Człowiek wyłaniający się ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.07.2024 o 8:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 8.07.2024 o 8:05

Fiodor Dostojewski w swojej powieści "Zbrodnia i kara" stworzył utwór wyjątkowy, który mimo swego osadzenia w określonym realiach historycznych i społecznych, pozostaje uniwersalnym traktatem o człowieku i jego naturze. Powieść nie ogranicza się wyłącznie do warstwy kryminalnej fabuły, ale przede wszystkim skupia się na psychologicznej analizie postaci oraz moralnych i egzystencjalnych dylematach. W centrum tej analizy znajduje się postać Rodiona Raskolnikowa, którego wewnętrzne zmagania i przemiany stają się kluczem do zrozumienia głębokiej refleksji Dostojewskiego na temat ludzkiej natury.

Analiza postaci Raskolnikowa ukazuje go jako studenta, który z powodu biedy i desperacji wpada na pomysł popełnienia mordu. Raskolnikow żyje w przekonaniu, że jest jednostką wyjątkową, ponadprzeciętną, która ma prawo przekraczać moralne granice, wyznaczone dla przeciętnych ludzi. W artykule „O zbrodni”, opublikowanym wcześniej w „Słowie Periodycznym”, kreśli teorię o podziale ludzi na „niezwykłych” oraz „zwykłych”. Wierzy, że „wybitne jednostki” mają prawo do popełniania wyjątkowych czynów, w tym zbrodni, jeżeli prowadzą one do większego dobra. Tę tezę uzasadnia przykładami postaci historycznych, takich jak Napoleon, który w jego oczach usprawiedliwiał swoje działania poprzez ich sukces i ogólnoludzki pożytek.

Punktem zwrotnym w powieści jest moment, kiedy Raskolnikow dokonuje morderstwa lichwiarki Alony Iwanowny, starając się jednocześnie usprawiedliwić swój czyn poprzez wizję poprawy swojego bytu oraz bytu innych, wyrywając się z jarzma ubóstwa. Morderstwo to nie jest jednak jedynie aktem fizycznym, lecz staje się przerażającym doświadczeniem psychologicznym, które na zawsze zmienia życie Raskolnikowa. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że podczas morderstwa przypadkową ofiarą pada również Lizawieta, niewinna siostra lichwiarki, co wywołuje w Rodionie jeszcze większe poczucie winy i moralne rozdarcie.

Psychologiczne konsekwencje popełnionej zbrodni są dla Raskolnikowa druzgocące. Twarz mordercy poddawana jest analizie przez Porfirego Pietrowicza, prowadzącego śledztwo w sprawie morderstwa. Porfiry, przez swoje przenikliwe pytania i pozornie przypadkowe rozmowy, wywiera na Raskolnikowie ogromny nacisk psychiczny, doprowadzając go do stanu bliskiego obłędowi. Rodion przeżywa skrajne reakcje emocjonalne – od gorączkowego odrętwienia po niemal maniakalne momenty jasności i planowanego działania.

Przełomowe stają się rozmowy Raskolnikowa z Sonią Marmieładową, młodą prostytutką, którą poznaje przez przypadek, a która z czasem staje się jego duchową przewodniczką. Sonia, mimo swojej profesji, jawi się jako istota czysta moralnie, będąca ucieleśnieniem miłosierdzia i współczucia. Jej postać kontrastuje z potłuczonym sumieniem Raskolnikowa, stając się symbolem miłosierdzia i odkupienia. Dyskusje z nią, czytanie Pisma Świętego oraz wspólne refleksje nad ludzkim losem prowadzą Rodiona do moralnej przemiany.

Kryzys tożsamości Raskolnikowa dochodzi do zenitu, gdy uznaje siebie za „wszę” – małego, nic nieznaczącego człowieka, co jest bolesnym uderzeniem w jego wcześniejszą teorię o „niezwykłych jednostkach”. Ten moment moralnego rozrachunku wyznacza punkt zwrotny w jego życiu, prowadząc do przeszukania własnego wnętrza i ostatecznego przyznania się do winy. Ukrywając pieniądze i kosztowności zdobyte podczas morderstwa, zdaje sobie sprawę, że nie potrafi żyć zgodnie z własnymi przekonaniami i że jego zbrodnia była w istocie fałszywa moralnie.

Rola Soni w powieści jest kluczowa dla zrozumienia procesu moralnego odradzania się Raskolnikowa. Sonia, która mimo swojego upadku zawodowego zachowuje wewnętrzną czystość i moralną prawość, staje się symbolem miłosierdzia, pomocy duchowej i moralnego wsparcia. Jej gotowość do poświęcenia i towarzyszenie Raskolnikowowi na zesłaniu na Syberię podkreślają jej rolę jako anioła miłosierdzia, prowadzącego do odkupienia.

Symbolika postaci Soni i jej relacji z Raskolnikowem podkreśla rozdźwięk między wnętrzem człowieka a jego czynami. Sonia reprezentuje moralny ideał, który Raskolnikow stara się osiągnąć przez zrozumienie własnej słabości i grzechu. Jej postać jest również nośnikiem wartości chrześcijańskich, które Dostojewski wielokrotnie podkreśla w swoim dziele.

Podsumowując analizowane elementy, "Zbrodnia i kara" ukazuje głęboką i wielowymiarową psychologiczną charakterystykę Raskolnikowa, którego moralne i psychologiczne dylematy stają się centralnym motywem powieści. Rola moralna i symboliczna postaci Soni Marmieładowej dopełnia tego obrazu, pokazując drogę do odkupienia i moralnej odnowy.

Uniwersalność problematyki ludzkiej przedstawionej w powieści sprawia, że "Zbrodnia i kara" pozostaje ponadczasowym traktatem o ludzkiej naturze, pokazującym człowieka w skrajnych sytuacjach jego życia. Dzieło Dostojewskiego skłania do refleksji nad współczesnymi problemami moralności i granic ludzkich działań, ukazując, że pytania o sens życia, winę i odkupienie są wieczne i nadal aktualne. W czasach, gdy granice moralne bywają często kwestionowane, powieść ta pozostaje ważnym głosem w dyskusji o tym, kim jest człowiek i jakie są konsekwencje jego działań.