Parenetyczne wzorce osobowe w średniowieczu na podstawie „Legendy o św. Aleksym”, „Pieśni o Rolandzie” oraz „Kronice Galla Anonima”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.07.2024 o 17:12

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.07.2024 o 16:59

#

Parenetyczne wzorce osobowe to postacie literackie kreowane w celu propagowania konkretnych ideałów i wartości. Kształtują one charakter, moralność oraz postawy odbiorców, wyznaczając wzory zachowań godnych naśladowania. W literaturze średniowiecznej takie postacie były szczególnie ważne ze względu na dominującą rolę religii i rycerstwa w ówczesnym społeczeństwie. Literatura i sztuka miały niebagatelne znaczenie w rozpowszechnianiu tych wzorców, opisując idealne zachowania ascetów, rycerzy i władców.

W średniowieczu promowano trzy główne wzorce osobowe: asceta, rycerz oraz władca. Asceta jako wzór duchowej czystości i wyrzeczeń, rycerz ukazujący idealne cechy wojownika i obrońcy, oraz władca jako sprawiedliwy i waleczny lider. Celem tej pracy jest przedstawienie tych trzech głównych wzorców osobowych na podstawie „Legendy o św. Aleksym”, „Pieśni o Rolandzie” i „Kroniki Galla Anonima”. Analiza każdej z tych postaci pozwoli nam zrozumieć, jakie cechy były cenione w średniowiecznej kulturze i jak literatura wpływała na kształtowanie mentalności społeczeństwa.

I. Wzorzec ascety-świętego na podstawie „Legendy o św. Aleksym”

Jego ascetyczny styl życia jest widoczny od momentu, gdy ucieka z domu w noc poślubną, pozostawiając swoją żonę w stanie dziewictwa. Przez następne siedemnaście lat prowadzi życie żebraka, często ignorowany i poniżany, ale zawsze wierny i oddany Bogu. Aleksy doświadcza samoudręczenia, chłosty i biczowania, co jest wyrazem jego przekonania o grzeszności ciała i potrzebie oczyszczenia duszy.

Jego heroiczne poświęcenie objawia się, gdy przez 16 lat mieszka pod schodami we własnym domu, nie ujawniając swojej tożsamości nawet najbliższym. Żyje w całkowitej anonimości, znosząc upokorzenia i poniżenia, ofiarując wszystko Bogu. Po śmierci Aleksego jego ciało zaczyna czynić cuda. W chwili jego śmierci rozbrzmiewają wszystkie dzwony w Rzymie, a z jego ciała wydobywa się uzdrawiający zapach, co potwierdza jego świętość.

Postać św. Aleksego jest klasycznym przykładem ideału ascetycznego w średniowieczu. Jego życie pełne wyrzeczeń i pokory ma być wzorem dla innych, pokazując, że najważniejsze jest całkowite poświęcenie się Bogu i wyrzeczenie się wszelkich dóbr doczesnych. Asceta, taki jak Aleksy, był symbolem najwyższej pokory i duchowej czystości, co w średniowiecznym kontekście miało ogromne znaczenie religijne i moralne.

II. Wzorzec rycerza na podstawie „Pieśni o Rolandzie”

Roland jest ucieleśnieniem idealnego rycerza. Jego lojalność wobec suwerena jest niezłomna, a gotowość do poświęcenia życia dla ojczyzny i władcy świadczy o jego niezrównanej odwadze i honorze. Przykładem tego jest jego waleczność w bitwie pod Roncevaux, gdzie mimo przytłaczającej przewagi wroga, Roland odmawia wezwania posiłków, nie chcąc okryć się hańbą. Walczy do ostatniego tchu, a jego bohaterska postawa inspiruje innych rycerzy do walki.

Cechy idealnego rycerza to nie tylko waleczność, ale także głęboka wiara w Boga, honor, odwaga, lojalność oraz gotowość do poświęceń. Roland modli się przed bitwą, co podkreśla znaczenie wiary jako fundamentu działań rycerskich. Jego oddanie wydaje się być bezkompromisowe — wolał zginąć, niż się poddać, co dowodzi jego nieugiętego poczucia honoru.

