Utwory baśniowe w literaturze - tematyka i odwołania do konwencji.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.06.2024 o 10:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.06.2024 o 13:14

Baśń to gatunek literacki, który w swojej istocie łączy wątki fantastyczne z moralizującymi przesłaniami, często rozwijając fabułę w przestrzeniach między rzeczywistością a fikcją. Litery klasyczna baśń wykorzystuje symbolikę oraz archetypy, aby komunikować głębokie prawdy o ludzkim doświadczeniu. Odwołania do baśniowych konwencji można znaleźć w wielu dziełach literatury światowej i polskiej, nadając im szczególnego charakteru i wzbogacając ich warstwę symboliczną. W literaturze polskiej utworami szczególnie interesującymi pod tym względem są "Balladyna" i "Lilla Weneda" Juliusza Słowackiego oraz "Mały Książę" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego.

"Balladyna" Juliusza Słowackiego to dramat, który łączy w sobie cechy tragiczne i baśniowe. Opowieść o Balladynie, która z zazdrości i ambicji morduje swoją siostrę Alinę, to historia pełna elementów fantastycznych i symbolicznych. Kluczowym baśniowym elementem jest jezioro Gopło zamieszkałe przez mityczną postać Goplany - królowej jeziora – która, niczym wróżka z baśni, wpływa na losy ludzkie. Baśniowe są także wydarzenia związane z Balladyną: cudowna przemiana zakrwawionego owocu malin, wprowadzenie postaci mitologicznych jak Grabiec przemieniany w różne istoty, czy konsekwencje moralnych przestępstw głównej bohaterki, które znajdują ostrą i nagłą karę w postaci śmierci przez porażenie piorunem.

Podobnie "Lilla Weneda", również autorstwa Słowackiego, opiera się na baśniowych motywach. Dramat ten przedstawia zmagania mitycznych bytów - Lechitów i Wenedów - których historia oparta jest na legendach związanych z początkami państwowości polskiej. W tej sztuce Słowacki odwołuje się do baśniowych treści w kreacji postaci Lili, w odziedziczonych atrybutach magicznych jak np. łza Wandy, czy też w snach i proroctwach, które w konwencji baśniowej wprowadzają elementy nadprzyrodzone i irracjonalne. Motywy baśniowe obecne są w magicznych rekwizytach i wydarzeniach, które determinują losy bohaterów, wciągając czytelnika w świat, gdzie rzeczywistość miesza się z magią, a moralne przesłania są przekazywane w oparciu o porządek nadprzyrodzony.

"Mały Książę" Antoine'a de Saint-Exupéry'ego to utwór, który choć skierowany do dzieci, zawiera głębokie treści i symbole często analizowane przez dorosłych. Jest to opowieść o Małym Księciu, który podróżuje po różnych planetach spotykając różnorodne istoty - zarówno ludzi jak i zwierzęta - ucząc się i poszukując znaczenia miłości, przyjaźni oraz sensu życia. Cała narracja "Małego Księcia" jest osadzona w konwencji baśni - elementy cudowne, takie jak mówiące róże, lisy, węże czy znikające osoby, tworzą mistyczny klimat przypominający klasyczne baśnie. Nie przypadkiem Mały Książę, tak jak bohaterowie baśni, wyrusza w podróż, która jest jednocześnie realna i symboliczna, niosąc głębokie, uniwersalne przesłanie o ludzkiej naturze.

Tematyka utworów baśniowych w literaturze zazwyczaj koncentruje się na odwiecznych problemach moralnych, walce dobra ze złem, dojrzewaniu, odkrywaniu siebie oraz zrozumieniu świata. W "Balladynie" tematem tym jest zbrodnia i kara, żądza władzy oraz konsekwencje moralnego upadku. Słowacki przekształcił baśniowe motywy, aby podkreślić fatalizm wydarzeń oraz wskazać na nieuchronność kary wynikającej z moralnych przewinień. "Lilla Weneda" rozwija tematykę walki, ofiary i dziedzictwa narodowego, używając baśniowych środków do podkreślenia nieuchronnego przeznaczenia oraz roli polskich korzeni. Natomiast "Mały Książę" to baśń filozoficzna, gdzie główne tematy obejmują przyjaźń, samotność, miłość i odpowiedzialność. Każda z napotkanych przez Małego Księcia postaci uosabia inny aspekt ludzkiego doświadczenia, podkreślając konieczność prostoty, autentyczności i głębokiego zrozumienia drugiego człowieka.

Odwołania do konwencji baśniowych pełnią w tych utworach funkcje estetyczne i symboliczne. Estetyczne, ponieważ pozwalają autorom tworzyć metaforyczne i wielowymiarowe światy, w których dosłowność ustępuje miejsca symbolice i alegorii. Symboliczne, ponieważ to właśnie dzięki baśniowym motywom możliwe jest głębsze zanurzenie się w psychologię postaci, ich wewnętrzne konflikty oraz moralne lekcje wynikające z fabuły.

Podsumowując, baśniowe elementy w literaturze, takie jak w "Balladynie", "Lilli Wenedzie" i "Małym Księciu", służą nie tylko do wzbogacenia narracji o niezwykłe i fantastyczne elementy, ale również do głębokiego wyrażania fundamentalnych prawd o ludzkiej naturze, moralności oraz kondycji społecznej. Dzięki nim te utwory nabierają uniwersalności i są wciąż aktualne, pozwalając czytelnikom z różnych epok odnajdywać w nich nowe znaczenia i refleksje.