W jaki sposób postrzegano człowieka w renesansie, a jak czyniono to w baroku?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.08.2024 o 7:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.08.2024 o 6:19

#

---

I. Wprowadzenie

II. Postrzeganie człowieka w renesansie

Głównym nurtem myśli renesansowej był antropocentryzm, czyli stawianie człowieka w centrum zainteresowania. Po wiekach dominacji teologicznego myślenia średniowiecza, gdzie Bóg i religia były centralnymi punktami odniesienia, renesans przenosił ten punkt na człowieka. Wyrazem tego było odejście od wcześniejszej ascezy i teocentryzmu na korzyść doczesnych wartości, jak piękno, wiedza czy sztuka.

2. Renesansowy humanizm

Renesans przyniósł ze sobą humanizm, silnie inspirowany starożytnymi wzorcami, w szczególności filozofią grecką i rzymską. Motto „Homo sum, et nihil humanum a me alienum esse puto” („Człowiekiem jestem i nic co ludzkie, nie jest mi obce”) oddaje sedno renesansowej postawy, gdzie zainteresowanie człowiekiem i jego zdolnościami, sukcesami i problemami, stało się kluczowe. Humanizm podkreślał wartość jednostki, jej godność oraz możliwości intelektualne i moralne.

3. Optyka poetycka i filozoficzna: Twórczość Jana Kochanowskiego

Twórczość Jana Kochanowskiego, jednego z najwybitniejszych polskich poetów renesansu, doskonale ilustruje renesansowe postrzeganie człowieka.

- "Fraszki": W swoich fraszkach Kochanowski poruszał tematy dotyczące codziennych spraw człowieka, jego uczuć i refleksji filozoficznych. Fraszki te, podzielone na humorystyczne, dotyczące ludzkich uczuć oraz refleksyjno-filozoficzne, ukazują różnorodność ludzkiej natury. - "Pieśni": W pieśniach, zwłaszcza w „Pieśni IX z Księgi Pierwszej” i „Pieśni XX”, Kochanowski prezentuje program życia szczęśliwego, łącząc epikureizm (dążenie do przyjemności) ze stoicyzmem (opanowanie emocji i przyjęcie życia takim, jakie jest).

4. Przykłady literackie:

Renesansowa literatura obfituje w przykłady ukazujące centralne miejsce człowieka w jej tematyce. - Dante Alighieri w „Boskiej Komedii” przedstawia człowieka jako centralną figurę, wędrującą przez kręgi piekła, czyśćca i nieba. Podróż ta jest alegorią ludzkiego życia, poszukiwania i zrozumienia. - Horacy w swych pieśniach wykonuje apoteozę człowieka, przykładem może być jego słynne zdanie: „Wybuduję sobie pomnik trwalszy niż ze spiżu”, co wskazuje na przekonanie o trwałości i znaczeniu ludzkiego dzieła.

III. Postrzeganie człowieka w baroku

Barok to epoka rozdarcia wewnętrznego człowieka, konfliktu pomiędzy jego wielkością a znikomością. Blaise Pascal, wybitny filozof tej epoki, opisuje człowieka jako „trzcina myślącą” – najwątlejszą z rzeczy w przyrodzie, ale jednocześnie jedyną zdolną do refleksji i zadumy. Człowiek w baroku jest zawieszony między nicością a nieskończonością, co wywołuje wewnętrzny niepokój i rozdarcie.

2. Degradacja antropocentryzmu

Podczas gdy renesans stawiał człowieka w centrum wszechświata, barok wiązał się z powrotem do teocentryzmu, gdzie Bóg i Jego absolutność dominowały nad człowiekiem. Człowiek był postrzegany jako drobna część wielkiego, tajemniczego i często przerażającego kosmosu. Pascal opisuje ten stan słowami: „Wiekuiste milczenie tych nieskończonych przestrzeni przejmuje mnie grozą”.

3. Wpływ kulturowy i religijny

Barok był czasem zanikania harmoni i równowagi na rzecz konfliktu i niepokoju. Rozbieżności między nauką a Kościołem, jak na przykład odkrycia Kopernika i Galileusza, wprowadzały szereg wątpliwości i kontrowersji. Wiara, moralność i religijność dominowały, a literatura epoki często skupiała się na rozważaniach ostatecznych, moralnych i teologicznych.

4. Sztuka baroku

Sztuka baroku, w przeciwieństwie do harmonijnych form renesansu, była pełna ornamentów, dynamiczna i asymetryczna. Literacka tematyka skupiała się na śmierci, przemijaniu, miłości i człowieczym cierpieniu, co odzwierciedlało niestabilność i niepokój epoki.

5. Przykłady literackie

Barokowa literatura jest pełna przykładów ukazujących rozdarcie człowieka między ciałem a duszą, dobrem a złem. - Mikołaj Sęp-Szarzyński w swoim „Sonecie IV. O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem” przedstawia człowieka jako istotę walczącą z pokusami i grzechem, ukazując jego wewnętrzny konflikt. - W wierszu „Człowiek Boże igrzysko” Sęp-Szarzyński opisuje człowieka jako zabawkę w rękach Boga, co podkreśla jego bezsilność i zależność. - Jan Andrzej Morsztyn w „Do trupa” zestawia miłość z cierpieniem i śmiercią, kreując obraz świata, w którym wartości moralne i duchowe są trudno osiągalne.

IV. Podsumowanie

Renesansowy antropocentryzm i optymizm kontrastuje z barokowym rozdarciem wewnętrznym i pesymizmem. Renesans daje nadzieję, wierzy w rozum ludzki i potencjał twórczy, podczas gdy barok pełen jest lęku, niepokoju i poczucia marności ludzkiego istnienia.

2. Wpływ filozofii na literaturę

W renesansie filozofia humanizmu i złoty środek znajdują swoje odbicie w twórczości takich autorów jak Kochanowski. Tymczasem barokowe rozdarcie i pesymizm są widoczne w wierszach Sępa-Szarzyńskiego i Morsztyna, które pełne są refleksji nad kruchością i marnością życia ludzkiego.

3. Znaczenie ewolucji percepcji człowieka

Zmiany w postrzeganiu człowieka są odpowiedzią na zmieniające się warunki historyczne, społeczno-polityczne i kulturowe. Od wiary w potencjał ludzkiego rozumu i twórczości (renesans) do zwątpienia i powrotu do wiary oraz duchowości (barok), percepcja człowieka ewoluuje wraz z historią.

4. Refleksja końcowa

Zmieniające się postrzeganie człowieka od renesansu do baroku ukazuje, jak różne okoliczności historyczne, filozoficzne i kulturowe wpływają na ludzką świadomość i twórczość. Renesansowy optymizm i wiara w możliwości człowieka odchodzą na drugi plan w epoce baroku, pełnej niepewności i rozdarcia, pokazując, że ludzkie dylematy i pytania są wieczne, ale odpowiedzi, które na nie znajdujemy, zależą od ducha epoki.