Człowiek to wielka rzecz - udowodnij lub obal to twierdzenie na przykładach literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.08.2024 o 13:00

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 25.08.2024 o 12:27

I. Wstęp

Temat roli i wielkości człowieka poruszany jest w literaturze od zarania cywilizacji. W licznych dziełach literackich autorzy przedstawiali człowieka jako istotę wyjątkową, ukazując zarówno jego pozytywne cechy, jak i słabości. Definicja człowieka według „Praktycznego słownika poprawnej polszczyzny” redagowanego przez Halinę Zgółkową definiuje go jako Homo sapiens, gatunek z rodziny człowiekowatych, który wyróżnia się zdolnością myślenia, mową, a także skomplikowanymi relacjami społecznymi. Człowiek potrafi tworzyć kulturę, rozwijać naukę i technologię, co symbolizuje jego wyjątkowość w świecie zwierząt.

Inną, bardziej duchową definicję człowieka przedstawia chrześcijaństwo. Według nauk chrześcijańskich, człowiek jest jednostką rozumną, obdarzoną przez Boga duszą nieśmiertelną. Refleksje filozoficzne na temat ludzkiej natury i moralności były i są podstawą wielu rozważań moralnych oraz egzystencjalnych.

Badanie natury ludzkiej stało się tematem refleksji od zarania cywilizacji, co podkreśla jego uniwersalność i niezmienność. W niniejszym wypracowaniu spróbuję udowodnić twierdzenie „Człowiek to wielka rzecz” na podstawie przykładów literackich, analizując dzieła od starożytności po współczesność.

II. Literatura starożytnych Greków

Starożytni Grecy obszernie opisywali człowieka i jego miejsce we wszechświecie w mitologii. Jednym z najbardziej znaczących mitów jest historia Prometeusza. Według legendy, Prometeusz stworzył człowieka z gliny i łez, wypełniając go tchnieniem z ognia niebieskiego. Symbolika tego mitu wskazuje, że człowiek jest zarówno tworem materialnym, jak i duchowym, łączącym w sobie elementy ziemskie i boskie. Niewinność i nieświadomość pierwotnych ludzi pokazują ich początkową czystość i brak doświadczeń.

Ogień, który Prometeusz przekazał ludziom, stał się symbolem rozwoju cywilizacyjnego. Dawał im narzędzie ochrony przed żywiołami, a także umożliwiał rozwijanie umiejętności i rzemiosł. Ogień jest więc symbolem postępu, który człowiek osiągnął dzięki swojemu intelektowi i determinacji.

Mit Pandory i jej puszki również dostarcza nam wgląd w ludzką naturę. Puszka Pandory, w której znajdowały się różne plagi i nieszczęścia, otworzyła ludziom drzwi do cierpienia. Pomimo tego, że Pandora uwolniła zło na świat, na dnie puszki pozostała nadzieja – element, który jest fundamentem ludzkiego przetrwania i dążenia do lepszego życia.

Mit o potopie, w którym Zeus postanowił zniszczyć ludzkość, by ukarać ją za grzechy, a następnie odbudował ją poprzez Deukaliona i Pyrrę, stanowi refleksję nad niezmiennością ludzkiej natury. Pomimo boskich kar, człowiek wciąż jest w stanie ewoluować i na nowo budować swoją cywilizację, co dowodzi jego niezłomności.

III. Perspektywa chrześcijańska

Stworzenie człowieka według Biblii, księgi Genesis, ukazuje Adama, stworzonego z gliny, oraz Ewę, stworzoną z jego żebra. Opowieść o pierwszym grzechu, kiedy to Adam i Ewa postanowili spożyć owoc z drzewa poznania dobra i zła, przedstawia dualizm ludzkiej natury – zdolność do czynienia dobra, ale także podatność na zło. Wygnanie z Edenu pokazuje konsekwencje ludzkich wyborów oraz ich wpływ na ludzkie życie.

Historia Kaina i Abla jest ilustracją ludzkiej zazdrości, a nawet skłonności do przemocy. Kain, nie mogąc znieść, że ofiara jego brata podobała się Bogu bardziej, popełnia bratobójstwo. Jego tułaczka i skazanie na wieczne błądzenie są symbolem moralnych konsekwencji ludzkich czynów.

Potop i Arka Noego według Biblii przedstawiają obraz ludzkości tak zepsutej, że Bóg zdecydował się ją zniszczyć. Przetrwanie Noego i jego rodziny jako moralnych jednostek sugeruje, że mimo ogólnej degrengolady człowieka zawsze jest nadzieja na odrodzenie moralne i odbudowę wartości moralnych.

