Obraz społeczeństwa polskiego II poł. XIX wieku w „Lalce” Bolesława Prusa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.07.2024 o 7:24

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.07.2024 o 6:53

Bolesław Prus w swojej powieści "Lalka" przedstawił wnikliwy i wielowymiarowy obraz społeczeństwa polskiego II połowy XIX wieku. Wartość tej książki jako źródła poznania czasów zaborów jest nie do przecenienia. Prus ukazuje życie różnych warstw społecznych, przedstawiając ich codzienne zmagania, aspiracje, mentalność i systemy wartości. W powieści przedstawione są dwie główne grupy społeczne – arystokracja i mieszczaństwo – które dominują w pejzażu społecznym tamtego okresu. Przez pryzmat losów bohaterów możemy zobaczyć wzajemne relacje tych grup, ich konflikty, a także ewolucje postaw wobec zmieniającego się świata.

Arystokracja w "Lalce" jawi się jako kasta ludzi bogatych, ale często zmagających się z widmem bankructwa. Styl życia arystokratów to symbol luksusu i próżniactwa. Prus krytycznie maluje obraz tej warstwy społecznej, ukazując ją jako zamkniętą grupę, której członkowie angażują się w różnorodne formy rozrywki i życia towarzyskiego, nie wnosząc nic do wspólnego dobra.

Postacie takie jak Łęccy – Tomasz i jego córka Izabela – są kluczowe w zobrazowaniu arystokracji. Tomasz Łęcki, hazardzista i człowiek zadłużony po uszy, reprezentuje typ arystokraty zmierzającego ku ruinie finansowej. Jego córka, Izabela, jest naiwną i próżną dziewczyną, która nie docenia wartości pracy i poświęcenia – to postać zblazowana, żyjąca w świecie marzeń i romantycznych mrzonek. Ich plany dotyczące przyszłości są związane z poszukiwaniem odpowiedniego, bogatego męża dla Izabeli, który mógłby uratować rodzinne finanse.

Baron Krzeszowski i jego żona są kolejnymi przykładami ludzi związanych z nałogami i rozrzutnością. Krzeszowski traci majątek na hazard i rozrywki, zaś jego żona żyje w permanentnym konflikcie z mężem, kontynuując rozszarpywanie resztek rodzinnego majątku. Julian Ochocki stanowi ciekawy wyjątek wśród arystokracji, gdyż jest zainteresowany nauką i postępem technologicznym. Jego postawa kontrastuje z jałowymi dysputami i próżniactwem jego towarzyszy.

Inni przedstawiciele arystokracji, jak hrabia Dalski i Ewelina Janocka, książę, Kazimierz Starski, hrabina Karolowa, baronowa Kazimiera Wąsowska, prezesowa Zasławska oraz hrabia Anglik, ukazują szerokie spektrum zachowań, od bogactwa i przepychu po pasożytnictwo i hermetyczność. Te postacie w różny sposób obrazują życie arystokracji: bogate bale, salony, wieczory w teatrach i operach oraz beztroskie życie pełne niemocy i iluzji.

Dzienny cykl życia arystokraty został przez Prusa przedstawiony jako nieproduktywny i pozbawiony sensu. Przykładowo, postacie te zazwyczaj późno wstają, prowadzą miałkie rozmowy towarzyskie, zajmują się hazardem i romansami, a wieczory spędzają w teatrach, na koncertach lub na innych przyjęciach. To życie pełne jest przepychu, lecz jednocześnie brak w nim celowości i pracy na rzecz społeczeństwa.

Prus krytykuje arystokrację za zakłamanie, sztuczność i opór wobec zmian. Ukazuje, jak hermetyczny jest ich świat i jak wykluczają kogokolwiek, kto próbowałby wnieść coś nowego czy pochodziłby z niższych warstw społecznych. Arystokracja niechętnie przyjmuje mezalianse, co widzimy na przykładzie ich stosunku do Wokulskiego, głównego bohatera, który mimo swego bogactwa i zasług społecznych, jest wciąż postrzegany jako „niezrównany dorobkiewicz”.

