Pozytywistyczna felietonistyka na przykładzie twórczości Bolesława Prusa- „Wieża paryska”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.07.2024 o 17:12

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 8.07.2024 o 16:38

---

Felieton to gatunek literacki, który zrodził się na pograniczu literatury i publicystyki, łącząc w sobie elementy obu. Początki felietonu sięgają XVIII wieku, kiedy to w prasie francuskiej zaczęły pojawiać się krótkie, swobodne teksty na różnorodne tematy, wydzielone w gazetach specjalną „kreską”. Etymologia słowa "felieton" pochodzi właśnie od francuskiego „feuilleton”, co oznacza luźną kartkę. Felietony z założenia miały być lekkie, humorystyczne, a ich tematykę stanowiły zarówno bieżące wydarzenia, jak i refleksje na temat życia codziennego. Charakterystyczne dla felietonu są swobodny styl, subiektywizm oraz często ironiczne podejście do poruszanych kwestii. Nadawca, czyli narrator, odgrywa tu kluczową rolę, bowiem to on nadaje ton i kierunek analizowanych problemów, dzieląc się swoimi przemyśleniami i emocjami z czytelnikami.

W epoce pozytywizmu, felieton stał się jednym z głównych narzędzi do przekazywania myśli, krytyki i idei. Był to czas intensywnego rozwoju prasy, co stwarzało dogodne warunki dla rozkwitu tego gatunku. Jednym z wybitnych przedstawicieli felietonistyki był Bolesław Prus, który regularnie publikował swoje teksty w „Kurierze Warszawskim” w formie „Kronik”. Prus zasłynął jako genialny obserwator życia społecznego, a jego felietony były nie tylko komentowaniem rzeczywistości, ale także wyrazem troski o losy społeczeństwa.

„Wieża paryska” to jeden z jego najbardziej znanych felietonów, w którym Prus w typowy dla siebie sposób łączył humor z poważną krytyką społeczną. Narrator, będący alter ego pisarza, jest Polakiem żywo zainteresowanym wydarzeniami zachodzącymi na świecie. W felietonie skupia się na wielkiej wystawie światowej w Paryżu i monumentalnej budowli, jaką jest Wieża Eiffla.

Narrator z entuzjazmem opisuje Wieżę Eiffla, podkreślając jej imponujący rozmiar i nowoczesność. Jest pod wrażeniem technologicznych osiągnięć, które pozwoliły zbudować tak niezwykłą konstrukcję. Porównuje ją nawet do piramid egipskich, co ukazuje ogrom i wagę tego przedsięwzięcia: „Patrząc na tę wieżę, myślę sobie, że piramidy są dziełami, przy których trzeba zaniemówić z podziwu, ale wieża paryska to wyraz nowoczesności i geniuszu”.

Opisując zachowanie Polaków za granicą, narrator nie skąpi słów krytyki. Wskazuje na ich nieefektywność, skłonność do kłótni i chaosu. Polacy w jego relacji to osoby skłonne do przesady w zabawie i zaniedbania w pracy: „Polacy, gdziekolwiek się znajdą, zdają się przynosić ze sobą nieporządek i kłótnie. Nie potrafią zorganizować się jak Francuzi czy Niemcy, ich praca jest chaotyczna i nieefektywna”. W ten sposób Prus zwraca uwagę na problemy, które jego zdaniem nękają społeczeństwo polskie. Nie jest to jednak krytyka bezkrytyczna. Narrator stara się także zrozumieć przyczyny takiego stanu rzeczy i wskazuje na potrzebę zmian: „Może to brak odpowiedniego wychowania i edukacji sprawia, że Polacy za granicą nie potrafią sprostać wyzwaniom, jakie stawia przed nimi życie?”.

