Napisz konspekt pracy o poezji i sztuce sentymentalna (tematy, gatunki, cechy)

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.08.2024 o 6:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.08.2024 o 6:08

Poezja i sztuka sentymentalna: tematy, gatunki, cechy

WSTĘP

Oświecenie, które trwało głównie w XVIII wieku, odegrało kluczową rolę w kształtowaniu nowoczesnej kultury europejskiej. Było okresem, w którym ludzkość zaczęła zwracać się ku racjonalizmowi i krytycznemu myśleniu, odchodząc od dogmatycznych, religijnych koncepcji baroku. Oświecenie jest znane jako "wiek rozumu" w Anglii oraz "wiek filozofów" we Francji, co wskazuje na jego znaczenie w promowaniu filozofii i nauki.

Filozofowie Oświecenia, tacy jak Voltaire, John Locke, Thomas Paine i wielu innych, zdążyli zaszczepić w umysłach współczesnych sobie ludzi wiarę w moc rozumu i nauki jako światła wyprowadzającego z ciemności baroku. Epoka ta przyniosła znaczące przemiany społeczne i polityczne, wpłynęła na rozwój idei praw człowieka oraz równości. Kluczowe kraje Oświecenia to Anglia, Holandia i Francja, chociaż wpływy te docierały również do Polski, gdzie rozwój XVIII-wiecznego Oświecenia przyspieszył w latach 40. Wyjątkowo ważnym momentem w polskiej literaturze było opublikowanie "Ballad i romansów" Adama Mickiewicza w 1822 roku, co symbolicznie zakończyło okres polskiego Oświecenia.

2. Filozofia Oświecenia jako fundament sentymentalizmu

Filozoficzne podstawy Oświecenia, mimo nacisku na racjonalizm, paradoksalnie stworzyły tło dla powstania sentymentalizmu. Przyjrzyjmy się najważniejszym koncepcjom:

- Krytycyzm: Racjonalna krytyka instytucji kościelnych i społecznych zmusiła do refleksji nad indywidualnym doświadczaniem świata i wedle tych samych zasad narodził się sentymentalizm, który pragnął wszystko przeżywać osobiście i emocjonalnie. - Racjonalizm: Idea, że rozum jest jedynym źródłem wiarygodnej wiedzy, otworzyła przestrzeń dla indywidualnego badania nie tylko świata zewnętrznego, lecz także własnej duszy i własnych emocji. - Deizm i Ateizm: Oba te nurty odzwierciedlały przekonanie, że Bóg — jeśli istnieje — stworzył świat, ale nie ingeruje w życie ludzkie (deizm), lub wręcz negowały Jego istnienie (ateizm). To filozoficzne wyzwolenie stworzyło grunt pod sentymentalizm, w którym ludzkie uczucia i emocje były kluczowe. - Empiryzm: Wartość doświadczenia jako sposobu poznania prawdy sprzyjała subiektywnemu podejściu sentymentalistów, którzy kładli nacisk na osobiste doświadczenia emocji. - Utylitaryzm: Koncepcja wartościowania czegoś przez jego użyteczność, przyczyniła się do rozwoju sentymentalizmu przez pytanie o użyteczność emocji i introspekcji. - Sensualizm: Wrażenia zmysłowe jako źródło poznania były fundamentem zrozumienia świata, zarówno w sposób racjonalny, jak i emocjonalny.

---

ROZWINIĘCIE

a. Klasycyzm

W klasycyzmie tematyka literatury była silnie związana z utylitaryzmem i dydaktyzmem. Podstawową zasadą była tutaj racjonalistyczna hierarchia myślenia, gdzie rozum pełnił najważniejszą rolę. Równocześnie klasycyzm dążył do harmonii, proporcji i jasności w sztuce.

