Święty Tomasz z Akwinu – poglądy na temat państwa.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.07.2024 o 9:02

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.07.2024 o 8:37

Święty Tomasz z Akwinu jest jedną z najważniejszych postaci średniowiecznej myśli filozoficznej i teologicznej. Jego dorobek intelektualny obejmuje szerokie spektrum tematów, w tym także zagadnienia związane z państwem, prawem i społeczeństwem. Żyjący w XIII wieku, Tomasz Akwinata żył w burzliwym okresie historii Europy, kiedy to znaczenie polityczne i społeczne Kościoła katolickiego zaczynało ulegać zmianom. Jego praca nad stworzeniem nowej doktryny polityczno-społecznej, z jednej strony unowocześniała konserwatywną wizję Kościoła, a z drugiej proponowała nowatorskie rozwiązania związane z organizacją państwa.

Podstawowa otoczka historyczna życia Tomasza to przełomowy etap średniowiecza. Kosmiczny porządek średniowiecznej Europy stoiczeń obejmował mocną pozycję Kościoła, ale również narastające problemy związane z polityczną i społeczną rolą kleru. Znaczącą konkurencję stanowiły wtedy inne doktryny filozoficzne i polityczne, takie jak wizja Platona, przedstawiająca utopijną strukturę społeczną, oraz świętego Augustyna, który traktował państwo jako konieczne zło, mające na celu jedynie utrzymanie porządku i zapewnienie możliwości oddania się wyższym wartościom duchowym.

Tomasz z Akwinu stworzył tzw. tomizm, który jako całościowa filozofia wywarła znaczący wpływ na myśl średniowieczną i daleko późniejszych wieków. Tomizm to system oparty na filozofii Arystotelesa, ale zreformowany pod kątem chrześcijańskiej teologii. Centralnym aspektem tomizmu było uznanie nadrzędności władzy duchownej nad świecką, co stanowiło kontynuację średniowiecznej tradycji, ale w bardziej złożonej formie.

Jednym z kluczowych elementów tomizmu była analiza prawa, państwa i społeczeństwa. Tomasz przyjął stanowisko Arystotelesa, określając człowieka jako istotę polityczną i społeczną. Uwzględniał przy tym naturalną skłonność ludzi do tworzenia wspólnoty politycznej, która umożliwia realizację wyższych celów, w tym zbawienia. Tomasz wprowadził pojęcie principium praelationis, czyli zasadę, według której władza pochodzi od Boga, ale jej praktyczne wykonanie to dzieło ludzkie. Państwo miało służyć dwóm podstawowym zadaniom: prowadzeniu ludzi ku zbawieniu oraz zapewnieniu trwałego pokoju i porządku.

Hierarchiczna struktura społeczna według Akwinaty była podzielona na trzy główne grupy społeczne: optimates (największe feudały), populus honorabilis (właściciele ziemscy i średnia szlachta) oraz vilis populus (ludzie bez ziemi). Tomasz jednak nie proponował sztywnego podziału stanowego, a raczej zachęcał do rozważenia podziału majątkowego, co miało pozwolić na większą mobilność społeczną. Zdaniem Tomasza wszyscy mają swoje miejsce w społeczeństwie, ale jest to miejsce wynikające nie tyle z urodzenia, co raczej z posiadanej własności i zasług.

Tomasz przekonywał, że posiadanie prywatnej własności jest elementem prawa naturalnego, co stanowiło odpowiedź na potrzeby zarówno kościelnych, jak i świeckich. Podkreślał jednak, że bogaci mają obowiązek dzielić się swoimi zasobami z ubogimi, co było zgodne z chrześcijańską etyką miłosierdzia. Tomasz w znaczący sposób przyczynił się również do dyskusji na temat handlu i czerpania zysków, dopuszczając te działania pod warunkiem, że są one społecznie użyteczne i etyczne, co stanowiło pewne odejście od kościelnego zakazu lichwy.

W kwestii natury człowieka Tomasz wyróżnił jego podwójny aspekt: cielesny i duchowy. Człowiek jako istota cielesna podlega władzy świeckiej, natomiast jako istota duchowa oddaje się władzy boskiej i duchownej. Tym samym Tomasz uzasadniał zwierzchność władzy duchowej nad świecką, umieszczając Kościół w roli nadrzędnej instytucji politycznej.

Połączenie tych założeń prowadziło Tomasza do określenia idealnego ustroju państwowego, którym była właściwie sprawowana monarchia. Taki system najlepiej realizował cele państwa, ale wiązał się również z ryzykiem tyranii, czyli sytuacji, kiedy władca nadużywa władzy poprzez łamanie prawa naturalnego i boskiego. Tomasz umożliwiał prawo oporu wobec tyranii, zezwalając poddanym na wypowiedzenie posłuszeństwa wobec tyrana, co stanowiło postępowy element w jego teorii politycznej.

Kluczową rolę w strukturze władzy miał odgrywać papież. Tomasz uznawał go za najwyższą władzę, mającą kontrolować postępowanie świeckich władców. Jakkolwiek ostrzegał przed nadużywaniem władzy papieskiej, ponieważ mogłoby to naruszyć autorytet Kościoła.

Podsumowując dorobek Tomasza z Akwinu w kontekście jego poglądów na państwo, należy zauważyć, że stworzył nową doktrynę, która wpłynęła na koncepcje polityczne średniowiecznej Europy i późniejszych okresów. Jego myśl unowocześniła konserwatywne poglądy Kościoła, proponując model doskonałego państwa i stabilnego społeczeństwa, w którym władza duchowa dominuje nad świecką, ale także uwzględniając potrzeby materialne i społeczne jednostek. Tomizm Tomasza z Akwinu wywarł długofalowy wpływ na teorie państwa i organizacji społecznej, a jego prace stały się fundamentem dla wielu późniejszych myślicieli. Dzięki swojemu wyjątkowemu połączeniu filozofii i teologii, Tomasz Akwinata pozostaje jednym z najważniejszych myślicieli w historii zachodniej cywilizacji.