Z drugiej strony mamy mieszczaństwo, warstwę społeczną charakteryzującą się ogromnym zróżnicowaniem i dynamicznym rozwijaniem. Mieszczaństwo jest pokazane jako grupa ludzi pracowitych, często przygniecione arystokracją, ale jednocześnie pełnych aspiracji i chęci do zmian. Stanisław Wokulski jest tutaj kluczową postacią, typowym przykładem awansu społecznego dzięki ciężkiej pracy i determinacji. Jego życie pokazuje, że przezwyciężenie trudności i wspinanie się po drabinie społecznej jest możliwe, o ile towarzyszą temu odpowiednie cechy charakteru i wytrwałość.

Ignacy Rzecki, stary subiekt i przyjaciel Wokulskiego, jest reprezentantem wcześniejszych pokoleń, wciąż związanym z ideeami napoleońskimi, patriotyzmem i romantyczną wizją świata. „Pamiętnik starego subiekta” jest elementem, dzięki któremu poznajemy jego myśli, uczucia i olbrzymie przywiązanie do przeszłości. Rzecki, mimo swego uczuciowego podejścia, jest także symbolem przeszłości, którą dorosłe już społeczeństwo próbuje pozostawić za sobą.

Oprócz Wokulskiego i Rzeckiego, inni przedstawiciele mieszczaństwa w "Lalce" to różnorodne postacie, jak Małgorzata Pfeifer i Mincel, wdowa Stawska, lichwiarz Szlangbaum oraz doktor Szuman. Każda z tych postaci pokazuje inne aspekty życia mieszczańskiego. Mincel jest wzorem pracy i solidności, Szlangbaum z kolei pokazuje negatywne skutki nieuczciwych działań, a doktor Szuman wprowadza wątpliwości i refleksje na temat życia i jego sensu.

Subiekci w sklepie Wokulskiego oraz młodzi studenci prezentują różne drogi, jakie mogą stać przed młodymi mieszczanami. Są oni obrazem rosnących aspiracji, marzeń o lepszym życiu, ale także trudności, jakie wynikają z nierówności społecznych.

Patriotyzm mieszczaństwa objawia się w ich aktywności w walkach narodowych, jak wojny napoleońskie czy powstanie styczniowe. Jednak z biegiem czasu i zmieniającymi się realiami, pojawia się kryzys wartości. Coraz bardziej widoczne staje się, że poprzednie ideały nie przystają do nowoczesnego świata, a pragmatyzm i zorganizowana praca stają się nowymi wartościami, które są kluczowe dla dalszego rozwoju społeczeństwa.

W "Lalce" wyraźnie widoczna jest konfrontacja trzech pokoleń idealistów: romantyzmu, pozytywizmu i młodego pokolenia pozytywistów. Ignacy Rzecki symbolizuje pokolenie romantyczne, pełne uczuciowości, ideałów napoleońskich i przywiązania do tradycji. Jego życie jest pełne sentymentalizmu i marzeń, które zderzają się z nowoczesnym światem.

Stanisław Wokulski z kolei reprezentuje pozytywizm, nastawienie na pracę, naukę i społeczne zaangażowanie. Łączy w sobie romantyczne ideały i uczucia do Izabeli z pragmatyzmem i dążeniem do postępu. Jego działalność społeczna, mimo wielu trudności, jest pokazana jako realna wizja zmiany na lepsze.

Julian Ochocki to wyjątkowy reprezentant młodego pokolenia pozytywistów. Jest zafascynowany nauką, technologicznym postępem i marzy o wielkich wynalazkach. Ochocki jest przykładem młodego ducha, otwartego na zmiany i krytycznego wobec arystokratycznego stylu życia.

Podsumowując, Bolesław Prus w "Lalce" ukazuje kontrast między arystokracją a mieszczaństwem, prezentując różne grupy społeczne przez pryzmat ich zachowań, stylu życia i wartości. Powieść jest nie tylko obrazem społeczeństwa, ale także swoistą krytyką i refleksją nad ówczesną rzeczywistością. Prus jako krytyk współczesnego mu społeczeństwa przedstawia różne grupy z ich wadami i zaletami, jednocześnie skłaniając czytelnika do refleksji nad przyszłością i koniecznymi zmianami, by społeczeństwo mogło się rozwijać w duchu postępu i sprawiedliwości społecznej.