Antyk (starożytność) - najważniejsze zagadnienia

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 4.09.2024 o 19:39

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.09.2024 o 8:51

Antyk, zwany także starożytnością, to okres historyczny i kulturowy obejmujący starożytne cywilizacje Grecji, Rzymu, a także starożytnego Bliskiego Wschodu. Jest to czas niezwykle bogaty w różnorodne osiągnięcia literackie, filozoficzne i artystyczne, które miały ogromny wpływ na kształtowanie się kultury europejskiej i do dziś pozostają ważnym punktem odniesienia. Dzięki epopei Homera, tragediom Sofoklesa, filozofiom Platona czy Arystotelesa oraz monumentalnym budowlom Rzymu i Grecji, antyk pozostawił niezatarte ślady w dziejach ludzkości.

Okres antyku rozpoczyna się wraz z rozwojem pierwszych cywilizacji w Mezopotamii i Egipcie, które datowane są na około 3500-3000 p.n.e., oraz z powstaniem wielkich cywilizacji Grecji i Rzymu. Antyk kończy się wraz z upadkiem Cesarstwa Zachodniorzymskiego w 476 n.e., co tradycyjnie uznaje się za koniec starożytności oraz początek średniowiecza.

Biblia, choć nie jest jednoznacznie utożsamiana z literaturą antyczną, stanowi również istotny element kulturowy starożytności. Biblia dzieli się na Stary Testament i Nowy Testament. Stary Testament powstawał na przestrzeni wieków od XIII w. p.n.e. do I w. p.n.e. i zawiera teksty pisane przez wielu autorów, w tym proroków, mędrców i królów. Nowy Testament, który powstawał w latach 51-96 n.e., zawiera cztery Ewangelie autorstwa Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, Dzieje Apostolskie, Listy Apostolskie oraz Apokalipsę św. Jana.

Biblia jest podzielona na różne księgi, a Stary Testament zawiera m.in. księgi mądrościowe, hymny, psalmy oraz Pięcioksiąg (księgi Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb i Powtórzonego Prawa). Nowy Testament natomiast składa się z czterech Ewangelii, Dziejów Apostolskich, Listów Apostolskich oraz Apokalipsy św. Jana. Biblia została napisana w językach aramejskim, hebrajskim i greckim i obejmuje różnorodne gatunki literackie, takie jak pieśni, hymny, modlitwy, listy, poematy, kazania, traktaty filozoficzne i apokalipsy.

Przypowieści biblijne, jako gatunek moralistyczny, ukazują uniwersalne prawdy życiowe, łącząc znaczenie dosłowne z symbolicznym. Przykładem może być Przypowieść o siewcy, w której ziarna symbolizują słowo Boże, oraz Przypowieść o synu marnotrawnym, opowiadająca o nawracającym się grzeszniku. Kolejną znaną przypowieścią jest Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie, nawołująca do miłosierdzia i pomocy bliźnim.

Księga Hioba stanowi wraz z powyższymi księgami centralny punkt refleksji nad sensem cierpienia. Opowiada historię Hioba, uczciwego i prawego człowieka dotkniętego przez Boga różnorodnymi nieszczęściami, mimo że Hiob nie traci wiary i w końcu zostaje nagrodzony. Ta opowieść pozwala na różne interpretacje cierpienia - zarówno jako próby wiary, jak i jako elementu życia, który nie jest jedynie karą za grzechy.

Motyw Vanitas, czyli marności, jest centralnym tematem Księgi Koheleta. Kohelet podkreśla przemijalność dóbr materialnych i życia ludzkiego, określając je mianem "marność nad marnościami". Ujmując życie jako "gonienie za wiatrem", Księga Koheleta wskazuje na dążenie ku celom duchowym, a nie materialnym.

Miłość jest jednym z fundamentalnych motywów Biblii. W "Pieśni nad pieśniami" ukazana jest miłość trwała i niezniszczalna, trudna do zdobycia, często interpretowana jako symbol miłości Boga i duszy ludzkiej. W "Hymnie do Miłości" św. Pawła miłość jest opisana jako piękne, wzniosłe i wieczne uczucie, niezniszczalne nawet przez śmierć, podkreślając jej znaczenie jako wartości wiecznej.

