„Czyż jest moją winą, że urodziłem się Żydem?(…) Jakim prawem najpierw uczyniony zostałem Żydem, aby następnie być skazanym za żydostwo?” Na podstawie słów bohatera „Początku” rozważ podstawy nietolerancji.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.08.2024 o 20:01

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.08.2024 o 19:19

Wstęp --- Główny cytat z „Początku” Andrzeja Szczypiorskiego: "Czyż jest moją winą, że urodziłem się Żydem? (…) Jakim prawem najpierw uczyniony zostałem Żydem, aby następnie być skazanym za żydostwo?" stanowi punkt wyjścia do głębokiej refleksji nad historią i istotą nietolerancji. Ukazuje on dramat jednostki, która nie miała wpływu na swoje pochodzenie, a mimo to była prześladowana, co odzwierciedla długą historię antysemityzmu w Europie. Żydzi byli ofiarami niesprawiedliwości przez wieki, a ich prześladowania wynikały z różnorodnych czynników religijnych, społecznych, ekonomicznych i kulturalnych. Analiza trzech utworów literackich pomoże nam zrozumieć różne aspekty tej nietolerancji.

Pierwszy punkt główny: Historyczny kontekst nietolerancji wobec Żydów --- Historia nietolerancji wobec Żydów sięga czasów starożytnych i średniowiecznych. Żydzi, jako naród mocno przywiązany do swojej religii i tradycji, często izolowali się od reszty społeczeństwa, co budziło nieufność i wrogość wśród innych. W średniowieczu Żydzi żyli w gettach - dzielnicach, w których mogli pielęgnować swoje zwyczaje i tradycje, ale które również były oznaką ich izolacji od reszty społeczności. Choć getta miały na początku charakter dobrowolny, z czasem stały się symbolem odrębności i zniewolenia.

Rola religii i ekonomii w kształtowaniu nietolerancji była znacząca. Żydzi byli postrzegani jako odmieńcy religijni, a brak pełnych praw obywatelskich oraz zwolnienia z pewnych chrześcijańskich zasad ekonomicznych, takich jak lichwa, pogłębiały antagonizmy. Żydzi często pracowali jako lichwiarze, ponieważ inne profesje były dla nich zamknięte, co budziło zazdrość i nienawiść.

Pogromy żydowskie, które miały miejsce już przed II wojną światową, były oznaką narastającej nietolerancji. W XIX wieku tworzyły się bojówki antyżydowskie, które organizowały ataki na Żydów. Nowoczesny antysemityzm, który narastał po I wojnie światowej, dodatkowo pogłębił stereotypy i uprzedzenia wobec Żydów. Propaganda nazistowska, oparta na krzywdzących podziałach rasowych i teorii o "nadludzi" i „podludzi”, przyspieszyła proces dehumanizacji Żydów. Wypaczenie filozofii Fryderyka Nietzschego przez nazistów dostarczyło aksjologicznego uzasadnienia dla skrajnej nietolerancji i brutalnych prześladowań, które przybrały formę zagłady holokaustowej.

Drugi punkt główny: Literackie świadectwa nietolerancji --- Utwory literackie dostarczają cennych świadectw nietolerancji wobec Żydów. Jednym z ważnych tekstów jest "Mendel gdański" Marii Konopnickiej. Bohater, stary Żyd Mendel, czuje się związany z Gdańskiem, gdzie spędził całe swoje życie. Mimo to spotyka go pogarda i nienawiść ze strony mieszkańców miasta. Kluczowym momentem jest scena ataku tłumu na Mendla i jego wnuka Kubusia, co symbolizuje bezsens i irracjonalność antysemickiej nienawiści. Konopnicka poprzez ten prosty, ale mocny obraz, ukazuje, że gwałtowne akty nietolerancji są irracjonalne i niesprawiedliwe.

