Obraz człowieka, Boga i przedstawienie śmierci w epoce renesansu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.07.2024 o 7:09

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 23.07.2024 o 6:54

Renesans, zwany również odrodzeniem, to epoka, która przypada na okres od XIV do XVI wieku. Stanowi ona przemyślaną i świadomą odnowę antycznej kultury, sztuki i filozofii. Przeciwnie do dominującego w średniowieczu teocentryzmu, renesansowi twórcy koncentrowali się na człowieku – jego zdolnościach, myślach i potrzebach, co manifestowało się w literaturze, sztuce, filozofii, a nawet nauce. W renesansie to człowiek, jego problemy i codzienność zajmowały centralne miejsce, Bóg zaś pozostawał w tle jako dobrotliwy opiekun, natomiast śmierci przypisywano marginalne znaczenie. Przyjrzyjmy się bliżej, jak przedstawiano człowieka, Boga i śmierć w renesansie w kontekście literatury tej epoki.

Pierwszą fundamentalną zmianą, jaka zaszła w renesansie, była zmiana spojrzenia na człowieka, co najpełniej oddaje pojęcie antropocentryzmu. Antropocentryzm to filozofia, która stawia człowieka w centrum uwagi, jako najważniejszy podmiot rozważań. W literaturze i sztuce renesansowej jednostka ludzka, jej uczucia, pragnienia i zdolności były źródłem inspiracji. Przykłady tego podejścia możemy znaleźć w wielu dziełach literackich i malarskich tamtego okresu. Malarze, tacy jak Leonardo da Vinci, przedstawiali ludzkie ciało z niesamowitą precyzją, podkreślając jego piękno i doskonałość. Wielu artystów, zamiast malować jedynie sceny religijne, skupiało się na portretach osób świeckich, co pokazuje rosnące zainteresowanie człowiekiem jako jednostką.

Literatura renesansowa również obfitowała w przedstawienia idealnego człowieka renesansowego. Jednym z najważniejszych tekstów tego okresu jest "Żywot człowieka poczciwego" Mikołaja Reja, który oferuje wizję idealnego życia zgodnego z naturą. Dla Reja najważniejsze były cnota, umiar i harmonia. Opisuje życie wiejskiego szlachcica, który żyje w zgodzie z przyrodą, pielęgnując własne ziemie i dbając o rodzinną posiadłość. Człowiek poczciwy, według Reja, to ktoś, kto żyje spokojnie, uczciwie i z szacunkiem dla innych.

Niezwykle ważnym wzorcem renesansowym był również wzorzec dworzanina. W "Il Cortegiano" Baldassare Castiglione i "Dworzaninie polskim" Łukasza Górnickiego przedstawieni są ludzie obycia, wykształcenia i patriotyzmu. Idealny dworzanin to osoba wszechstronnie wykształcona, obyta w towarzystwie i dbająca o sprawy państwowe. Edukacja zagraniczna i wszechstronne wykształcenie były niezbędne, aby osiągnąć pewien poziom, który pozwalał na pełne uczestnictwo w życiu dworskim i politycznym.

Kolejnym ważnym wzorcem był wzorzec patrioty, co doskonale unaocznia "Odprawa posłów greckich" Jana Kochanowskiego. W postaci Antenora widzimy wzorcowego obywatela, który dba o dobro ojczyzny i przeciwstawia się polityce, która prowadzi do jej zguby. Kochanowski krytykował w swoim utworze nieodpowiedzialnych obywateli oraz polityków, którzy nie dbali o dobro wspólne.

Renesans również przyniósł wzorzec wszechstronnie wykształconego humanisty, czyli "poeta doctus". Przykłady takich postaci to Erazm z Rotterdamu, Leonardo da Vinci, a na gruncie polskim – Jan Kochanowski. Humanista renesansowy cechował się szeroką wiedzą z różnych dziedzin, od literatury i sztuki, przez filozofię, aż po nauki przyrodnicze. Takie wszechstronne wykształcenie miało umożliwić człowiekowi pełne zrozumienie świata i siebie samego.

W renesansie zmieniło się również podejście do Boga. Kontrast między średniowiecznym a renesansowym pojmowaniem Boga jest wyraźny. Z jednej strony Bóg średniowieczny jest wszechmocnym sędzią, który karze i nagradza, z drugiej Bóg renesansowy jest bardziej opiekunem i ojcem. Reformacja, której początek datuje się na 1517 rok, kiedy to Marcin Luter ogłosił swoje tezy przeciwko sprzedaży odpustów, miała ogromny wpływ na religijność w Europie. Reformacja wzbudziła potrzebę indywidualnej interpretacji Pisma Świętego i zrewidowania roli Kościoła.

W literaturze renesansowej Bóg był często przedstawiany jako dobrotliwy ojciec, co doskonale obrazuje pieśń Jana Kochanowskiego "Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary...". Bóg w tej pieśni jest opiekunem świata, który hojnie obdarza ludzkość swoimi darami. Kochanowski ukazuje Boga jako miłosiernego i dobrotliwego opiekuna, któremu człowiek może zawierzyć swoje życie.

Rola tłumaczenia Biblii na języki narodowe była również nie do przecenienia. Dzięki temu zwykli ludzie mieli dostęp do Pisma Świętego, co sprzyjało rozwojowi indywidualnej religijności. Zaczęto bardziej podkreślać bezpośrednią relację człowieka z Bogiem, omijając często skorumpowaną instytucję Kościoła. Reformacja przyniosła również krytykę instytucjonalnego Kościoła i żądania reformy, co wpłynęło na zmiany w społeczeństwie i religijności.

Śmierć, która w średniowieczu była wszechobecna i budziła głęboki lęk, w renesansie miała znikomą rolę. Renesansowi twórcy byli skupieni na życiu tu i teraz, co znalazło odzwierciedlenie w bogatej twórczości literackiej i artystycznej. Ogólny optymizm renesansowych twórców sprzyjał ignorowaniu kwestii eschatologicznych i koncentrowaniu się na radości z życia.

Jednakże, nie wszyscy twórcy renesansowi unikali tematu śmierci. Jan Kochanowski w swojej twórczości poruszał temat śmierci, szczególnie w "Trenach", które są wyrazem bólu i rozpaczy po stracie jego ukochanej córki Urszulki. Wcześniejsze echa zwątpienia można znaleźć w utworze "O żywocie ludzkim", gdzie autor zastanawia się nad przemijalnością ludzkiego istnienia. "Treny" ukazują kryzys światopoglądowy poety, który zmaga się z myślą o utracie bliskiej osoby i duchowym cierpieniem.

Pod koniec renesansu wzrastało również zwątpienie i pojawiały się przemiany światopoglądowe, co można dostrzec na przykładzie twórczości Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Jego sonet IV ukazuje kryzys renesansowej wizji Boga i człowieka, jak i przemiany, które zachodziły u schyłku epoki.

Podsumowując, obraz człowieka, Boga i śmierci w renesansie był zróżnicowany. Renesansowy antropocentryzm skupiał się na człowieku, jego cnotach i edukacji. Bóg był postrzegany jako dobrotliwy opiekun, a kwestie śmierci były rzadko poruszane, z wyjątkami w twórczości Jana Kochanowskiego czy Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Epoka renesansu stanowiła most między średniowieczem a nowożytną myślą barokową, kształtując nowoczesne idee o człowieku, Bogu i śmierci. Renesansowy humanizm odegrał kluczową rolę w przemianach kulturowych i społecznych, które trwały przez wieki i wpłynęły na dalszy rozwój europejskiej cywilizacji.