O czułym pochylaniu się nad skrzywdzonym człowiekiem przez los w utworach pozytywistycznych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.08.2024 o 19:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.08.2024 o 19:08

O czułym pochylaniu się nad skrzywdzonym człowiekiem przez los w utworach pozytywistycznych

---

Literatura pozytywistyczna, rozwijająca się w drugiej połowie XIX wieku, była reakcją na zjawiska społeczne i polityczne epoki. Pozytywiści, czerpiąc z filozofii Auguste'a Comte'a, wierzyli w siłę postępu, nauki i edukacji jako narzędzi służących poprawie ludzkiego bytu. Istotnym elementem ich twórczości była głęboka troska o los jednostek poszkodowanych przez życie - tych, którzy znaleźli się na marginesie społeczeństwa z powodu nierówności społecznych, ekonomicznych i politycznych.

Problemy społeczne poruszane przez literaturę pozytywistyczną były różnorodne. Pisarze tej epoki ukazywali m.in. walkę z dyskryminacją, potrzebę asymilacji mniejszości, konieczność poprawy sytuacji biednych i cierpiących. W ich utworach można dostrzec wyraźne dążenia do mobilizacji społeczeństwa do zmiany poprzez uwypuklanie nędzy i cierpienia bohaterów. Celem literatury pozytywistycznej było wzbudzanie litości i współczucia u czytelników, a tym samym mobilizowanie ich do działań humanitarnych.

Z tego względu można postawić tezę, że literatura pozytywistyczna kładzie nacisk na czułe pochylenie się nad skrzywdzonymi przez los jednostkami, aby wzbudzić w czytelnikach litość i współczucie oraz zmobilizować do działań humanitarnych.

---

Rozwinięcie

Epoka pozytywizmu charakteryzowała się rozwijaniem ideałów asymilacji mniejszości, walki z dyskryminacją oraz wspierania biednych. Pisarze pozytywistyczni, w swoich utworach, często prezentowali problemy, z jakimi borykali się członkowie niższych warstw społecznych, mniejszości narodowe oraz grupy marginalizowane. Było to związane z ich wiarą w możliwość społecznej i moralnej poprawy poprzez edukację i pracę u podstaw.

---

Analiza ,,Mendla Gdańskiego” Marii Konopnickiej

Jednym z najbardziej przejmujących utworów pozytywistycznych, ukazujących problem nietolerancji, jest nowela „Mendel Gdański” autorstwa Marii Konopnickiej. Głównym bohaterem jest Mendel, stary Żyd-introligator, od 27 lat mieszkający w Warszawie. Mendel jest człowiekiem honorowym, uczciwym, czującym się Polakiem. Jego życie jest dobitnym przykładem tego, jak nietolerancja i dyskryminacja mogą wpłynąć na jednostkę.

Mendel prowadzi spokojne życie, pielęgnując wartości etyczne i moralne, jednak zaczyna doświadczać prześladowań ze strony sąsiadów i innych mieszkańców miasta z powodu swojego pochodzenia. Człowiek, który przez lata czuł się pełnoprawnym członkiem społeczności, staje się ofiarą rozwijającej się nietolerancji. Kluczowe sceny w noweli to szykanowanie jego wnuka, Kubusia, oraz napaść tłumu na samego Mendla. Jego heroiczna postawa w obronie swojej godności i wnuka zmienia jego uczucia wobec miasta: „Ja tu tak w to miasto urósł jak ta brzezina w lesie”, mówi, lecz później dodaje „Nu u mnie umarło to, z czym ja umierać myślał...”. Mendel, który czuł się zżyty z Warszawą, nagle zauważa, że miasto, które kochał, odwraca się przeciwko niemu.

---

Analiza ,,Miłosierdzia gminy” Marii Konopnickiej

Kolejny utwór Marii Konopnickiej – „Miłosierdzie gminy” – ukazuje problem dehumanizacji i fałszywej filantropii. Głównym bohaterem jest 82-letni starzec Kuntz, wystawiony na licytację przez gminę. Tłum drwi z niego i szydzi, a nawet jego syn bierze udział w przetargu, jednak przegrywa.

