Motyw domu w literaturze, przedstaw na przykładzie utworów: „Pan Tadeuszu” i „Ludzie bezdomni.”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.07.2024 o 18:22

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.07.2024 o 17:56

Motyw domu w literaturze na przykładzie utworów "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza i "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego

Dom jako pojęcie wielowymiarowe posiada szerokie znaczenie. Nie jest to jedynie budynek, w którym mieszkamy, ale miejsce wychowania, relacji rodzinnych oraz przestrzeń, w której kształtujemy swoją tożsamość. Dom to także miejsce, gdzie czujemy się bezpieczni i akceptowani. W szerszej perspektywie, dom może być symbolem ojczyzny, a więc kraju, z którym jesteśmy związani emocjonalnie i kulturowo. W literaturze motyw domu często niesie ze sobą głęboką symbolikę, będąc nośnikiem wartości wychowawczych i narodowych.

Dom, pojmowany jako ojczyzna, odgrywa szczególnie ważną rolę w kontekście historycznym Polski. Okres zaborów oraz walka o niepodległość były czasem intensywnych refleksji nad znaczeniem domowej przynależności i tożsamości narodowej. Brak suwerenności wpłynął na literaturę, która z jednej strony była nośnikiem nadziei i patriotyzmu, z drugiej strony ukazywała dramatyczne losy osób zmagających się z utratą domu – ojczyzny.

W literaturze polskiej motyw domu jest centralnym elementem, ukazany w różnorodny sposób w takich utworach jak "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza i "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego.

"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza, epopeja narodowa napisanej w latach 1832-1834, jest jednym z najbardziej znanych dzieł literatury polskiej. Akcja rozgrywa się na przełomie lat 1811-1812 na Litwie, w okresie przygotowań do zbrojnego wystąpienia Polaków wspieranych przez armię Napoleona. Czas i miejsce są kluczowe, odzwierciedlają bowiem narodowe nadzieje oraz troski.

Centralnym miejscem w utworze jest Soplicowo – majątek, który symbolizuje polski dom w różnych aspektach. Soplicowo jest mikrokosmosem polskiego życia, w którym toczy się codzienne życie szlachty, gdzie goszczenie, spotkania rodzinne i minione rytuły odgrywają kluczową rolę. Jest to przestrzeń, która łączy różne pokolenia, kultywując pamięć o przodkach i tradycji. W Soplicowie widoczny jest harmonijny obraz polskiego domu, ale Mickiewicz przedstawia również groteskowe aspekty szlacheckiego pieniactwa i kłótliwości, co symbolizuje scena rzezi w kurniku.

Jednak Soplicowo pełni także ważną rolę symboliczną jako miejsce jedności i determinacji w obliczu zagrożenia. Szlachta, mimo licznych wad, jednoczy się, aby stawić czoła niebezpieczeństwu. Ich nadzieje związane z Napoleonem i gen. Dąbrowskim nie spełniają się po klęsce kampanii napoleońskiej, ale Soplicowo pozostaje przestrzenią, w której żyje duch narodowy, stanowiąc symbol domowej i narodowej wspólnoty.

Inny obraz domu ukazuje "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, powieść napisana ponad pół wieku później od "Pana Tadeusza". Żeromski, twórca związany z pozytywizmem, ukazuje trudne warunki życia w zaborowej Polsce, koncentrując się na pracy u podstaw i pracy organicznej jako sposobach realnej pomocy społeczeństwu.

Głównym bohaterem powieści jest doktor Tomasz Judym, młody inteligent i społecznik, który poświęca swoje życie walce o poprawę warunków życia najbiedniejszych. Judym, który sam jest bezdomny w sensie fizycznym i emocjonalnym, rezygnuje z osobistego szczęścia, aby poświęcić się pracy na rzecz innych. Bezdomność Judyma jest zarówno dosłowna jak i symboliczna – nie ma on własnej rodziny, nie znajduje stabilizacji życiowej, a jego życie naznaczone jest ciągłym poświęceniem dla idei społecznych.

Symbolika bezdomności w powieści Żeromskiego ukazuje dramat jednostki, która, podobnie jak naród polski w czasach zaborów, musi zmagać się z brakiem stabilizacji i bezpieczeństwa. Judym rezygnuje z małżeństwa z Joanną Podborską, co symbolizuje jego ideologiczne oddanie i poświęcenie się dla dobra kraju. Jego domem staje się idea naprawienie społeczeństwa, a osobiste szczęście ustępuje miejsca wyższym celom.

Porównując oba utwory, można zauważyć, że motyw domu jako przestrzeni ojczyzny jest obecny zarówno w "Panu Tadeuszu" jak i w "Ludziach bezdomnych". W "Panu Tadeuszu" Soplicowo i środowisko szlacheckie są przestrzenią, w której rozwija się duch narodowy i wspólnota, mimo licznych wad i trosk. W "Ludziach bezdomnych" społeczeństwo potrzebujące pomocy staje się domem dla Judyma, który rezygnuje z własnego życia prywatnego dla wyższej idei społecznej.

Mimo wspólnego motywu, różnice między utworami są znaczne. "Pan Tadeusz" ukazuje optymistyczny obraz jedności szlachty i jej determinacji, mimo narodowych porażek. Jest to utwór pełen nadziei na przyszłość, ukazujący romantyczne zrywy i marzenia o niepodległości. Natomiast "Ludzie bezdomni" to realistyczny i dramatyczny obraz poświęcenia jednostki oraz trudnych warunków życia codziennego. Żeromski ukazuje rzeczywistość bez upiększeń, a bezdomność Judyma symbolizuje los wielu Polaków, zmagających się z utratą domu i stabilizacji.

Kontekst historyczno-społeczny odgrywa istotną rolę w obu utworach. W "Panu Tadeuszu" schyłek epoki napoleońskiej i związane z nią nadzieje narodowe stanowią tło dla romantycznych zrywów i walki o niepodległość. W "Ludziach bezdomnych" pozytywistyczna praca u podstaw jest przedstawiona jako metoda realnej pomocy i naprawy społeczeństwa w trudnych warunkach zaborowej Polski.

Podsumowując, motyw domu jest fundamentalnym pojęciem w literaturze polskiej, ukazującym różne aspekty życia rodzinnego, społecznego i narodowego. Soplicowo w "Panu Tadeuszu" Mickiewicza symbolizuje polski dom pełen tradycji, gościnności oraz narodowego ducha, nawet w obliczu zagrożeń i porażek. Bezdomny Judym w "Ludziach bezdomnych" Żeromskiego ukazuje dramat jednostki poświęcającej się dla dobra wspólnego, co odzwierciedla trudne warunki życia w zaborowej Polsce i konieczność pracy u podstaw.

Motyw domu, w szerokim rozumieniu jako miejsce osobistego bezpieczeństwa i ojczyzny, jest uniwersalny i wciąż aktualny. Współczesne znaczenie domu i ojczyzny w kontekście tożsamości narodowej i relacji międzyludzkich nadal odgrywa ważną rolę. Dlatego wartość domowego ciepła i narodowej przynależności jest nie tylko literackim symbolem, ale także realnym zjawiskiem społeczno-kulturowym, które trwa i ewoluuje wraz z kolejnymi pokoleniami.