Motyw starości w literaturze oraz konteksty z epok

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.08.2024 o 11:05

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.08.2024 o 10:37

---

#

Starość, definiowana najczęściej jako ostatni etap życia człowieka, jest nieodłączną częścią ludzkiej egzystencji. Już od dnia naszych narodzin, zgodnie z przysłowiem, zaczynamy się starzeć, a proces ten jest uniwersalnym doświadczeniem wszystkich ludzi. Temat starości niesie ze sobą różnorodne emocje i refleksje, ponieważ z jednej strony budzi on lęk przed niedołężnością, chorobami i zależnością od innych, a z drugiej strony skłania do pragnienia wiecznej młodości i niechęci do przyjmowania oznak starzenia się. W literaturze znaleźć można również przykłady godnego przeżywania starości, gdzie bohaterowie potrafią odnaleźć piękno w każdym etapie swojego życia.

Przez wieki motyw starości inspirował pisarzy różnych epok, stając się materiałem do rozważań nad kondycją człowieka, jego miejscem w społeczeństwie oraz relacjami międzyludzkimi. W literaturze starość pojawia się jako temat uniwersalny i nieunikniony, stanowiący okazję do przemyśleń nad treścią życia i wartościami, które kształtują nasze człowieczeństwo.

Główne treści

I. Motyw starości w „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa

Ebenezer Scrooge, główny bohater „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa, jest uosobieniem zgorzkniałości i chciwości. Jako starszy człowiek, skoncentrowany wyłącznie na gromadzeniu pieniędzy, Scrooge odrzuca społecznie akceptowane wartości i relacje międzyludzkie. Jego starość jest pełna samotności i braku empatii, co czyni go postacią odpychającą.

Punktem zwrotnym w życiu Scrooge’a jest wizyta trzech duchów: przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Retrospekcje z Bożego Narodzenia uświadamiają mu, jak ostateczność życia i groźba samotnej śmierci mogą wpływać na człowieka. Szczególnie duch przyszłości, pokazujący Scrooge’owi jego własny nagrobek, staje się katalizatorem przemiany.

Świadomość zbliżającego się końca życia skłania Scrooge’a do refleksji nad swoimi relacjami z innymi i wartościami, jakie wyznaje. Ostatecznie bohater zaczyna doceniać wartość relacji międzyludzkich i pomocy innym, co jest wyrazem humanizmu - szczególnie cenionego w epoce Wiktoriańskiej. Literatura wiktoriańska często podkreślała moralne przesłania związane z materializmem i humanizmem, a przemiana Scrooge’a świadczy o potędze dobrych uczynków i empatii jako prawdziwych wartości ludzkiego życia.

---

II. Motyw starości w „Latarniku” Henryka Sienkiewicza

„Latarnik” Henryka Sienkiewicza przedstawia historię siedemdziesięcioletniego Polaka, Józefa Skawińskiego, który jako emigrant poszukuje miejsca do spokojnego życia. Skawiński, zmęczony życiowymi trudami i ciągłą wędrówką, stara się odnaleźć spokój i sens w swojej starości jako latarnik w Aspinwall.

Jednak to osamotnienie oraz introspekcja związana ze starością prowadzą Skawińskiego do głębokiej refleksji nad swoim życiem. Moment przełomowy następuje, gdy bohater odnajduje i czyta egzemplarz „Pana Tadeusza”. Lektura tego narodowego eposu przypomina mu młodość i ojczyznę, co wywołuje wewnętrzne wzruszenie i uświadomienie sobie upływu czasu.

Emocje wywołane czytaniem tekstów z ojczyzny są tak silne, że Skawiński zaniedbuje swoje obowiązki latarnika, co prowadzi do utraty posady. Jednak to również moment symbolicznej przemiany duchowej, w którym bohater odnajduje w literaturze sposób na radzenie sobie z osamotnieniem i starością.

Pozytywistyczne podejście do starości w literaturze podkreśla wierność ojczyźnie i duchowe połączenie z krajem. Skawiński, mimo swojego wieku i odległości od ojczyzny, pozostaje wierny swojej polskości, co podkreśla znaczenie tożsamości narodowej i kulturowych korzeni.