Najbardziej poruszająca scena to moment, w którym Kuntza kupuje mleczarz Probst. Starzejący się, słaby człowiek staje się przedmiotem handlu, a jego los jest przesądzony. Cała sytuacja krytykuje hipokryzję społeczeństwa – działania, które mają na celu pomoc, okazują się być okrutne i dehumanizujące, zaś pieniądz staje się głównym motywem działań ludzi. Cytat: „Nie można oceniać człowieka według pieniędzy” stanowi mocne przesłanie utworu, podkreślając wartości humanistyczne, których zabrakło jego uczestnikom.

---

Analiza utworu „Tadeusz” Elizy Orzeszkowej

W utworze „Tadeusz” Elizy Orzeszkowej poznajemy historię biednych dzieci chłopskich, zaniedbanych przez dorosłych. Tadeusz, główny bohater, jest dzieckiem chłopskim, które, z powodu zaniedbania, często błąka się po dworze bez opieki.

Dramatycznym punktem utworu jest scena utonięcia Tadeusza w stawie w ogrodzie. Pomimo obcego mu świata bogatych, dzieciństwo Tadeusza jest pełne niebezpieczeństw. Niezainteresowanie inteligencji losem chłopskich dzieci jest przejmującą krytyką ówczesnego społeczeństwa. Cytat: „Narzekają na nudę, spacerują w słońcu...” ukazuje kontrast pomiędzy dostatnim życiem elit a trudnym losem biednych dzieci, pozostawionych często samym sobie.

---

Analiza utworu „Jemioł” Marii Konopnickiej

Maria Konopnicka w noweli „Jemioł” porusza temat osieroconej dziewczynki, Marysi, która zostaje pozostawiona na łasce dorosłych. Marysia, po śmierci matki, staje się ofiarą zaniedbania. Kluczowe sceny ukazują okrucieństwo wobec dziecka: niewłaściwa opieka pijanych dorosłych, zaniedbanie przez mieszkańców wsi.

Najbardziej tragiczna scena ukazuje śmierć dziewczynki przez atak wilka, pozostawionej bez należytej opieki. Utwór podkreśla brak odpowiedzialności dorosłych oraz nieuzasadnione okrucieństwo, jakiego doświadcza dziecko. „Życie niewinnego dziecka znalazło się w rękach bezmyślnych ludzi...” – ten cytat doskonale oddaje przesłanie utworu, krytykujące społeczeństwo za brak troski o najsłabszych.

---

Analiza „Ojca Goriota” Honoriusza Balzaka

Honoriusz Balzac w „Ojcu Goriot” ukazuje tragiczny los Goriota, byłego przedsiębiorcy, kochającego ojca dwóch córek. Pomimo poświęceń, Goriot zostaje opuszczony przez swoje córki, które w pogoni za materialnym dobrobytem zapominają o ojcu.

Jedną z kluczowych scen jest odrzucenie przez córki oraz jego śmierć w samotności. Goriot, który całe życie ciężko pracował dla dobra swoich dzieci, zostaje przez nie zapomniany. Jego relacja z Rastigniacem, młodym studentem, stanowi wspomnienie lepszych czasów, kiedy jeszcze mógł liczyć na bliskość rodziny. Utwór krytykuje wypaczenie wartości rodzinnych przez materializm i egoizm, co doskonale oddają cytaty: „Sensem ich życia są bale, nowe stroje...” oraz „Dla nich ciężko pracował, poświęcał każdą chwilę swojego życia...”.

---

Zakończenie

Literatura pozytywistyczna pełniła funkcję moralnej edukacji, ukazując różnorodne aspekty nędzy, cierpienia oraz niesprawiedliwości społecznej. Problemy społeczne poruszane przez twórców epoki pozytywistycznej do dziś pozostają aktualne, co podkreśla ich uniwersalność i ponadczasowość.

W obliczu współczesnych wyzwań społecznych należy pamiętać o wartościach, które propagowali pisarze pozytywistyczni, takich jak miłość, współczucie i empatia dla drugiego człowieka. Czułe pochylenie się nad skrzywdzonymi przez los nadal pozostaje istotnym wyzwaniem, które wymaga aktywnej reakcji i zaangażowania każdego z nas.

---

Bibliografia: - Konopnicka, Maria. „Mendel Gdański”. - Konopnicka, Maria. „Miłosierdzie gminy”. - Orzeszkowa, Eliza. „Tadeusz”. - Konopnicka, Maria. „Jemioł”. - Balzac, Honoriusz. "Ojciec Goriot".