Kodeks rycerski, którym Roland się kieruje, zakłada modlitwę przed bitwą jako akt wiary oraz brzydzenie się hańbą. Roland wolał zginąć w boju, niż pozwolić sobie na kompromis, który mógłby narazić na szwank jego honor. W „Pieśni o Rolandzie” nie ma wątku miłosnego, co dodatkowo wzmacnia obraz rycerza całkowicie oddanego swojej misji bojowej i swojemu królowi.

Porównując Rolanda do św. Aleksego, można zauważyć wspólne cechy wiary i czystości, jednak ich zaangażowanie w sprawy doczesne znacząco różni te postacie. Podczas gdy Aleksy skupia się na kontemplacji duchowej i całkowitym wyrzeczeniu, Roland angażuje się w walkę i obronę honoru swojej ojczyzny, co pokazuje różne aspekty ideału w średniowiecznej kulturze.

III. Wzorzec władcy na podstawie „Kroniki Galla Anonima”

Bolesław Chrobry jest przedstawiony jako niezwykle waleczny i odważny władca, który wprowadził Polskę do grona liczących się państw europejskich swoją zdecydowaną polityką i militarnymi sukcesami. Bolesław Krzywousty natomiast jest ukazany jako sprawiedliwy i mądry władca, który umiejętnie zarządzał państwem i dbał o swoich poddanych. Cnoty te, takie jak waleczność i sprawiedliwość, są przedstawiane jako kluczowe dla idealnego władcy.

„Kronika Galla Anonima” ma charakter panegiryczny, co oznacza, że opisuje wydarzenia w sposób pochwalny, podkreślając cnoty i osiągnięcia władców. W tekstach tych można znaleźć elementy fantastyczne i niewiarygodne cuda, które mają na celu jeszcze bardziej wywyższyć postacie władców i uczynić je wzorcami do naśladowania. Opisy te służą nie tylko jako źródło historyczne, ale także jako narzędzie propagandowe, mające na celu umocnienie autorytetu i chwały dynastii piastowskiej.

Gall Anonim jako kronikarz dba o to, aby jego opisy były jak najbardziej chwalebne, choć nie zawsze zgodne z faktycznymi wydarzeniami. Jego kronika jest źródłem historycznym, które skupia się na opisywaniu ważnych wydarzeń i postaci, a niekoniecznie na dokładnych datach. Dlatego też wiele opowieści z „Kroniki” ma charakter legendy, co jednak nie umniejsza ich wartości w kształtowaniu wzorców osobowych.

Polscy władcy opisani przez Galla Anonima są symbolem narodowej dumy i jednostek obdarzonych boską łaską. Surowość wobec zbrodni i sprawiedliwość są cechami idealnego władcy, który dba zarówno o bezpieczeństwo swojego kraju, jak i sprawiedliwość społeczną. Taki wzorzec miał za zadanie nie tylko podnosić morale poddanych, ale również ustanawiać wysokie standardy dla przyszłych władców.

Podsumowanie

Literatura parenetyczna odgrywała rolę dydaktyczną, przekształcając rzeczywistość w sposób, który miał inspirować do naśladowania wzorców uznawanych za godne podziwu i naśladowania. Poprzez szczegółowe opisy charakterów Aleksego, Rolanda i polskich władców, średniowieczni twórcy literatury przedstawiali wzorce zachowań, które miały stać się celem dla każdego członka społeczeństwa.

Fascynujący jest również fakt, że dawne wartości, takie jak wiara, honor, odwaga i sprawiedliwość, wciąż mogą być aktualne w dzisiejszym kontekście. Choć czasy się zmieniły, ideały moralne przedstawione w średniowiecznej literaturze nadal mogą inspirować i wpływać na współczesne normy i ideały. Poznanie i zrozumienie literatury średniowiecznej pozwala lepiej zrozumieć, jak kształtowała się moralność i wartości w minionych epokach, i jak te wzorce mogą wciąż odnajdywać swoje miejsce we współczesnym świecie.