Walka i praca jako dwie koncepcje patriotyzmu: Która silniej wpływa na postawę człowieka? Odwołanie do wybranych lektur i kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 17:55

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.01.2026 o 15:30

W literaturze polskiej XIX i XX wieku tematyka patriotyzmu była częstym motywem poruszanym przez pisarzy i poetów. Dwie główne koncepcje patriotyzmu, które wyraźnie się wyłaniają, to walka zbrojna oraz praca jako działanie na rzecz ojczyzny. W polskiej literaturze znajdziemy wiele przykładów obrazujących te dwie postawy, choć każda z nich przyjmuje nieco inne formy. Analizując temat walka i praca jako dwie koncepcje patriotyzmu, warto odnieść się do dwóch ważnych lektur: "Lalki" Bolesława Prusa oraz "Konrada Wallenroda" Adama Mickiewicza.

"Lalka" Bolesława Prusa to powieść, która znakomicie obrazuje koncepcję pracy organicznej i pracy u podstaw. Bohaterem utworu jest Stanisław Wokulski, który, po doświadczeniach emigracyjnych i kontaktach z arystokracją, postanawia skupić się na działalności gospodarczej. Wokulski, wzorem pozytywistycznych idei, wierzy, że najlepszym sposobem służenia ojczyźnie jest rozwój ekonomiczny kraju oraz poprawa warunków życia wszystkich warstw społecznych, w tym najuboższych. Jego działalność, począwszy od prowadzenia sklepu, po inwestycje w przemysł i naukę, ma na celu modernizację gospodarki oraz wzmocnienie polskiego społeczeństwa.

Praca organiczna, jaką realizuje Wokulski, opiera się na przekonaniu, że społeczeństwo jest organizmem, w którym każda część — każda warstwa społeczna — musi funkcjonować sprawnie, aby cały organizm mógł rosnąć w siłę. Wokulski, mimo iż sam doświadcza rozczarowań i problemów osobistych, wierzy w idee postępu i pracy dla dobra wspólnego. Jego postawa odzwierciedla pogląd, że patriotyzm to nie tylko walka, ale także codzienna, systematyczna praca na rzecz poprawy życia społeczności.

Z drugiej strony mamy "Konrada Wallenroda" Adama Mickiewicza, utwór, który przedstawia koncepcję patriotyzmu opartego na walce i ofierze. Bohater tytułowy, Konrad, to polski szlachcic, który pod przybranym imieniem decyduje się na wojnę podstępu i zdradę, aby zniszczyć zakon krzyżacki. Dla Mickiewicza walka Konrada, mimo jej moralnych dylematów, jest aktem najwyższego patriotyzmu, poświęceniem, które bohater podejmuje w imię wolności narodu.

"Wallenrodyzm", czyli działanie podstępem w celu zabezpieczenia interesów ojczyzny, staje się synonimem pewnego rodzaju patriotyzmu heroicznego, opartego na sile i strategii. Koncepcja ta odzwierciedla sytuację Polski czasów zaborów, gdzie otwarta walka była często niemożliwa, a ratunkiem dla sprawy narodowej stawały się działania konspiracyjne i opór moralny.

W kontekście tych dwóch utworów można zastanowić się, która z koncepcji patriotyzmu wpływa silniej na postawę człowieka. Otoczenie historyczne i społeczne zwykle determinują, która z form patriotyzmu staje się bardziej dominująca. W czasach, gdy bezpośrednia walka była niemożliwa, praca organiczna — jak w "Lalce" Prusa — mogła być najbardziej konstruktywnym sposobem działania. Jednak w obliczu zagrożenia bezpośredniego, jak w "Konradzie Wallenrodzie", walka o niepodległość nabierała znaczenia priorytetowego.

W kontekście historycznym możemy odnieść się do Powstania Styczniowego, które było aktem heroicznej walki Polaków o wolność, mimo że ostatecznie nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. Stało się jednak symbolem niezłomności i poświęcenia w imię ojczyzny. Z kolei rozwój gospodarczy i praca u podstaw, zwłaszcza w okresie pozytywizmu, doprowadziły do znaczącej modernizacji kraju i przygotowania gruntu pod przyszłą niepodległość.

Ostatecznie odpowiedź na pytanie, która z koncepcji ma większy wpływ, zależy od kontekstu czasów i sytuacji politycznej. W obliczu zagrożenia niepodległościowego walka może być nieunikniona, jednak w czasach pokoju to praca organiczna i rozwój społeczeństwa stają się kluczem do przetrwania narodowego. Obie koncepcje, choć różne w podejściu, są nieodłącznym elementem szeroko pojętego patriotyzmu. W polskiej tradycji i literaturze stanowią one integralne części składowe świadomości narodowej i postaw obywatelskich.