- Gatunki: Najpopularniejszymi formami literackimi były bajka, satyra oraz poemat heroikomiczny. Te gatunki służyły nie tylko rozrywce, ale również kształtowaniu moralności i doskonaleniu jednostki poprzez humorystyczne lub krytyczne ujęcia rzeczywistości. - Przedstawiciele: W Polsce przedstawicielami klasycyzmu byli Ignacy Krasicki, autor "Bajek i przypowieści" i "Monachomachii", oraz Adam Naruszewicz, który wsławił się "Historią narodu polskiego".

b. Sentymentalizm

Sentymentalizm zrodził się jako opozycja do klasycyzmu. W tym nurcie dominującą tematyką były natura oraz miłość — czyste i nieuleżone przez normy społeczne zachwyty i emocje. Sentymentalizm odrzucał utylitaryzm i racjonalizm klasycyzmu, wskazując na wartość emocji *per se*.

- Gatunki: W sentymentalizmie popularne były: sielanki konwencjonalne, sentymentalna powieść oraz poezja ludowa. W tej literaturze nastawienie na osobiste przeżycia, intymne emocje i związki z naturą były kluczowe. - Przedstawiciele: Ojcem kierunku był Jean-Jacques Rousseau, autor „Nowej Heloizy”. W Polsce byli to Franciszek Kniaźnin i Franciszek Karpiński, których twórczość pełna była intymnych i osobistych wierszy.

2. Literatura sentymentalna: przykłady utworów i ich analiza

a. Franciszek Kniaźnin "Dwie Lipy"

Kniaźnin w utworze "Dwie Lipy" opisuje miłość za pomocą symboliki natury. Drzewa te, połączone uczuciami, symbolizują zakochanych ludzi, których uczucia zostały rozdzielone przez los i rzekę, symbol odległości i przeszkód w miłości. Kniaźnin przedstawia uczucia kochanków poprzez odwołanie się do przyrody, co jest typowym motywem sentymentalizmu.

b. Jean-Jacques Rousseau "Nowa Heloiza"

"Nowa Heloiza" Rousseau to dzieło, które ukazuje tragicznie zakochaną parę: nauczyciela i szlachecką damę. Forma epistolarna, poprzez listy kochanków, pozwala na głębokie zanurzenie w ich emocje i indywidualne przeżycia. To literatura, która podkreśla autentyczność uczuć i zwraca uwagę na krytykę cywilizacji, której normy blokują prawdziwe namiętności i miłość.

c. Franciszek Karpiński "Do Justyny. Tęskność na wiosnę"

W utworze "Do Justyny. Tęskność na wiosnę" Karpiński opisuje cierpienie z powodu nieszczęśliwej miłości. Kontrastuje wiosenną, pełną życia przyrodę z indywidualnym smutkiem kochanka, co jest klasycznym przykładem sentymentalnego zestawienia natury i emocji człowieka. To podkreślenie uczuciowości i wrażliwości kreuje wrażenie delikatności i osobistego doświadczenia, typowego dla tego nurtu.

3. Sztuka sentymentalna: przykłady dzieł i analiza

a. Hubert Robert "Ruiny łuku triumfalnego"

Obraz "Ruiny łuku triumfalnego" Roberta przesiąknięty jest uczuciem strachu przed przemijaniem oraz smutkiem. Łuk triumfalny, jako symbol dawnego zwycięstwa, pokazuje nieuchronność upadku i żal za minionymi czasami. Dominująca kolorystyka szarości, niebieskiego i zielonego potęguje wrażenie melancholii i refleksji nad nietrwałością ludzkich dążeń.

b. Zygmunt Vogel "Ogród Aleksandry Ogińskiej w Siedlcach"

W dziele Zygmunta Vogla tematami są nostalgia i zaduma. Ogród Aleksandry Ogińskiej przedstawiony jest jako miejsce anielskiego spokoju i piękna, pokazując uczucie niemożności pełnej kontroli nad przyrodą. Widać tu głęboki sentymentalizm w podejściu do natury, postrzeganej jako idealne, ale nieosiągalne miejsce spokoju i refleksji.

---

ZAKOŃCZENIE

Podsumowując, sentymentalizm miał ogromny wpływ na rozwój późniejszych kierunków artystycznych, głównie romantyzmu. Jego rola w literaturze i sztuce była nieoceniona, pomagając kształtować nowe podejście do emocji, które stały się centralnym elementem w wyrażaniu ludzkich doświadczeń. Dzięki sentymentalizmowi sztuka stała się bardziej osobista i introspektywna, odkrywając przed światem bogactwo ludzkiej duszy i jej głębokich uczuć.