Motyw ikonograficzny piety w sztuce: analiza na podstawie pięciu dzieł z różnych epok i stylów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 16:45

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 7.02.2026 o 14:55

Motyw ikonograficzny piety jest jednym z najbardziej poruszających i znaczących tematów w historii sztuki chrześcijańskiej. Przedstawia Matkę Boską, trzymającą na kolanach martwe ciało Chrystusa, po jego zdjęciu z krzyża. Na przestrzeni wieków artyści z różnych epok i stylów interpretowali ten motyw na różne sposoby. W tym wypracowaniu omówię pięć dzieł sztuki, które ukazują, jak zmieniał się wizerunek piety w różnych okresach historii sztuki.

Pierwszym przykładem jest XIII-wieczna rzeźba "Pietà Roettgen" z kręgu sztuki gotyckiej. Dzieło to, powstałe około 130 roku, należy do grupy tzw. "Vesperbild". Ta rzeźba, wykonana z drewna, przedstawia Marię i Chrystusa w sposób surowy i emocjonalny. Wyraźnie widoczny jest ból Matki Boskiej, a ciało Chrystusa ukazane jest w sposób niezwykle dramatyczny, wręcz przerysowany. Rzeźba koncentruje się na wyrażeniu cierpienia i rozpaczy poprzez wyraziste, mimiczne przedstawienie twarzy Marii oraz nienaturalnie wydłużone i zniekształcone ciało Chrystusa. Surowa stylistyka gotyku w tym dziele oddaje średniowieczną skłonność do eksponowania męki i cierpienia, co miało wzbudzać u odbiorcy głębokie współczucie i skruchę.

Przechodząc do renesansowej interpretacji tego motywu, możemy przyjrzeć się "Piecie" Michała Anioła z 1499 roku. Jest to pierwsze wielkie dzieło artysty, które znajduje się w Bazylice św. Piotra w Watykanie. Michał Anioł przedstawia Marię jako młodą, spokojną i pełną wdzięku kobietę, trzymającą na kolanach Chrystusa, którego ciało jest idealnie proporcjonalne i pozbawione przerysowanych cech. Renesansowy humanizm, który cenił sobie klasyczną harmonię i piękno ludzkiego ciała, wyraźnie wpływa na sposób przedstawienia piety przez Michała Anioła. W przeciwieństwie do gotyckiej wersji, postacie tutaj emanują spokojem, a ból i cierpienie są ukryte pod zewnętrzną pięknością i doskonałością formy.

W baroku, jednym z najwybitniejszych artystów, który podjął temat piety, był Peter Paul Rubens. Jego obraz "Zdjęcie z Krzyża" z 1612 roku, będący częścią tryptyku w katedrze w Antwerpii, przedstawia moment, w którym Chrystus jest zdejmowany z krzyża i przekazywany w ramiona Marii. W tym dziele, dynamizm oraz dramatyzm baroku są wyrażone poprzez intensywną kolorystykę i dynamiczne kompozycje. Ciało Chrystusa jest przedstawione z niezwykłą plastyką i złożonością detalu, co kontrastuje z pełnymi ekspresji twarzami otaczających go postaci. Barokowa sztuka koncentruje się na wywoływaniu silnych emocji u odbiorcy poprzez bogactwo formy i dramatyzm sceny.

W epoce romantyzmu Friedrich Overbeck stworzył dzieło "Pietà" w 1821 roku, będące wyrazem religijnego i emocjonalnego podejścia do tego motywu. Praca Overbecka, członka ruchu nazareńczyków, jest bardziej kameralna i introspektywna w porównaniu z wcześniejszymi okresami. W jego wersji piety dominuje poczucie wewnętrznej kontemplacji i duchowego spokoju, co oddaje romantyczną skłonność do wyrażania subiektywnych emocji i wewnętrznego stanu duszy. Postacie są delikatne, a kompozycja stonowana, co podkreśla uczuciowy charakter przedstawienia.

Na koniec, warto zwrócić uwagę na współczesne interpretacje motywu piety. Przykładem może być "Pietà Rondanini" Michela Anioła, nad którą pracował aż do swojej śmierci w 1564 roku. Ta rzeźba, choć stylistycznie osadzona w renesansie, wyprzedza swój czas i antycypuje pewne założenia sztuki współczesnej. Ciała Marii i Jezusa są wydłużone i zniekształcone, co nadaje im wyrazisty, niemal abstrahujący charakter. Ta surowość formy i autentyczność emocji sprawiają, że rzeźba ma niezwykle nowoczesny wyraz, podkreślając, że motyw piety, pomimo upływu stuleci, pozostaje żywy i inspirujący.

Podsumowując, na przestrzeni wieków motyw piety przeszedł znaczące zmiany, od surowego gotyku, przez harmonijny renesans, pełen ekspresji barok, introspektywny romantyzm po współczesne interpretacje. Każda z epok dodawała nowe wymiary do tego klasycznego tematu, odzwierciedlając nie tylko artystyczne przemiany, ale i zmieniające się postrzeganie ludzkiego cierpienia, piękna i duchowości. Tym samym pietà niezmiennie pozostaje inspirującym motywem, który łączy artystów różnych epok i stylów w wyrażaniu głębokich, uniwersalnych emocji.