Motyw artysty w literaturze oraz konteksty z epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 16.08.2024 o 10:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.08.2024 o 9:31

Motyw artysty w literaturze obejmuje szeroką gamę przedstawień, od romantycznego geniusza po zestresowanego twórcę stojącego w obliczu trudnych wyborów etycznych. Artyści w literaturze często charakteryzują się specyficzną wrażliwością oraz wyjątkowym spojrzeniem na świat, co stanowi źródło ich sukcesów, ale także cierpień. Charakterystyka tych postaci może różnić się w zależności od epoki i dominujących w niej prądów myślowych, co sprawia, że motyw ten staje się doskonałym narzędziem do analizy zmian filozoficznych i społecznych, jakie zaszły na przestrzeni wieków.

I. Motyw artysty w Kordianie Juliusza Słowackiego

Romantyzm, który dominował w epoce Słowackiego, kładł nacisk na indywidualność, emocjonalność oraz silne uczucia. Kordian jako bohater romantyczny idealnie wpisuje się w ten model. Jest on przedstawicielem artystów, którzy cierpią z powodu odrzucenia uczuciowego i nieumiejętności znalezienia swojego miejsca w świecie. Emocjonalny rozstrzał prowadzi go nawet do próby samobójczej, co jest skrajnym wyrazem jego wewnętrznych konfliktów.

Podróż, którą podejmuje Kordian po Europie, jest symbolicznym poszukiwaniem wartości i sensu życia. Podróżujący artysta odkrywa różne aspekty ludzkiej natury oraz kultur, co ostatecznie prowadzi go do przemiany na szczycie Mont Blanc. Tam, na wysokościach, dokonuje się jego wewnętrzna metamorfoza – od wrażliwego poety staje się dumnym i zdecydowanym patriotą, wieszczem narodu. Przemiana ta symbolizuje ucieczkę od romantycznej wizji artysty jako jednostki wyobcowanej i oderwanej od rzeczywistości ku roli poety jako duchowego przewodnika narodu.

Końcowy wizerunek Kordiana w dramacie Słowackiego to artysta, który jest nie tylko poetą, ale i patriotą walczącym o wolność kraju. Artysta staje się tu również wyrazicielem ludu, nie tylko indywidualnym geniuszem, lecz także przedstawicielem zbiorowej świadomości narodu. Ta wizja artysty jako wyższej jednostki odgrywała istotną rolę w późniejszych epokach, kształtując świadomość literacką nawet w epoce pozytywizmu czy modernizmu.

II. Motyw artysty w Tangu Sławomira Mrożka

Postać Stomila jest uosobieniem artysty, który walczy o swobody obyczajowe, ale jego twórczość i życie są naznaczone bezładnością i kpiną z konwencjonalnych norm społecznych. Stomił, jako ojciec Artura, stanowi wzór artysty odrzucającego wszelkie zasady, co prowadzi do groteskowych i destrukcyjnych sytuacji w rodzinie. Dom Artura przedstawia swoisty paradoks, w którym artystyczna wolność ściera się z potrzebą porządku i stabilizacji.

Artur, w przeciwieństwie do ojca, pragnie powrotu do tradycyjnych wartości, co staje się źródłem konfliktu. Ironia losu, którą Mrożek wprowadza, polega na tym, że to właśnie Artur, pragnący zmiany i porządku, ginie z rąk brutalnego i prostolinijnego Edka. Tragiczny finał dramatu podkreśla krytykę Mrożka wobec fałszywego artyzmu, który (według niego) nie przynosi żadnych konstruktywnych efektów, a jedynie wprowadza chaos i zamęt.

W „Tangu” Mrożka artysta przedstawiony jest jako postać próżna, której twórczość jest pomyłką i niekonstruktywną próbą odrzucenia rzeczywistości. To jawna krytyka artystów, którzy w latach powojennych stworzyli fałszywy obraz wolności i twórczości, nie wnosząc niczego trwałego do kultury i społeczeństwa.

III. Motyw artysty w Zniewolonym umyśle Czesława Miłosza

Artyści w tej epoce zmagali się z wieloma pokusami, takimi jak zaszczyty, pieniądze i uznanie społeczne, które były nagrodą za wsparcie propagandy komunistycznej. Ideologiczne złudzenia i prawdziwa wiara w system często stawały się przyczyną ich moralnych upadków. Miłosz opisuje mechanizmy, które stopniowo łamały artystowskie dusze i przekształcały je w "zniewolone umysły", podporządkowane wymogom propagandowym.

Artysta w „Zniewolonym umyśle” staje się instrumentem propagandy, jego twórczość przestaje być wyrazem indywidualnej wolności, a staje się narzędziem do kreowania ideologicznych kłamstw. Miłosz ukazuje, jak wielki wpływ na społeczeństwo mogą mieć poeci, jak ich twórczość może kształtować i modyfikować myślenie zbiorowej świadomości. Jednak ten wpływ jest także źródłem wielkiej odpowiedzialności i dylematów moralnych.

Etos artysty, który miał być gwarantem moralnych wartości, ulega tutaj zdradzie wobec ideologicznej opresji. Miłosz krytykuje zniewolenie artystów przez system, pokazując, że rzeczywistość PRL-u była czasem, w którym twórczość literacka stanowiła narzędzie polityczne, a nie akt subiektywnego wyrazu.

IV. Motyw artysty w innych dziełach

Marcel Proust w „W poszukiwaniu straconego czasu” podejmuje temat artysty jako detektywa estetycznego, który bada wspomnienia i próbuje zgłębić istotę ludzkiej świadomości. Jego artysta to jednostka skupiona na introspekcji i analizie przeżywanych doświadczeń, co stwarza wyjątkowy obraz twórcy, który jest bardziej badaczem własnego wnętrza niż zewnętrznego świata.

W „Portrecie Doriana Graya” Oscara Wilde’a konflikt między sztuką a moralnością jest ukazany przez postać Doriana, którego hedonistyczne podejście do życia zderza się z moralnymi konsekwencjami jego zachowań. Wilde ukazuje, jak sztuka może wpływać na życie artysty, prowadząc go ku zgubie.

Virginia Woolf w „Pani Dalloway” prezentuje artystę jako jednostkę zmagającą się z nowoczesnością i własną tożsamością. Twórczość Woolf skupia się na refleksji nad miejscem artysty we współczesnym świecie, co jest szczególną cechą modernistycznej literatury.

Zakończenie

Współczesna literatura nadal czerpie z tych wzorców, prezentując artystów jako świadków swojej epoki i uniwersalne symbole ludzkiej dążności do zrozumienia siebie i otaczającego świata. Analiza tych postaci pozwala na głębsze zrozumienie prądów filozoficznych i społeczno-politycznych, które kształtowały historyczne i literackie epoki.

Artyści w literaturze są nie tylko twórcami, ale i spoglądają na świat w sposób, który wykracza poza przeciętne pojmowanie rzeczywistości. Ich wrażliwość, konflikty wewnętrzne i dylematy moralne wciąż pozostają aktualnym tematem, który może wzbogacać nasze rozumienie zarówno sztuki, jak i kondycji ludzkiej.