W "Lalce" Bolesława Prusa możemy zaobserwować pozytywne i negatywne portrety Żydów poprzez postacie Szlangbauma i Szumana oraz lichwiarzy. Prus prezentuje narastającą nietolerancję, opisaną między innymi przez Rzeckiego, który dostrzega pogłębiające się stereotypy antysemickie i wynikający z nich strach biedoty. Średniowieczne pogłoski o Żydach, takie jak przypisywanie im rytualnych mordów, były nadal żywe w umysłach ludzi, co przyczyniało się do wrogości i nieufności.

„Początek” Andrzeja Szczypiorskiego to kolejny ważny tekst, który analizuje temat nietolerancji. Szczypiorski podejmuje kwestie religii, tolerancji i totalitaryzmu, przedstawiając różnorodne postawy Polaków wobec Żydów podczas II wojny światowej. Utwór ukazuje bohaterstwo niektórych Polaków, którzy ryzykowali życie, aby ukrywać Żydów, ale również współpracę innych z okupantem. Postać Irmy Seidenmanowej, głównej bohaterki, stanowi symbol tragicznych losów Żydów i ich wewnętrznych rozterek. Przemyślenia Irmy dotyczące tożsamości ukazują skomplikowane relacje polsko-żydowskie w obliczu niemieckiej okupacji oraz komunistycznych prześladowań.

Trzeci punkt główny: Refleksja na temat źródeł i skutków nietolerancji --- Źródła nienawiści wobec Żydów są wielorakie. Religijne różnice były jedną z głównych przyczyn wrogości, ponieważ chrześcijańska większość postrzegała judaizm jako zagrożenie dla swojego systemu wierzeń. Ekonomiczne sukcesy Żydów, wynikające z ich działalności handlowej i finansowej, budziły zazdrość i niechęć. Kulturalna odmienność Żydów, którzy pielęgnowali swoje tradycje i zachowywali odrębność, również budziła nieufność. W ten sposób powstawały krzywdzące stereotypy i mylne pojęcia o "obcości".

Skutki nietolerancji były tragiczne. Przykład Mendla i śmierci jego wnuka Kubusia pokazuje, jak osobiste tragedie wynikające z antysemityzmu mogą niszczyć życie jednostek. Historia Irmy Seidenmanowej, która przeżywa traumę związaną z niemieckim i komunistycznym prześladowaniem, ukazuje, jak głęboko zakorzenione są te problemy w społeczeństwie. Społeczne napięcia i podziały, wynikające z nietolerancji, prowadzą do dehumanizacji Żydów i utrwalenia krzywdzących stereotypów, które mogą przetrwać przez pokolenia.

Mimo to, w historii odnajdujemy także próby przezwyciężania nietolerancji. Wiele jednostek wykazało się bohaterstwem i niesieniem pomocy Żydom, pomimo ryzyka dla własnego życia. Wyróżnienia „Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata” dla Polaków świadczą o takich aktach odwagi i solidarności. Współczesne dążenia do budowania tolerancyjnych społeczeństw poprzez edukację i świadomość historyczną są kluczowe w walce z nietolerancją i zapewnianiu sprawiedliwości dla wszystkich.

Zakończenie --- Podsumowując, literatura dostarcza nam cennych wskazówek na temat źródeł i skutków nietolerancji wobec Żydów. Jest oczywiste, że nietolerancja ma wielowiekową tradycję, wynikającą z różnych czynników religijnych, społecznych, ekonomicznych i kulturalnych. Utwory literackie takie jak "Mendel gdański" Marii Konopnickiej, "Lalka" Bolesława Prusa i "Początek" Andrzeja Szczypiorskiego ukazują różne oblicza tej nietolerancji oraz jej tragiczne skutki dla jednostek i społeczeństwa.

Wnioski płynące z analizy literatury są jasne: nietolerancja jest zjawiskiem złożonym, ale równie ważne są indywidualne postawy wobec niej. Walka z nietolerancją wymaga nie tylko edukacji i świadomości historycznej, ale również empatii i gotowości do wsparcia i solidarności z prześladowanymi. Tylko poprzez zrozumienie, refleksję i aktywne działania możemy stworzyć bardziej sprawiedliwe i tolerancyjne społeczeństwo.