Rozwiń myśl: "Bo też czasy były jakby urodzone dla poezji i sztuki, dla sztuki czystej, refleksyjnej i filozoficznej"( Młodej Polsce)

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.08.2024 o 13:55

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 11.08.2024 o 13:00

Bo też czasy były jakby urodzone dla poezji i sztuki, dla sztuki czystej, refleksyjnej i filozoficznej (Młodej Polsce)

Przemiany te nie były jedynie wynikiem zewnętrznych okoliczności. Były one także odpowiedzią na kryzys idei pozytywistycznych. Pragmatyzm, praca u podstaw i utylitaryzm, które dominowały w okresie poprzedzającym Młodą Polskę, zaczęły być postrzegane jako niewystarczające w obliczu nowych wyzwań. Uczeni, twórcy i filozofowie zaczęli poszukiwać głębszych, bardziej intuicyjnych i pełnych życia rozwiązań. W ten sposób, w odpowiedzi na deterministyczne i racjonalistyczne wizje rzeczywistości, zaczęły pojawiać się nowe, bardziej refleksyjne i filozoficzne koncepcje.

Wpływ na kształtowanie nowych koncepcji miały przede wszystkim myśli filozoficzne takich postaci jak Henri Bergson, Arthur Schopenhauer czy Friedrich Nietzsche. Bergson proponował przejście od deterministycznego podejścia do życia na rzecz intuicji i vitalizmu – głębokiego, wewnętrznego doświadczenia pełni życia. Schopenhauer przywoływał na myśl pesymistyczną wizję świata, która znalazła odzwierciedlenie w literaturze tego okresu. Nietzsche natomiast, ze swoją koncepcją "Übermenscha" (Nadludzia), wpłynął na pojmowanie sztuki jako wyrazu potęgi ducha ludzkiego.

Dekadentyzm i katastrofizm stały się wyraźnymi tendencjami tego okresu. Dekadentyzm, niezwykle silnie związany z kryzysem wartości i niepokojami społecznymi, charakteryzował się sceptycyzmem wobec nauki i techniki oraz brakiem wiary w postęp. Katastrofizm, jako jego bliźniacza idea, wyrażał poczucie nadchodzącej katastrofy – zarówno społecznej, jak i duchowej. Wzrost dorobkiewiczów, standaryzacja życia i proletariat wpisywały się w wizję świata bez przyszłości. To wszystko popychało artystów do tworzenia dzieł pełnych zadumy, refleksji i rezygnacji.

Przykładem tych tendencji była modernistyczna liryka. Charakterystyczne dla tego nurtu było podejmowanie takich tematów jak uczucia, piękno, przemijanie i ulotność ludzkiej egzystencji. Modernistyczna poezja obfitowała w pesymistyczne tony, rozpacz i niewiarę, a także ucieczki w różne formy eskapizmu – narkotyki, nirwanę czy fascynację wschodnimi nurtami filozoficznymi i religijnymi. Orientalizm, obecny w literaturze tamtego okresu, był jedną z takich form poszukiwania wewnętrznego spokoju oraz duchowego ukojenia.

Porównując modernizm z neoromantyzmem, warto zauważyć, że modernizm odrzucał tradycyjne kanony literackie, krytykował mieszczaństwo i szukał nowych ścieżek ekspresji artystycznej. Neoromantyzm, z kolei, czerpał z przeszłości, kultywował narodowe wartości i często odnosił się do duchowych aspektów historii i kultury.

Wśród wybitnych polskich poetów tego okresu warto wymienić Kazimierza Przerwę-Tetmajera, Jana Kasprowicza oraz Leopolda Staffa.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer zasłynął jako poeta przepełniony dekadenckim pesymizmem. Jego twórczość odzwierciedlała zagubienie i beznadzieję typową dla epoki. Jego kluczowe dzieła, takie jak "Hymn do nirwany" czy "Koniec wieku XIX", obnażają nihilizm i brak wiary w możliwość rozwiązania niepokojów egzystencjalnych. Tetmajer opisywał także piękno Tatr w swoich utworach, które stały się symbolem fascynacji naturą i poszukiwania w niej oazy spokoju.

Jan Kasprowicz, z kolei, przeszedł ewolucję od pozytywistycznych idei do bardziej refleksyjnej, modernistycznej twórczości. Jego poemat "Z chałupy" oddaje ciężką dolę chłopską, ale późniejsze dzieła, takie jak "Krzak dzikiej róży" czy "Hymny" (szczególnie "Dies irae"), są pełne głębokich, filozoficznych przemyśleń. Kasprowicz, podobnie jak Tetmajer, odzwierciedlał w swoich utworach rozczarowanie i zagubienie epoki, ale także próbę odnalezienia sensu w transcendencji i duchowości.

Leopold Staff był poetą, który łączył w swojej twórczości cechy modernizmu z bardziej uniwersalnymi wartościami. Jego poemat "Kowal" jest manifestem siły ducha ludzkiego i dążenia do doskonałości, bliskim koncepcji Nietzschego. Staff w swoich późniejszych utworach, takich jak "Sny o potędze", kontynuował poszukiwanie pełni życia i wewnętrznej harmonii.

Nowe nurty artystyczne, takie jak symbolizm, impresjonizm i secesja, miały ogromny wpływ na literaturę i sztukę tego okresu. Symbolizm wzbogacał poezję o wieloznaczność i mistyczne uczucia, prowadząc do głębokiej refleksji i poetyckości. Impresjonizm próbował oddać chwilowe, subiektywne odczucia i wrażenia, co w literaturze przejawiało się apoteozą chwili i introspekcją. Secesja, jako dekoracyjny nurt w sztuce, wpływała na literackie adaptacje pełne ornamentyki i finezji.

Podsumowując, epoka Młodej Polski była czasem sprzyjającym głębokiej refleksji i filozofii. Sztuka odgrywała kluczową rolę jako narzędzie ucieczki od rzeczywistości oraz jako medium przekazywania wartości transcendentalnych. "Sztuka dla sztuki" stała się hasłem przewodnim, odrzucając pragmatyzm i utylitaryzm, a artystyczne wyrafinowanie stało się celem samym w sobie. Dziedzictwo Młodej Polski wywarło trwałe piętno na późniejszych kierunkach literackich, zachowując symbolikę, wieloznaczność i refleksyjność, które zdominowały literaturę na wiele dekad.

Bibliografia: