„Platon, czyli dlaczego” Wisławy Szymborskiej z tomu „Chwila” – interpretacja wiersza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.08.2024 o 8:32

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.08.2024 o 8:03

Wisława Szymborska – laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1996 roku – jest jedną z najwybitniejszych postaci polskiej poezji XX wieku. Jej twórczość charakteryzuje się refleksyjnością, głębokim przemyśleniem życia i świata, a także specyficznym połączeniem ironii z filozoficznym namysłem. W tomiku "Chwila" z 2002 roku, jednym z kluczowych utworów jest wiersz „Platon, czyli dlaczego”, który stanowi głęboką refleksję nad kondycją bytu oraz granicą między światem idei a światem materii.

Wiersz „Platon, czyli dlaczego” Szymborskiej jest literacką eksploracją filozoficznych i egzystencjalnych pytań dotyczących Bytu Idealnego i jego relacji ze światem materii. Wstępna interpretacja tekstu wymaga zwrócenia uwagi na założenia wstępne, w tym skupienie się na motywach filozoficznych oraz egzystencjalnych. Wiersz porusza podstawowe wątki Bytu Idealnego, materii oraz pytań retorycznych, co z jednej strony stanowi ukłon w stronę filozofii Platona, a z drugiej otwiera pole do głębszej refleksji na temat naszej rzeczywistości.

Podstawowym motywem wiersza jest Byt Idealny, który odnosi się do platonowskiej koncepcji świata idei. Według Platona, świat materialny jest jedynie odblaskiem doskonale istniejącego, niezmiennego świata idei. Szymborska podkreśla, że Byt Idealny "przestał sobie wystarczać", co wskazuje na jakieś wewnętrzne niezadowolenie, niepełność czy też potrzebę zmiany. Skupiając się na tym motywie, poetka podważa nie tylko doskonałość samej idei, ale też implikuje pewien niepokój wobec tego, co uważane jest za absolutne.

Z tekstu przebija misterium przejścia Bytu Idealnego do świata materii. Szymborska pisze: "Z przyczyn niejasnych, w okolicznościach nieznanych", podkreślając tym samym tajemniczość i niewyjaśnialność tego przejścia. Świat materii określony jest jako "złe towarzystwo materii", co stanowi silne odniesienie do fizycznego, pełnego niedoskonałości świata, który kontrastuje ze światem idei. Szymborska zdaje się pytać: "Czemu, u licha, zaczął szukać wrażeń w złym towarzystwie materii?", co jest pytaniem retorycznym i zarazem wskazaniem na brak jednoznacznych odpowiedzi na głębokie egzystencjalne tajemnice.

W kontekście filozoficznym, wiersz stanowi swoiste wyzwanie dla platonskiej teorii idei. Platon w swojej filozofii rozróżniał dualizm między światem zmysłowym a światem idei. Podmiot liryczny w wierszu Szymborskiej kwestionuje jednak stabilność tej teorii, sugerując, że Byt Idealny nie jest kompletny, skoro poszukuje czegoś w świecie materii. W tym punkcie można dostrzec zbliżenie się do myśli Bolesława Leśmiana, według którego byty idealne tęsknią za materią.

Leśmian, odchodząc od idealizacji świata idei, podkreślał potrzebę doświadczenia świata materialnego przez idealne byty. Szymborska nawiązuje do tej myśli, analizując, dlaczego Byt Idealny przeszedł do świata materii. Być może poszukiwanie nowych doświadczeń jest odpowiedzią, ale poetka pozostawia to bez jednoznacznej odpowiedzi, stawiając pytania, na które nawet filozofia nie potrafi odpowiedzieć.

Dramat bytu literackiego pojawia się w momencie, gdy Byt Idealny musi skonfrontować się z materią "ciosaną z ciemności" i "wykutą z jasności". Szymborska eksploruje paradoks materii, wskazując na jej ambiwalencję: piękno wewnątrz niepowabnych, materialnych szczegółów. Harmonia staje się przeciwieństwem wzburzonych wód, a dobro to odcień cienia, wcześniej nieznany.

Podmiot liryczny zastanawia się, dlaczego Byt Idealny zmienił swoją naturę i przeszła z "nieznanych, niejasnych powodów". Zastanawia się, czy istniał jakiś drobny, ale istotny powód. Szymborska sugeruje, że poszukiwanie prawdy jest procesem pełnym niepewności i śledztwa, które przypomina "przetrząsanie ziemskiej garderoby".

W stylu poematu, Szymborska łączy intelektualizm z emocjonalnością, tworząc równowagę między teorią filozoficzną a osobistą refleksją. Jej styl, nazywany "poetyką obierania cebuli", polega na docieraniu do esencji poprzez rozbieranie warstw rzeczywistości. Ta technika umożliwia jej ukazywanie złożoności świata, podkreślając jednocześnie, że odpowiedzi na wielkie pytania egzystencjalne są często nieosiągalne.

Podsumowując tę interpretację, można stwierdzić, że głównymi wątkami wiersza „Platon, czyli dlaczego” są Byt Idealny, krytyka świata idei oraz nieodpowiedziane pytania. Szymborska wykorzystuje swoje wnikliwe pytania, aby zmusić czytelnika do refleksji nad kondycją bytu i zasadnością naszego istnienia w świecie materii. Warto zauważyć, że refleksje te są nadal aktualne w kontekście współczesnych problemów metafizycznych, co dowodzi trwałego wpływu jej twórczości na literaturę.

Przywołując retoryczne pytanie na zakończenie, można podsumować ten wiersz, pytając: "Czemu, u licha, Byt Idealny zaczął szukać wrażeń w złym towarzystwie materii?". W duchu Szymborskiej pozostawiamy te pytania otwarte, pozwalając, aby równie tajemniczo, jak Byt Idealny, były one przestrzenią do niekończącej się refleksji.