M. Rej, J. Kochanowski i Sz. Szymonowic –przedstawienie wsi polskiej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.07.2024 o 9:58

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.07.2024 o 9:36

Renesans przyniósł nową percepcję natury, łączącą się z humanistycznym podejściem do świata, które dążyło do harmonii i piękna. Natura była postrzegana jako źródło błogości, odnowienia i równowagi. W takim kontekście wieś stała się idealizowanym miejscem, gdzie człowiek mógł znaleźć schronienie od zgiełku miasta i dworu, żyjąc w zgodzie z naturą. Literatura rustykalna, przedstawiająca życie na wsi, stała się w tym czasie popularnym nurtem, wpisując się w renesansowy kanon literacki i filozoficzny.

Trzej wybitni polscy pisarze renesansowi: Mikołaj Rej, Jan Kochanowski i Szymon Szymonowic, w swoich dziełach często poruszali tematykę wiejską. Ich twórczość, choć różnorodna pod względem formy i treści, łączyła wspólna fascynacja życiem wiejskim, jego realiami i symboliką. Każdy z nich w nieco inny sposób przedstawiał wieś, ale wszyscy byli przekonani o jej wyjątkowej roli w życiu człowieka.

Szymon Szymonowic jest autorem dzieł, które kontynuują tradycje antycznej sielanki. Sielanki, jako gatunek literacki, ukazują idylliczne życie pasterskie, często idealizowane, pełne piękna i spokoju. W jego twórczości, jak w "Kołaczach" i "Żeńcach", odnajdujemy nie tylko wpływy antyczne, ale także realistyczne przedstawienia autentycznych problemów życia wiejskiego.

Sielanki dworskie autorstwa Szymonowica, takie jak choćby "Kołacze", ukazują świat dworski i jego mentalność poprzez mitologiczne imiona i emocjonalne zawiłości postaci, takich jak Dafnis i Licydas. Mitologiczne konotacje pozwalają pokazać pełen subtelności świat uczuć i relacji, jednocześnie alegorycznie odwołując się do konwenansów i wartości dworskich. Jednak Szymonowic nie unikał realizmu, co jest szczególnie widoczne w utworze "Żeńcy". Opisując trudną pracę chłopów przy żniwach, podkreślał ciężar ich codziennego życia oraz krytykował niesprawiedliwość stosunków społecznych.

Podobnie krytyczny wobec stosunków społecznych był Mikołaj Rej, choć jego sposób pisania różnił się od Szymonowica. W utworze "Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem, a Plebanem" przedstawia dialogi między postaciami reprezentującymi różne warstwy społeczne: szlachtą, duchowieństwem i chłopami. Jest to ostra krytyka systemu społecznego, w którym szlachta i duchowieństwo obciążają chłopów swoim wyzyskiem. Wójt, jako głos chłopów, mówi: "Ksiądz Pana wini Pan Księdza, a nam prostym zewsząd nędza", co doskonale oddaje gorzki obraz wsi, gdzie prości ludzie są ofiarami wyzysku.

Jednak Rej w swojej twórczości nie tylko krytykował. W "Żywocie człowieka poczciwego" przedstawił idealny model życia ziemianina. Opisuje życie człowieka od dzieciństwa przez młodość po dorosłość, podkreślając jego związki z naturą i społeczeństwem. Praca na roli, zarządzanie gospodarstwem, życie rodzinne – wszystko to ukazane jest jako element harmonijnego, prostego i zorganizowanego życia. Sezonowe cykle pracy i odpoczynku są tu również integralną częścią życia wiejskiego: wiosna, lato, jesień, zima – każda pora roku ma swoje obowiązki i radości. Jest to pochwała życia w zgodzie z naturą i jej rytmami.

Jan Kochanowski, jak Rej, ukazał życie wiejskie jako harmonijne i pełne spokoju, ale jego podejście było bardziej uduchowione i filozoficzne. Jego poezja, szczególnie w okresie czarnoleskim, pełna jest odniesień do wiejskiego życia jako źródła szczęścia i spełnienia. W utworze "Na lipę" Kochanowski tworzy idylliczny obraz wsi poprzez symbolikę drzewa lipowego. Lipa, dająca cień i schronienie, przyciąga ptasie śpiewy, staje się symbolem harmonii natury i bezpiecznego, spokojnego miejsca do odpoczynku.

Podobnie w "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" Kochanowski ukazuje radosne życie wiejskie w kontekście pogańskiego święta, pełnego śpiewów, tańców i zabawy. Dwunastu Panien, opowiadających swoje historie, przedstawia rożne aspekty życia na wsi: prace polowe, miłość, uroczyste świętowania. Szczególnie ostatnia Panna chwali proste, radosne życie wiejskie, kontrastując je z zgiełkiem i niepewnością życia miejskiego i dworskiego. Po raz kolejny wieś ukazana jest jako miejsce harmonii i stabilności, przeciwstawiając się dynamicznemu, lecz często chaotycznemu życiu dworskiemu i miejskiemu.

Porównując twórczość Reja, Kochanowskiego i Szymonowica, możemy dostrzec wspólny motyw idealizacji wsi jako miejsca harmonii i spokoju. Rej, przedstawiając krytykę społeczną, używa realistycznych opisów i dialogów, aby ukazać niesprawiedliwość w stosunkach wiejskich. Jego wizja życia na wsi, choć czasami gorzka, jest również pełna pochwały dla prostego, zorganizowanego życia w zgodzie z naturą. Kochanowski ukazuje wieś jako źródło szczęścia i harmonii, jego poezja jest pełna humanistycznych i filozoficznych przemyśleń na temat życia wiejskiego. Szymonowic, z kolei, przedstawia zarówno idealizowany świat dworskich sielanek, jak i realistyczny obraz ciężkiego życia chłopów.

Różnice w podejściu do tematyki wiejskiej między tymi trzema autorami są widoczne, ale każdy z nich wnosi unikalny wkład w literaturę polską. Szymonowic dzięki swoim sielankom pokazywał zarówno mitologiczną idyllę, jak i realistyczne problemy wsi. Rej używał literatury jako narzędzia krytyki społecznej, podkreślając trudne życie chłopów. Kochanowski zaś w swojej poezji przedstawia wieś jako miejsce niezachwianego spokoju i harmonię z naturą.

W podsumowaniu warto podkreślić, że twórczość tych trzech autorów wnosiła cenne wartości życia wiejskiego do literatury polskiej: harmonię, prostotę, ciężką pracę, ale także radość i odpoczynek. Renesansowa idealizacja wsi, jako odzwierciedlenie ideałów epoki, miała ogromny wpływ na kulturę i literaturę polską. Wieś, dzięki twórczości Reja, Kochanowskiego i Szymonowica, stała się ważnym motywem literackim, a ich dzieła przyczyniły się do zachowania i promowania tradycji oraz wartości wiejskich w świadomości kulturowej i literackiej.