Na wybranych przykładach przedstaw portrety postaci historycznych występujących w literaturze i malarstwie.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.07.2024 o 19:05

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.07.2024 o 18:30

W literaturze i malarstwie polskim odnajdujemy liczne portrety postaci historycznych, które ukazują zarówno ich charaktery, jak i wpływ na bieg historii. Analiza takich postaci może dać nam bardziej złożony obraz ich postępowania oraz epoki, w której żyli. W tej pracy skupię się na powieściach Henryka Sienkiewicza oraz obrazach Józefa Kossaka, Jana Matejki i Henryka Siemiradzkiego. Celem jest pokazanie, jak literatura i malarstwo wzajemnie się uzupełniają w przedstawianiu tych ważnych postaci historycznych.

Powieści historyczne - cechy i specyfika

Jednym z głównych celów powieści historycznej jest oddanie autentyzmu wydarzeń i postaci. Oprócz fabuły sami bohaterowie są tak konstruowani, by wiernie odzwierciedlać postacie historyczne. Z tego powodu powieści historyczne często zawierają stylizacje językowe oraz archaizmy, co dodatkowo podkreśla atmosferę danego okresu.

Funkcja postaci historycznych w fabule jest niezwykle ważna. Po pierwsze, nadaje powieści autentyzm i historyczną prawdziwość. Po drugie, postacie te stają się filarami fabuły, wokół których rozwijają się wątki i wydarzenia. Niektóre literackie wizerunki mogą budzić kontrowersje, na przykład Jeremi Wiśniowiecki, który bywa przedstawiany różnorako w różnych źródłach, co dodaje głębi i wielowymiarowości jego literackiemu portretowi.

Prezentacja postaci historycznych

Henryk Sienkiewicz w powieści "Quo vadis" przedstawił Nerona jako jedną z najsilniej zapadających w pamięć postaci. Należał on do grona cesarzy rzymskich, którzy zasłynęli przede wszystkim z okrucieństwa i dekadencji. Neron, osadzony na tronie dzięki intrygom swojej matki Agrypiny, był postacią złożoną z wielu sprzeczności. Z jednej strony pragnął być artystą, a z drugiej strony zbrodniarzem, nieprzejmującym się losem państwa.

Jego zbrodnicze działania, takie jak zabicie przyrodniego brata, własnej matki, żony oraz prześladowania opozycji, ukazano z dużą autentycznością. Jako władca Neron był uznawany za szaleńca, który organizował igrzyska i widowiska kosztem stabilności państwa.

Motyw Nerona jako władcy-tyrana został ukazany także na obrazie Henryka Siemiradzkiego "Pochodnie Nerona". Obraz ten przedstawia dramatyczną scenę tortur na chrześcijanach, które Neron oglądał jako widowisko. Kontrast między przepychem rzymskiej sceny a okrucieństwem wobec ofiar podkreśla zarówno dekadencję władcy, jak i jego moralny upadek.

Bohaterowie historyczni w "Krzyżakach"

Inną ważną powieścią Sienkiewicza jest "Krzyżacy", gdzie pojawiają się liczne postacie historyczne. Jedną z nich jest Władysław Jagiełło, przedstawiony jako sprawiedliwy i pokojowy władca. Z wielką pieczołowitością Sienkiewicz opisał przygotowania Jagiełły do bitwy, jego modlitwę o błogosławieństwo oraz odmowę przyjęcia mieczy krzyżackich jako darów. Bitwa pod Grunwaldem, ukazana z jego perspektywy, pokazuje go jako przezornego i doświadczonego wodza, który potrafił ocenić sytuację i poprowadzić armię do triumfu.

Równie interesującą postacią jest książę Witold, dynamiczny i odważny dowódca litewski. Jego rolę szczególnie podkreślono w scenie pierwszego ataku wojsk litewskich, ich rozbicia, a potem powrotu na pole bitwy, czego inspirację możemy odnaleźć na słynnym obrazie Jana Matejki "Bitwa pod Grunwaldem". Witold, centralna postać obrazu, w czerwonym płaszczu i z wzniesionym mieczem, symbolizuje wojenną siłę i determinację.

Kontrast postaci z "Potopu"

W powieści "Potop" Sienkiewicz przedstawia kontrastujące postacie Janusza Radziwiłła oraz Stefana Czarnieckiego. Radziwiłł to magnat i zdrajca, który poprzez swoje podstępne działania na rzecz Szwecji wyrządził wiele szkód. Jego portret psychologiczny obejmuje manipulacje, ambicje, a także samotność i hańbę po zdradzie. Radziwiłł staje się symbolem zdrady narodowej i moralnego upadku, który zawsze będzie piętnowany.

W przeciwieństwie do niego, Stefan Czarniecki jest przedstawiany jako patriota i doświadczony dowódca. Jego walka podjazdowa przeciwko Szwedom oraz obrona Krakowa świadczą o jego determinacji i poświęceniu dla ojczyzny. Wizerunek Czarnieckiego został także utrwalony przez malarstwo Józefa Kossaka. Jego centralna postać prowadząca wojska do bitwy w obrazie "Czarniecki pod Kołdyngą" podkreśla siłę i przywódcze zdolności, które były kluczowe w tamtym okresie.

Podsumowanie

Literackie i malarskie przedstawienia postaci historycznych mają trwały wpływ na świadomość społeczną i narodową. Sienkiewicz swoim piórem, a Matejko, Kossak i Siemiradzki - swoimi pędzlami, zajęli się nie tylko dokumentowaniem przeszłości, ale też nadawaniem jej nowej symbolicznej wartości. Dzięki ich dziełom pamięć o przeszłości jest żywa i pełna znaczenia.

Obrazy historyczne w malarstwie oraz literaturze utrwalają wizerunki narodowych bohaterów, stając się niezbędnym elementem edukacji historycznej i patriotycznej. Przykłady te pokazują, jak różne środki wyrazu mogą współpracować, tworząc spójny i głęboki portret minionych czasów i ich bohaterów.

Bibliografia

Literatura przedmiotu: - "Literatura polska. Przewodnik Encyklopedyczny", tom II, Warszawa 1984r, s. 217-219, 357-359. - I. Witz, "Polscy malarze. Polskie obrazy", Nasza Księgarnia 1974r.

Obrazy: - J. Kossak, "Czarniecki pod Kołdyngą", akwarela, 1893 r., Muzeum Pomorza Środkowego, Słupsk. - J. Matejko, "Bitwa pod Grunwaldem", olej na płótnie, 1878r., Muzeum Narodowe, Warszawa. - H. Siemiradzki, "Pochodnie Nerona (Świeczniki Chrześcijaństwa)", olej na płótnie, 1876r., Muzeum Narodowe, Kraków.