Od bierności do buntu: postawy człowieka wobec problemów rzeczywistości, w której żyje

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 13:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.02.2026 o 11:34

Literatura od wieków stanowi zwierciadło, w którym odbijają się problemy rzeczywistości, a także postawy ludzi wobec otaczających ich wyzwań. Od bierności do aktywnego buntu – taką drogę przechodzi wielu bohaterów literackich, mierząc się z siłami większymi, niż są w stanie pojąć. Analiza kilku wybitnych dzieł ukazuje różnorodność tych postaw oraz ich ewolucję w zależności od kontekstu historycznego i społecznego.

Pierwszym przykładem będzie analiza bohatera z powieści Alberta Camusa „Dżuma”. W obliczu epidemii dżumy, która opanowuje miasto Oran, mieszkańcy początkowo wykazują się biernością. Przyzwyczajeni do rutyny, wielu z nich nie może uwierzyć w zmieniającą się rzeczywistość, co prowadzi do początkowego zaprzeczania problemowi. Bohaterowie, jak doktor Rieux, Joseph Grand czy Raymond Rambert, z czasem jednak przechodzą od bierności do działania. Rieux, mimo osobistych tragedii, poświęca się ratowaniu ludzkiego życia. Jego postawa symbolizuje sprzeciw wobec nieuchronności losu i ukazuje, że nawet w obliczu ekstremalnych zagrożeń jednostka może znaleźć w sobie siłę do walki. Camus pokazuje, że bunt nie zawsze oznacza rewolucję – czasem jest to spokojne, lecz stanowcze działanie przeciwko bezsensowi i cierpieniu.

Innym przykładem jest postać Edypa z tragedii Sofoklesa „Król Edyp”. Na początku utworu król Teb wydaje się panem sytuacji, lecz z czasem odkrywa, że jest bezradnym pionkiem w grze przeznaczenia. Początkowa pewność siebie Edypa ustępuje miejsca bierności wobec straszliwej prawdy, która się przed nim odsłania – iż to on jest przyczyną klęsk nękających jego miasto. Bierność Edypa w obliczu nieuniknionego losu przekształca się w bunt przeciwko samemu sobie i okrutnym fatum. Gdy odkrywa prawdę, podejmuje decyzję o samopoczuciu w miejscu swojej skrywanej winy, sam wymierza sobie karę, oślepiając się. Jego bunt jest aktem desperacji, ale jednocześnie próbą odzyskania kontroli nad własnym życiem.

Również w literaturze polskiej odnajdujemy przykłady postaw przechodzących od bierności do buntu. W „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza główny bohater, Józio Kowalski, początkowo akceptuje narzuconą mu przez społeczeństwo infantylizację. W miarę jak fabuła się rozwija, zaczyna buntować się przeciwko społecznym konwenansom i sztuczności. Józio chce odzyskać swoją tożsamość, miesza się w „formy” innych, odrzuca stagnację i autoponoć w trwanie w narzuconych schematach. W jego przypadku bunt jest narzędziem do zrozumienia i redefiniowania samego siebie, odrzuceniem pętających norm społecznych.

Z kolei w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego bohater, Cezary Baryka, przechodzi przez różne fazy reakcji na rzeczywistość. Od bierności w okresie swego młodości w Baku, poprzez aktywne zaangażowanie w rewolucję bolszewicką, aż do sceptycznego buntu wobec nowej Polski. Cezary miota się między ideologiami, nie znajdując własnej drogi, ale to właśnie jego sceptycyzm i niezgoda na zastany porządek popychają go do poszukiwania prawdy. Jego postawa ilustruje, jak ideologiczne i polityczne zawirowania mogą prowadzić jednostkę do indywidualnego buntu.

Wreszcie, bohater powieści „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, niejaki Mistrz, początkowo wydaje się biernym obserwatorem swego losu w systemie totalitarnym, który niszczy wolność jednostki. Jego bunt ma charakter wewnętrzny, jest to walka o zachowanie osobistej godności i miłości w świecie pełnym absurdu i opresji. Przez cały czas, Mistrz dąży do zachowania prawdy w swym literackim dziele, co stanowi jego formę sprzeciwu wobec władzy.

Podsumowując, literatura unaocznia nam, że postawy ludzkie wobec problemów rzeczywistości są zróżnicowane i dynamiczne. Od bierności, poprzez stopniowe uświadamianie sobie problemu, aż po zdecydowany bunt – bohaterowie literaccy reagują na różne wyzwania w sposób zgodny z ich charakterem i okolicznościami. Każda z postaw ma swoje uzasadnienie, ale ostatecznie to aktywne działanie, nawet w obliczu nieuniknionego, pozwala jednostkom zachować godność i wpływać na rzeczywistość, choćby w niewielkim stopniu.