---

III. Motyw starości w „Lalce” Bolesława Prusa

W powieści „Lalka” Bolesława Prusa jednym z bohaterów jest Ignacy Rzecki, subiekt w sklepie Wokulskiego. Rzecki to postać należąca do starszego pokolenia, oddana swojej pracy, która w dużej mierze definiuje jego tożsamość. W wieku starości bohater ten przeżywa strach przed bezczynnością, a rutyna dnia codziennego staje się dla niego formą radzenia sobie z samotnością.

Rzecki spisuje pamiętniki, co stanowi dla niego zarówno formę introspekcji, jak i sposób radzenia sobie z samotnością. Jego życie jest pełne melancholii i wspomnień o przeszłości, co nadaje mu cechy symbolu samotnej starości. Rzecki utożsamia swoją starość z troską o los młodszych, szczególnie o Wokulskiego, którego traktuje jak syna.

Relacja Rzeckiego z Wokulskim jest skomplikowana i wielopoziomowa. Mimo że młodszy bohater odgrywa dla niego rolę stabilizującą, Rzecki również pełni rolę opiekuna i mentora. Starość Rzeckiego jawi się tu jako czas refleksji nad życiem i jako forma odpowiedzialności za przyszłe pokolenia.

Realizm, charakterystyczny dla literatury epoki, umożliwia Prusowi szczegółowe przedstawienie codzienności starości, akcentując jej ograniczenia i wyzwania. „Lalka” ukazuje kontrast pomiędzy młodością i starością w dynamicznym, zmieniającym się świecie, co czyni ją uniwersalnym portretem ludzkiej egzystencji.

---

IV. Motyw starości w innych utworach

Motyw starości jest również obecny w wielu innych literackich dziełach, które na różne sposoby przedstawiają ten etap życia.

W „Królu Learze” Williama Shakespeare’a starość króla Leara przynosi mu tragiczną mądrość i deziluzję. Jego relacje międzypokoleniowe oraz kontekst upadku władzy ukazują, jak starość bywa czasem refleksji nad błędami przeszłości i konfrontacji z rzeczywistością. Starość Leara pokazuje, że jest to okres, w którym mądrość często przychodzi zbyt późno, a konsekwencje przeszłych decyzji są nieuniknione.

W „Starym człowieku i morzu” Ernesta Hemingwaya Santiago jest starszym rybakiem, który walczy z naturą, co staje się metaforą jego starzenia się. Mimo swojego wieku, Santiago wykazuje niezłomność ducha i siłę charakteru, co podkreśla, że starość nie oznacza rezygnacji z wyzwań. Jego walka z marlinem to symboliczne zmaganie się z losem i dowód na to, że starzenie się nie musi wiązać się z utratą godności i celu w życiu.

„Chłopi” Władysława Reymonta przedstawiają starość w kontekście wiejskim za pośrednictwem postaci Macieja Boryny. Jako starszy człowiek z zamożnej rodziny chłopskiej, Boryna symbolizuje tradycyjne wartości i mądrość przekazywaną kolejnym pokoleniom. Starzenie się w jego przypadku jest osadzone w społeczno-kulturowym kontekście wsi, gdzie starsi pełnią ważne role doradców i strażników tradycji.

W „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza postać Woźnego prezentuje starość pełną mądrości i honoru. Woźny, mimo podeszłego wieku, cieszy się szacunkiem i autorytetem w społeczności. Jego rola przypomina, że starość może być czasem zbierania owoców swoich działań z młodości i pełnienia ważnych funkcji społecznych, co jest charakterystyczne dla romantycznej wizji epoki.

Zakończenie

Zrozumienie starości, akceptacja jej nieuniknioności oraz refleksja nad wartościami, które niesie ze sobą ten etap życia, są nie tylko ważnym elementem literatury, ale także kluczem do lepszego zrozumienia samego siebie i innych. Literatura, poprzez analizę różnych podejść do starości, uczy nas empatii i szacunku dla każdego etapu ludzkiego życia, podkreślając, że każda jego faza ma swoje unikalne piękno i wartość.