę klas jako motor historii. Marks i Engels twierdzili, że historia ludzkości jest historią walki klas, prowadzącej ostatecznie do powstania społeczeństwa bezklasowego. Przewidywano, że kapitalizm, z powodu swoich wewnętrznych sprzeczności, zostanie obalony przez proletariat, a na jego miejsce powstanie nowy, sprawiedliwy ustrój społeczny.

D. Realistyczne podejście leninowskie

Lenin rozwijał teorie Marksa i Engelsa, dostosowując je do specyficznych warunków rosyjskich. Twierdził, że koniec kapitalizmu nadejdzie nie tylko w krajach przemysłowych, ale również w rolniczych, gdzie nierówności społeczne były równie duże. Lenin analizował również kryzysy nadprodukcji, które według niego były wskaźnikiem wewnętrznej niestabilności kapitalizmu i jego nieuniknionego upadku.

V. Podsumowanie

Filozofie drugiej połowy XIX wieku, mimo swoich różnorodności, miały kilka wspólnych cech. Wspólna była dla nich ufność w naukę, technologię i rozum ludzki jako narzędzia do osiągania postępu i szczęścia społecznego. Większość nurtów filozoficznych tego okresu dążyła do wyzwolenia człowieka od ograniczeń narzuconych przez tradycyjne struktury społeczne, metafizykę i religię.

B. Różnice i unikalność

Mimo wspólnych cech, trzy omawiane nurty miały także swoje unikalne założenia i różniły się znacząco w swych celach i metodach. Pozytywizm był filozofią praktyczną i utylitarystyczną, koncentrującą się na empirycznych podstawach wiedzy i jej zastosowaniu dla społeczeństwa. Neoscholastyka, z kolei, była teocentryczna i metafizyczna, stawiając religię i wartości duchowe w centrum zainteresowania. Marksizm-leninizm był natomiast materialistyczny i rewolucyjny, dążąc do obalenia istniejącego porządku społeczno-ekonomicznego i stworzenia nowego, sprawiedliwego społeczeństwa.

C. Wpływ na rozwój myśli i współczesne społeczeństwa

Wszystkie trzy prądy filozoficzne odegrały znaczącą rolę w kształtowaniu filozofii, polityki i społeczeństwa XIX i XX wieku. Pozytywizm wpłynął na rozwój nauk przyrodniczych i technicznych, neoscholastyka na rozwój teologii i filozofii religii, a marksizm-leninizm na formowanie ruchów robotniczych i rewolucyjnych. Dzięki nim współczesne społeczeństwa zyskały różnorodne narzędzia do analizy i zmiany rzeczywistości, co umożliwiło dalszy rozwój myśli filozoficznej i społecznej.