Portret arystokracji w „Lalce” oraz ziemiaństwa w „Nad Niemnem”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.06.2024 o 17:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.06.2024 o 17:11

---

W literaturze polskiej XIX wieku szczególną rolę odgrywało ukazanie różnorodnych warstw społecznych oraz ich wpływu na rozwój kraju. Dzieła takie jak „Lalka” Bolesława Prusa oraz „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej wnikliwie prezentują portrety arystokracji i ziemiaństwa, odzwierciedlając ich charakterystyczne cechy, postawy oraz wpływ na społeczeństwo. Celem niniejszego wypracowania jest analiza i porównanie portretów arystokracji w „Lalce” oraz ziemiaństwa w „Nad Niemnem”, z uwzględnieniem kontekstu historycznego oraz problematyki społecznej.

Rzeczywistość po powstaniu styczniowym, w której osadzona jest akcja obu utworów, była dla Polski okresem znaczących zmian społecznych i ekonomicznych. Powstanie styczniowe zakończyło się klęską, co miało dalekosiężne konsekwencje dla arystokracji i ziemiaństwa, które były głównymi siłami wspierającymi powstanie. Polityczne represje, konfiskaty majątków oraz zmiany w społecznym układzie sił stanowiły wyzwanie dla obu warstw, zmuszając je do przystosowania się do nowej rzeczywistości.

Arystokracja, przedstawiona w „Lalce” Bolesława Prusa, to społeczność, która w znacznym stopniu oderwała się od rzeczywistości i problemów, z jakimi borykały się niższe warstwy społeczne. Przykładem jest rodzina Łęckich: Izabela Łęcka i jej ojciec Tomasz. Ich poziom życia jest niezwykle wysoki – zamieszkują w luksusowym pałacu, otaczają się drogimi przedmiotami, a ich codzienność wypełniają bankiety i towarzyskie spotkania. Jednak ich postawa wobec finansów jest bardzo nieodpowiedzialna – żyją na koszt majątku przodków, zaciągają długi, nie interesują się pomnażaniem tego, co mają. Są obojętni na pracę, której się w ogóle nie poświęcają, żyjąc w stagnacji i marnotrawiąc swoje zasoby.

Podobne postawy prezentują inni przedstawiciele arystokracji, jak baronowa Krzeszowska, Starski czy hrabina Karolowa. Ich styl życia jest pełen przepychu – bogactwo, wystawne przyjęcia, podróże, kosztowne hobby. Tworzą hermetyczne środowisko, w którym dominuje społeczna izolacja i brak zainteresowania sprawami publicznymi. Arystokracja, skupiona na własnych przyjemnościach, nie wnosi wkładu w rozwój społeczeństwa i gospodarki. Skutkiem tego jest brak odpowiedzialności społecznej i ekonomiczne zacofanie, co Prus w sposób krytyczny ukazuje na kartach swojej powieści.

Ziemiaństwo, przedstawione w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, prezentuje bardziej zróżnicowany obraz. Na jednym biegunie znajdują się postacie takie jak Teofil Różyc, który posiada majątek, lecz nie interesuje się jego zarządzaniem. Prowadzi życie pełne podróży, romansów i beztroski, ignorując konieczność pracy i troski o swój majątek. Podobnie siostra Benedykta Korczyńskiego, Darzecka, przedstawia roszczeniową postawę – nie jest zadowolona z finansowych rozliczeń w rodzinie, a jej mąż liczy na wzbogacenie się kosztem Benedykta, co wskazuje na ich brak zaangażowania i odpowiedzialności.

Z drugiej strony mamy przykład Benedykta Korczyńskiego, który stanowi przeciwieństwo leniwych i beztroskich ziemian. Benedykt jest pracowitym i zaangażowanym właścicielem ziemskim, który poświęca się pracy na swoim gospodarstwie. Jest wzorowym mężem i ojcem, a jego relacje rodzinne są pełne troski i dbałości o dobro swoich bliskich. Przez rozmowę z synem Witoldem dokonuje ewolucji swoich poglądów – przyjmuje hasła pracy organicznej i pracy u podstaw, docenia naukę i wiedzę, co pokazuje, że nie wszyscy ziemianie są oderwani od rzeczywistości i mogą przyczyniać się do prospołecznych zmian.

W ogólnym obrazie ziemiaństwa, które przedstawia Orzeszkowa, dostrzegamy dwie skrajności: z jednej strony bezczynność i lenistwo, z drugiej – pracowitość i dążenie do rozwoju gospodarczego. Teofil Różyc to przykład typowego beztroskiego ziemianina, a Benedykt Korczyński – człowieka, który swoim zaangażowaniem może przyczynić się do rozwoju społecznego i gospodarczego.

Porównując postawy arystokracji i ziemiaństwa, widzimy, że arystokracja w „Lalce” charakteryzuje się skrajnym lenistwem i brakiem zainteresowania pomnażaniem majątku, natomiast ziemianie ukazani w „Nad Niemnem” wykazują się częściową odpowiedzialnością za swoje majątki i aktywnościami mającymi na celu inwestowanie w gospodarkę. Arystokracja żyje w świecie luksusów i beztroski, ignorując problemy społeczne, podczas gdy ziemianie, zwłaszcza tacy jak Benedykt Korczyński, często charakteryzują się pracowitością i staraniem.

Wpływ obu grup na społeczeństwo i kraj jest znaczący – zarówno arystokracja, jak i ziemianie, często skupione na własnych korzyściach, hamują rozwój społeczny i gospodarczy kraju. Jednakże, jednostki takie jak Benedykt Korczyński czy jego syn Witold mogą stanowić przykład prospołecznych działań, które mają potencjał w pozytywny sposób wpłynąć na rozwój regionu i kraju.

Wnioski końcowe płynące z analizy portretów arystokracji w „Lalce” oraz ziemiaństwa w „Nad Niemnem” są jednoznaczne: egoizm i prywata wpływowych warstw społecznych prowadzą do zaniechania obowiązków i braku odpowiedzialności społecznej, co ma negatywne konsekwencje dla rozwoju kraju. Przy tym role pozytywnych bohaterów, takich jak Benedykt i Witold Korczyńscy, ukazują, że istnieje realna możliwość pozytywnego wpływu jednostek na rozwój gospodarczy i społeczny.

Analizy Prusa i Orzeszkowej są niezwykle uniwersalne, ponieważ krytyka warstw wyższych przedstawiona w ich utworach nadal jest aktualna w kontekście współczesnych problemów społecznych i gospodarczych. Ukazane postawy i wartości pozwalają na refleksję nad sensem pracy, odpowiedzialnością społeczną oraz nad tym, jak jednostki mogą przyczynić się do rozwoju lub stagnacji swojego kraju.