Dwa wielkie monologi w literaturze romantycznej na przykładzie „Kordiana” i „Wielkiej improwizacji”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.08.2024 o 10:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 6.08.2024 o 9:15

Literatura romantyczna stanowi jedno z najważniejszych i najciekawszych zjawisk kulturowych, które odmieniło zarówno estetykę, jak i sposób myślenia o człowieku oraz jego miejscu w świecie. Romantycy odrzucili oświeceniowy racjonalizm na rzecz duchowego i metafizycznego wymiaru, kładąc nacisk na emocje, wyobraźnię oraz indywidualne przeżycia. Człowiek romantyczny to istota żyjąca na granicy dwóch światów: materialnego i duchowego, pełna pasji, wewnętrznych sprzeczności oraz namiętności. W literaturze romantycznej niezwykle ważną rolę odgrywają zjawiska nadprzyrodzone, takie jak duchy czy zjawy, które symbolizują nieznane i ukryte aspekty rzeczywistości. Twórcy romantyzmu, zwłaszcza w Polsce, stworzyli niezwykłe postacie literackie, które stały się ikonami tej epoki.

Głównymi przedstawicielami polskiego romantyzmu są Adam Mickiewicz oraz Juliusz Słowacki. Ich twórczość, choć różniła się w podejściu do kwestii narodowej, miała ogromny wpływ na rozwój literatury i myśli politycznej. Mickiewicz, bardziej mistyczny i mesjanistyczny, w swoich dziełach przedstawiał Polaków jako naród wybrany, mający spełnić misję zbawienia świata. Słowacki natomiast, choć również związany z ideą niepodległości, ukazywał bardziej realistyczne i krytyczne spojrzenie na walkę o wolność, dostrzegając w niej niebezpieczeństwo romantycznego szaleństwa.

W tym kontekście należy bliżej przyjrzeć się dwóm wybitnym postaciom z literatury romantycznej: Konradowi z "Wielkiej Improwizacji" Adama Mickiewicza oraz Kordianowi z dzieła Juliusza Słowackiego. Obie postacie, choć różne w swych założeniach, reprezentują ideały romantyczne i pozostają ważnym elementem analizy literatury tej epoki.

Monolog Konrada, znany jako "Wielka Improwizacja," jest jedną z najważniejszych scen dramatu "Dziady" cz. III. Stanowi on kwintesencję romantycznego buntu i sprzeciwu wobec zastanej rzeczywistości. Monolog ten służy przede wszystkim jako środek wyrazu wewnętrznego życia bohatera, który konfrontuje się z samym Bogiem. Konrad, pełen pychy i dumy, uważa się za lepszego od innych ludzi i pragnie boskiej mocy, aby móc ocalić swój ukochany naród. Jego wyobcowanie i poczucie niezrozumienia przez otoczenie ilustrują początkowe wersy monologu: "Samotność - cóż po ludziach czym śpiewak dla ludzi?" Wyrażają one głębokie poczucie izolacji bohatera, który, mimo swych zdolności, czuje się odizolowany i niezrozumiany.

Konrad w "Wielkiej Improwizacji" stawia poezję na piedestale, uznając ją za narzędzie dostępne tylko dla wybitnych jednostek. Tworzenie przez poezję rzeczy pięknych z niczego to w jego oczach wyraz boskiej siły, która jest zdolna zmienić rzeczywistość. Bohater postrzega siebie jako boskiego twórcę, co widać w jego wybuchach pychy, jak na przykład: "Ja mistrz! Ja mistrz wyciągam dłonie! (...). Taka pieśń jest siła dzielność, Taka pieśń jest nieśmiertelność."

Konrad jest także głęboko patriotycznym bohaterem, który ma refleksje na temat swojego narodu: "Ja kocham cały naród! - objąłem w ramiona wszystkie przeszłe i przyszłe jego pokolenia." Jego miłość do ojczyzny jest bezgraniczna, a cierpienie, który człowiek czuje dla narodu, staje się dla niego swego rodzaju zbawieniem. Monolog ma również wymiar mesjanistyczny, gdzie Konrad postrzega siebie jako wybrańca, zdolnego cierpieć za miliony: "Nazywam się Milijon - bo za milijony kocham i cierpię katusze."

Ostateczne starcie z Bogiem, pełne złości i bluźnierstwa, ukazuje głęboki konflikt, jaki bohater odczuwa w stosunku do Stwórcy, który milczy wobec jego bólu i rozterek. Konrad, w swej tragicznej pyszności, nie otrzymuje odpowiedzi od Boga, co potęguje jego frustrację oraz poczucie niesprawiedliwości.

Kordian, bohater dramatu Juliusza Słowackiego, również wygłasza monolog, ale jego kontekst i charakter są zupełnie inne. W akcie II Kordian prowadzi swoistą rozmowę z Bogiem, motywowaną przez nieszczęśliwą miłość, która stawia go na krawędzi życia i śmierci. Jego podróż po Europie staje się metaforą duchowej przemiany oraz dorastania. W trakcie tej podróży Kordian zdaje sobie sprawę z miałkości władzy i pieniędzy: "Uczucia po światowych opadały drogach, gorzkie pocałowanie kobiety - kupiłem wiara dzieci nyna padła na papieskich progach." Te słowa oddają jego rozczarowanie światem i jego wartościami.

Podczas podróży narasta w nim głęboki patriotyzm. Kordian, choć nie od razu, staje się bohaterem narodowym, mesjanistycznym, zdając sobie sprawę z konieczności walki o wolność Polski. Jego duchowa przemiana znajduje kulminację w scenie na górze Mont Blanc, gdzie wyraża swoje głębokie pragnienie oswobodzenia Polski: "Jam jest naród, mam miliony rąk!"

Słowacki jednak krytycznie odnosi się do romantycznej koncepcji bohatera. Kordian, w przeciwieństwie do Konrada, ukazuje dylematy i wewnętrzne sprzeczności, jakie towarzyszą walce o niepodległość. Dyskusja w scenie spiskowej pokazuje różnice zdań między zwolennikami czynu, a realistami, jak Prezes, co stanowi krytykę prometejskiej wizji Mickiewicza.

Ironia i realizm Słowackiego są widoczne w kontrastowaniu postaci Kordiana z Konradem. Słowacki ukazuje bardziej realistyczne spojrzenie na walkę o wolność, dostrzegając w niej także potrzebę racjonalnego planu, a nie tylko heroicznego aktu.

Obie postacie, Konrad i Kordian, mają wiele podobieństw, ale również istotne różnice w swoim podejściu do niepodległości. Konrad reprezentuje jednostkowy heroizm i mesjanizm, natomiast Kordian stawia na krytykę nieprzemyślanych działań i potrzebę planowania. Obie postacie są wybitne i samotne, co jest cechą charakterystyczną bohaterów romantycznych.

Podsumowując, oba monologi reprezentują esencję romantycznych ideałów, ukazując głębokie refleksje na temat patriotyzmu, kondycji człowieka i jego relacji z Bogiem. Są one wielkimi dziełami literatury, które przetrwały próbę czasu, pozostając inspiracją dla kolejnych pokoleń. Monologi te odzwierciedlają wewnętrzne konflikty bohaterów i ich zmagania z własnym losem, oferując jednocześnie bogaty materiał do analizy literackiej i filozoficznej.