Wieża Eiffla staje się dla narratora symbolem nowoczesności i postępu, a jednocześnie punktem odniesienia do krytyki rodzimego społeczeństwa. Zachwyt nad budowlą nie jest w jego opisach celem samym w sobie, ale pretekstem do refleksji nad kondycją społeczną Polaków oraz różnicami kulturowymi między narodami. Narrator podkreśla, że Francuzi i Niemcy, dzięki swojej pracowitości i kulturze organizacyjnej, potrafią osiągać imponujące wyniki, czego przykładem jest właśnie paryska wieża: „Patrząc na osiągnięcia Francuzów, czuję pewien wstyd. To, co dla nich jest codziennością – praca, dyscyplina, porządek – dla nas wciąż jest nieosiągalne”.

Prus w „Wieży paryskiej” stosuje różnorodne zabiegi stylistyczne, aby uwydatnić ironiczne przesłanie felietonu. Ironia pojawia się m.in. w opisach stereotypowych zachowań Polaków, których narrator przedstawia z przymrużeniem oka, choć jednocześnie trafnie: „Bal polski? To nic innego jak wstęp do awantury. Pracować w tym czasie? Po co? Lepiej przecież się zabawić!”. Hiperbolizacja niektórych fragmentów, szczególnie w kwestii technologicznych osiągnięć, ma na celu wzmocnienie kontrastu między różnymi kulturami: „Wieża Eiffla to wiekopomny dowód na to, że ludzki umysł nie ma granic. A nasze budynki? To tylko próba podreperowania złudzeń”.

Felieton „Wieża paryska” nie jest jednowymiarowy, Prus manipulując czasem i przestrzenią, rozciąga akcję na kilka dni, bawiąc się narracją i wprowadzając retrospekcje. W ten sposób tworzy dynamiczny obraz sytuacji, w którym przeszłość miesza się z teraźniejszością, a wizje przyszłości stanowią komentarz do realiów: „Wyobrażam sobie, że kiedyś ta wieża stanie się miejscem pielgrzymek ludzi z całego świata. A co z nami? Czy uda nam się kiedykolwiek wznieść na wyżyny technologicznych osiągnięć?”.

Felieton „Wieża paryska” pełni wiele funkcji. Społeczno-poznawcza i perswazyjna funkcja tego tekstu polega na przedstawieniu różnych zalet i wad narodów oraz krytyce społeczeństwa polskiego. Prus ukazuje problemy, ale także nawołuje do ich rozwiązania, kształtując opinię publiczną: „To, co dzieje się na wystawie w Paryżu, powinno być dla nas lekiem na nasze społeczne bolączki. Musimy się uczyć, pracować i dążyć do doskonałości”. W ten sposób felieton staje się narzędziem edukacji, promując idee samodoskonalenia, pracy i odpowiedzialności.

Felieton „Wieża paryska” doskonale ukazuje mistrzostwo Prusa jako felietonisty. Swobodny styl, humor i ironia pozwalają na lekkość narracji, jednocześnie niosąc głębokie przesłanie społeczno-krytyczne. Prus, wykorzystując figurę narratora, potrafi ukazać pełnię problemów, z którymi zmagało się społeczeństwo jego czasów. Jego felietony nie tylko dokumentują codzienność, ale również edukują i skłaniają do refleksji nad kondycją społeczeństwa.

Felieton w epoce pozytywizmu miał ogromne znaczenie edukacyjne i krytyczne. Jako narzędzie przekazu idei i wartości, kształtował postawy społeczne, promując pracę, naukę i postęp. Felietonistyka Prusa, ze swoją umiejętnością łączenia humoru z poważną refleksją, miała ogromny wpływ na rozwój polskiej literatury i publicystyki. Jego teksty wciąż są aktualne, unaoczniając problemy społeczne, które nadal pozostają wyzwaniem.

Podsumowując analizę „Wieży paryskiej”, można stwierdzić, że Prus wykorzystał felieton jako narzędzie do krytyki i edukacji społecznej. Jego umiejętność tworzenia dynamicznej narracji, bogatej w ironiczne i humorystyczne elementy, czyni z „Wieży paryskiej” przykład mistrzostwa literackiego w gatunku felietonu. Prus, jako mistrz słowa, wykorzystał ten gatunek, aby zwrócić uwagę na problemy społeczne oraz kształtować postawy czytelników w duchu pracy, odpowiedzialności i postępu.

---