Wieża Babel, która była próbą zbudowania wieży sięgającej nieba, ilustruje ludzką pychę, prowadzącą do zmieszania języków i niemożności dalszej współpracy. Ten symbol pokazuje, że ludzkie współdziałanie i jedność są trudne do osiągnięcia bez zrozumienia i szacunku dla innych.

IV. Człowiek w literaturze średniowiecznej i renesansowej

W średniowieczu wizja człowieka była podzielona na ciało i duszę. Ciało uznawano za siedlisko grzechu, podczas gdy dusza była uważana za wzniosłą część człowieka. Autorytetem w tej kwestii jest myśl Jana Szkota Eriugeny, który w swoim dziele „De divisione naturae” opisywał człowieka jako byt dwoisty, duchowo-materialny, skłonny do upadku, ale i zdolny do wzniosłego życia duchowego. Średniowieczna idea vanitas – przemijania i nicości – podkreślała, że człowiek jest istotą znikomą, skazaną na śmierć.

Święty Franciszek z Asyżu przyjął inną perspektywę. W swoich dziełach prezentował wizję człowieka, który cieszy się boskim stworzeniem mimo swojego ubóstwa. Franciszkowa radość z prostego, bożego życia oraz jego miłość do natury wskazują na pozytywny aspekt ludzkiej egzystencji, gdzie człowiek, mimo wszelkich ułomności, może osiągnąć duchowy wzrost.

Renesansowy humanizm skoncentrował się na doczesnym aspekcie życia ludzkiego. Znane powiedzenie Terencjusza „Homo sum et nihil humanum a me alienum esse puto” (Jestem człowiekiem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce) stanowi wyraz renesansowego kultu człowieka i jego możliwości. Prace takich myślicieli jak Erasmus z Rotterdamu czy Tomasz Morus podkreślają wartość ludzkiego intelektu, zdolności do twórczości i poszukiwań naukowych, co uwidacznia harmonijną wizję człowieka jako centrum wszechświata.

V. Człowiek w kontekście epoki nowożytnej

Epoka Oświecenia wprowadziła nowe spojrzenie na człowieka. Kartezjusz, ze swoim słynnym „Cogito, ergo sum” (Myślę, więc jestem), postawił człowieka jako istotę rozumną, zdolną do samodzielnego poznawania rzeczywistości. Odrzucenie autorytetu sił wyższych i zwrócenie się ku racjonalizmowi otworzyło nowe drogi poznania i zrozumienia świata.

Jednakże wraz z rozwojem deizmu i ateizmu, poglądy oświeceniowe ukazały człowieka jako jednostkę, która w swojej podstawowej naturze jest dobra. Jean-Jacques Rousseau, głosząc powrót do natury i etykę serca, podkreślał naturalną dobroć człowieka, który w kontakcie z naturą może znaleźć prawdziwą moralność i szczęście.

W literaturze XX wieku również spotykamy się z tematem „wielkości człowieka”. Maksym Gorki w swoim cytacie „Człowiek, to brzmi dumnie” wyraża filozofię wiarę w ludzki potencjał. Z kolei współcześni twórcy, tacy jak Władysław Broniewski, często ironizowali nad tą dumną wizją człowieka, wskazując na liczne moralne upadki i niepowodzenia.

VI. Zakończenie

Podsumowując, analiza literatury starożytnej, średniowiecznej, renesansowej oraz literatury nowożytnej i współczesnej pozwala dostrzec wielkość człowieka przez pryzmat jego umiejętności, osiągnięć, ale także jego słabości i upadków moralnych.

Twierdzenie, że „Człowiek to wielka rzecz” znajduje potwierdzenie w wielu literackich źródłach. Człowiek, mimo swoich ułomności, zazdrości i przemocowego zachowania, ukazuje się jako istota zdolna do wielkich osiągnięć, duchowego wzrostu i odnajdywania nadziei nawet w najtrudniejszych chwilach. Ta dwoistość ludzkiej natury, skłonność do grzechu i możliwość osiągnięcia wzniosłych celów, jednocześnie ukazują jego wielkość.

Refleksja literacka nad człowiekiem pozwala nam lepiej zrozumieć naszą naturę, nasze talenty oraz słabości. Ostatecznie, zachęca do dalszych poszukiwań i rozważań, czy możemy rzeczywiście uznać człowieka za wielką rzecz. Takie literackie przykłady stanowią nieocenione źródło wiedzy i inspiracji do self refleksji nad naturą człowieka.