Średniowieczna oraz renesansowa literatura o charakterze parenetycznym

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.08.2024 o 6:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.08.2024 o 5:56

#

Literatura parenetyczna to gatunek literacki, który zrodził się z potrzeby przekazywania określonych wzorców postępowania i moralności. Słowo "parenesis" pochodzi z greki i oznacza "zachętę" lub "nakłanianie do czegoś". Literatura tego typu posiada wyraźny charakter dydaktyczny, moralizatorski oraz pouczający. Jej głównym zadaniem jest propagowanie wzorców moralnych i nakłanianie odbiorców do ich naśladowania.

Ramy czasowe średniowiecza i renesansu to dwa ważne okresy w historii literatury, które znacząco różniły się pod względem dominujących wartości i wzorców postępowania. Średniowieczna literatura koncentrowała się na wzorcach religijnych i moralnych, podczas gdy renesansowa stawiała na bardziej humanistyczne i zrównoważone podejście do życia. Oba te okresy miały swoje specyficzne wzorce postaci, które stanowiły idealne przykłady do naśladowania dla ludzi swoich czasów.

Średniowieczne wzorce parenetyczne

Asceta

Aleksy jest postacią, która wyrzekła się luksusu i dostatku, decydując się na życie w skrajnym ubóstwie. Zrezygnował z majątku i zamiast żyć w dostatku, wolał żebrać, często nie mogąc nawet ujawniać swojej tożsamości. Żył w biedzie pod schodami własnego domu, gdzie nikt go nie rozpoznawał. Jego życie pełne wyrzeczeń i pokory stało się wzorem do naśladowania dla wielu średniowiecznych wiernych. Po jego śmierci ludzie zaczęli dostrzegać jego poświęcenie, co przyczyniło się do powstania kultu jego osoby.

Święty

Święty Franciszek z Asyżu rozdawał swoje bogactwa ubogim i zdecydował się na życie w całkowitym ubóstwie. Był znany z głoszenia miłości i radości, które płynęły z wiary. Założył zakon franciszkanów, który do dziś jest jednym z najważniejszych zakonów w Kościele katolickim. Jego postać, pełna miłości i oddania dla innych, stała się wzorem świętego, który dba o wszystkie stworzenia boże i żyje w harmonii z naturą.

Rycerz

Roland to postać, która do końca życia była wierna swoim ideałom i królowi. Walczył z Saracenami, broniąc swojego króla i kraju, nawet gdy wiedział, że jest to misja samobójcza. Jego bohaterski upór i poświęcenie dla ojczyzny sprawiły, że został otoczony wieczną chwałą po swojej śmierci. Jego postać stała się wzorem rycerskiej odwagi i honoru, który zainspirował wielu późniejszych rycerzy.

Renesansowe wzorce parenetyczne

Władca idealny

Karol Wielki był potężnym i sprawiedliwym władcą, który miał ojcowskie relacje ze swoimi rycerzami. Jego postępowanie, pełne mądrości i sprawiedliwości, było wzorem dla innych władców. Z kolei Bolesław Chrobry i Krzywousty to postacie z polskiej historii, które również były uznawane za władców idealnych. Chrobry był sprawiedliwy i kochany przez swoich poddanych, podczas gdy Krzywousty był doskonałym wodzem, budzącym przerażenie we wrogach. Obaj władcy byli propagatorami wartości takich jak sprawiedliwość i odwaga, czym zasłużyli sobie na miejsce w literaturze parenetycznej.

Miłość dworna

Historia Tristana i Izoldy to opowieść o miłości, która przetrwała mimo wielu przeciwności. Po wypiciu napoju miłosnego bohaterowie zostali na zawsze związani ze sobą uczuciowo, mimo że ich miłość była zakazana i niosła ze sobą cierpienie. Ich uczucia były silniejsze od obowiązków i powinności, co prowadziło do wielu spotkań w ukryciu i niebezpieczeństw. Miłość Tristana i Izoldy triumfuje nawet po ich śmierci, co czyni ich postacie wzorem niezłomnej miłości w literaturze renesansowej.

Obywatel-patriota

Antenor jest przykładem postaci, która sprzeciwiała się korupcji i prywatnym interesom. Jego działania skupiały się na apelu do sprawiedliwości i uczciwości oraz przygotowaniu do obrony ojczyzny. Antenor reprezentuje wzór obywatela, który priorytetowo traktuje dobro kraju i jest gotów poświęcić własne korzyści dla dobra wspólnego.

Ziemianin

Żywot ziemianina przedstawiony w tej literaturze to życie pełne pracy, zgodne z przyrodą i szacunkiem dla cyklów natury. Ziemianin to postać, która cieszy się autorytetem wśród innych ludzi i jest wzorem do naśladowania ze względu na swoją pracowitość, rozsądek i troskę o wspólne dobro. Jego życie pełne mądrości i zgodności z naturą stanowi przykład zrównoważonego i godnego życia.

Porównanie wzorców średniowiecznych i renesansowych

Różnice jednak są również wyraźne. Średniowieczne wzorce skupiały się głównie na religijności, umartwianiu ciała w imię dobra duszy oraz bohaterskich czynach w obronie wiary i ojczyzny. Renesansowe wzorce z kolei kładły większy nacisk na humanizm, zgodność życia z przyrodą oraz zrównoważone podejście do życia. Literatura renesansowa była bardziej otwarta na różnorodność postaw i idei, co często przejawiało się w bardziej kompleksowych i złożonych postaciach literackich.

Zakończenie

Refleksja nad literaturą parenetyczną prowadzi do pytania, czy współczesna literatura pełni podobne funkcje. W dzisiejszych czasach również możemy znaleźć dzieła literackie, które mają na celu propagowanie określonych wartości i wzorców moralnych. Współczesne wzorce moralne, takie jak tolerancja, równość czy ochrona środowiska, mogą być porównane do średniowiecznych i renesansowych ideałów, jednak są one dostosowane do współczesnej rzeczywistości i wyzwań. Literatura parenetyczna, zarówno ta dawna, jak i współczesna, wciąż ma potencjał do kształtowania postaw i wartości społeczeństwa, udowadniając swoją ponadczasową wartość.