Sposób widzenia świata w twórczości pisarzy epoki romantyzmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.07.2024 o 12:44

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.07.2024 o 12:25

Romantyzm to jedna z najbardziej fascynujących i pełnych kontrastów epok literackich, która pojawiła się jako reakcja na wcześniejsze, racjonalistyczne Oświecenie. W literaturze romantycznej dominują emocje, wyobraźnia, duchowość oraz mistycyzm, co daje jej wyjątkowy charakter. Epoka romantyzmu przypadła na przełom XVIII i XIX wieku i była odpowiedzią na ówczesne zmiany społeczne, polityczne i kulturalne, które wstrząsnęły fundamentami starych porządków i wprowadziły nowe idee.

Romantyzm często był przedmiotem gorących kontrowersji. Krytycy tej epoki, tacy jak klasycy, wytykali jej brak racjonalizmu, zwracając uwagę na przewagę emocji nad logicznym myśleniem oraz nadmiar fantastyk i niejasności. Z drugiej strony, zwolennicy romantyzmu argumentowali, że właśnie poprzez te elementy literatura romantyczna jest w stanie ukazać pełnię ludzkiego doświadczenia, dotykając najgłębszych uczuć i tajemnic istnienia.

Wśród oponentów romantyzmu w Polsce szczególnie wyróżniali się Kazimierz Brodziński i Jan Śniadecki. Brodziński był zdania, że romantyzm prowadzi literaturę na "kręte ścieżki", gdzie można błądzić, nasycać się widokami natury i przeskakiwać płoty, co prowadzi do utraty klarowności i celu. Jego krytyka surrealizmu i brak klarowności w literaturze romantycznej były wyrazem obaw, że romantyzm może wprowadzać elementy chaosu i nieczytelności. Jan Śniadecki, zagorzały klasycysta, ostrzegał przed romantycznymi elementami nadprzyrodzonymi, takimi jak gusła, czary i upiory. Jego obawy dotyczyły zagrożenia, jakie romantyzm mógłby stwarzać dla nauki i racjonalizmu, które były kluczowe dla myśli oświeceniowej.

W opozycji do tych krytycznych głosów stanął Maurycy Mochnacki, który zaciekle bronił romantyzmu. Mochnacki argumentował, że istota poezji tkwi właśnie w wyrażaniu uczuć, co czyni twórczość zmysłową i tajemniczą. Dla niego romantyzm był sposobem na dotarcie do najgłębszych warstw ludzkiej duszy, które nie są dostępne dla racjonalnego rozumu. Mochnacki widział w romantyzmie coś więcej niż tylko literacki trend – dostrzegał w nim sposób na pełniejsze zrozumienie i wyrażenie ludzkiego bytu.

Literatura romantyczna charakteryzuje się kilkoma kluczowymi elementami. Pierwszym z nich są motywy dziwacznych zjawisk i czarów, często zaczerpnięte z kultur ludowych i wierzeń. Romantycy wierzyli, że ludowa wyobraźnia jest bliska pierwotnym emocjom i prawdom duchowym, które wykraczają poza ludzką racjonalność. Drugim elementem jest wyrażanie uczuć i wierzeń ludzkich poprzez poetyckie obrazy i niezwykłe historie, które mają na celu oddanie głębi ludzkich doświadczeń. Kolejnym ważnym elementem są postaci obłąkane, często będące outsiderami czy osobami na granicy szaleństwa, których wizje i sny znacząco wpływają na fabułę i przekaz dzieł romantycznych.

Jednym z najbardziej wybitnych przedstawicieli niemieckiego romantyzmu był Johann Wolfgang von Goethe. Jego twórczość doskonale ilustruje sposób widzenia świata przez romantyków. W balladzie "Król Olch" mamy do czynienia z elementami fantastycznymi, które wywodzą się z kultury ludowej. Nastrój grozy jest budowany przez epitettyczne i porównawcze wyrazy, jak np. "król Olszyn w koronie, z ogonem jak żmija", które podkreślają surrealistyczny i przerażający charakter postaci. Natomiast ballada "Rybak" wykorzystuje motyw rybaka do ukazania moralistyki ludowej, gdzie wiara w nieuchronną karę za winy wpisuje się w romantyczne przekonania o sprawiedliwości wynikającej z porządku naturalnego.

W polskim romantyzmie nie można pominąć twórczości Adama Mickiewicza, który stał się symbolem epoki. Jego ballada "Romantyczność" to polemika narratora z mędrcem, co idealnie odzwierciedla konflikt między klasykami a romantykami. Obraz obłąkanej bohaterki Karusi, która rozmawia z duchem zmarłego kochanka, symbolizuje typową postać romantyczną, pełną emocji i mistycyzmu. Z kolei III część "Dziadów" zawiera wizję Konrada, w której pojawiają się elementy nadprzyrodzone, takie jak anioły i demony, a sam Konrad staje się postacią obłąkaną, aspirującą do roli wielkiego wieszcza, co wpisuje się w romantyczną ideę geniusza.

Również Zygmunt Krasiński w swojej "Nie-boskiej komedii" przedstawia typowe dla romantyzmu motywy. Postać Orcia, dziecka i ślepca, symbolizuje geniusz poetycki, a jego wizje pełne są mistycyzmu i duchowych odwołań. Sceny, w których Orcio widzi zmarłą matkę i jest świadkiem osądzenia duszy ojca, Hrabiego Henryka, pokazują związek między światem metafizycznym a realnym, który jest tak charakterystyczny dla romantycznej wyobraźni.

Motywy romantyczne czerpią inspiracje z przeszłości i przyszłości, z wierzeń, zabobonów i intuicji, które romantycy uważali za ważniejsze od racjonalnego poznania świata. Postać Guślarza z "Dziadów" Mickiewicza jest doskonałym przykładem romantycznego filozofa, który łączy elementy ludowej metafizyki z głęboką refleksją nad naturą człowieka i jego miejscem w kosmosie. Romantycy przekształcali historię, mitologię i folklor, aby ukazać kwestie związane z metafizyką, duchowością i niepoznawalnym.

Podsumowując, literatura romantyczna charakteryzuje się różnorodnością i wielowarstwowością. Romantycy widzieli świat przez pryzmat emocji, wizji i wierzeń, co dało im możliwość dotknięcia najgłębszych aspektów ludzkiej duszy. Ich dzieła, pełne mistycyzmu, nadprzyrodzonych zjawisk i zawiłych postaci, zainspirowały kolejne pokolenia pisarzy i artystów, kształtując nowe spojrzenie na literaturę i świat. Romantyzm, mimo kontrowersji, odegrał kluczową rolę w rozwoju literatury, ucząc nas, że prawdziwym poznaniem świata i samego siebie jest nie tylko rozum, ale i serce oraz wyobraźnia.