Apokalipsa św. Jana, będąca proroctwem o końcu świata i Sądzie Ostatecznym, przyciąga uwagę symboliką liczbową, kolorystyczną oraz przedmiotową. Przedstawia ona dramatyczne wizje walki dobra ze złem, które miały ogromny wpływ na literaturę i sztukę, znajdując odzwierciedlenie w dziełach romantyków czy malarstwie takich artystów jak Memling, Bosch czy Michał Anioł.

Obraz stworzenia świata w "Księdze Rodzaju", w której Bóg tworzy świat w sześć dni, siódmy dzień odpoczywa, różni się od mitologii greckiej. W mitologii greckiej świat powstaje z Chaosu, następnie Gaja i Uranos dają początek tytanom, a później walki o władzę prowadzą do dominacji Zeusa. Oba obrazy mają podobne elementy, jak kolejność powstawania świata, ale różnią się fundamentem religijnym: monoteizm w Biblii i politeizm w mitologii greckiej.

W codziennym języku często używamy zwrotów zaczerpniętych z Biblii. Przykładem może być zwrot "Hiobowe wieści", oznaczający złe nowiny, oraz "Wieża Babel", symbolizujący chaos językowy lub komunikacyjny.

Mitologia grecka, opisana przez Jana Parandowskiego, zawiera wiele ważnych mitów, które nadal mają ogromne znaczenie w kulturze. Mit o narodzinach świata, mit o Dedalu i Ikarze, Prometeuszu, Syzyfie, Edypie czy historia wojny trojańskiej - wszystkie te opowieści ukazują złożoność ludzkiego losu, wpływy boskie, a także fundamentalne zasady moralne.

Twórczość Homera, przede wszystkim jego eposy "Iliada" i "Odyseja", stanowią kwintesencję epiki antycznej. "Iliada" opowiada o ostatnich dniach wojny trojańskiej, skonfliktowanej między Achillesem a Agamemnonem, śmierci Patroklosa i pojedynku Achillesa z Hektorem. Cechy eposu homeryckiego, takie jak inwokacja, wszechwiedza narratora, styl wysokiego języka czy porównania homeryckie, stanowią wzorce dla późniejszej literatury.

Teatr grecki, zrodzony z obrzędów ku czci Dionizosa, stał się areną, na której rozwijał się dramat. Struktura teatru greckiego obejmowała orchestrę, skene, theatron i parodos, a dramat charakteryzował się dialogami, monologami oraz bogatą strukturą narracyjną. Najwięksi twórcy tragedii greckiej to Ajschylos, Sofokles, Eurypides i Arystofanes.

Cechy tragedii antycznej ukazuje dzieło Sofoklesa "Antygona". W "Antygonie" Sofokles eksponuje zasadę trzech jedności (czasu, miejsca, akcji), a także strukturę dramatu z prologiem, parodosem, stasimonem, epejsodionem i eksodosem. Funkcje chóru obejmują rolę informacyjną, narracyjną i komentatorską, a tragizm losów bohaterów, takich jak Antygona, Hajmon i Kreon, składa się na całość dramatu.

W "Antygonie" przedstawione są dwie główne racje bohaterów: Antygony, której postawa jest głęboko zakorzeniona w obowiązkach religijnych i moralnych, oraz Kreona, który reprezentuje władza absolutną, surowość w egzekwowaniu prawa jako narzędzia utrzymania porządku w państwie.

Filozofia grecka wnosiła znaczące prądy myślowe. Stoicyzm, rozwijany przez Zenona z Kition, proponował cnotliwe życie zgodne z naturą, niezależne od losu, co kontynuowali później Seneka i Marek Aureliusz. Epikureizm, koncentrujący się na dążeniu do szczęścia poprzez duchową przyjemność, głosił materializm oraz odpowiedzialność za własne szczęście.

Twórczość Horacego, cesarstwa i poety lirycznego, obejmuje zarówno poezje liryczne, pieśni (ody), satyry, jak i listy poetyckie. Jego myśl "non omnis moriar", czyli "nie wszystek umrę", wyraża dążenie do nieśmiertelności przez twórczość literacką i ma wpływ na późniejszych poetów, takich jak Jan Kochanowski.

Antyk, z jego bogatym dziedzictwem filozoficznym, literackim i artystycznym, pozostaje niezatarte dziedzictwo kultury europejskiej. Przesłanie różnych tematów antycznych i biblijnych nadal odnajduje swoje miejsce we współczesnej sztuce, literaturze i filozofii, ukazując trwałość i uniwersalność wartości, które przyświecały starożytnym cywilizacjom.