Co może determinować ludzkie postępowanie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.11.2024 o 20:49

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.11.2024 o 20:36

Ludzkie postępowanie jest niezwykle złożone i może być determinowane przez różnorodne czynniki, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. W literaturze znaleźć można wiele przykładów postaci, których decyzje i działania są kształtowane przez te siły. Analizując kilka dzieł znanych pisarzy, można dostrzec, jak te czynniki wpływają na ludzkie zachowanie.

W powieści Fiodora Dostojewskiego "Zbrodnia i kara" główny bohater, Rodion Raskolnikow, popełnia morderstwo lichwiarki Alony Iwanowny. Jego działanie jest determinowane przekonaniami filozoficznymi oraz sytuacją ekonomiczną. Raskolnikow wyznaje teorię, że ludzkość dzieli się na "zwykłych" ludzi i "nadludzi", którzy mają prawo przekraczać zasady moralne w imię wyższych celów. Ta idea, zainspirowana filozofią Nietzschego, wpływa na jego decyzję o zabiciu lichwiarki. Drugi istotny czynnik to bieda, która zmusza go do desperackiego czynu w nadziei poprawy swojej sytuacji życiowej. Raskolnikow pełni rolę kalkulującego zbrodniarza, ale jednocześnie ukazuje, jak daleko człowiek może się posunąć, gdy jego przekonania i potrzeby finansowe wchodzą w niebezpieczny alians. Książka Dostojewskiego wnikliwie bada również temat kary — nie tylko tej wymierzonej przez społeczeństwo, ale także karę wewnętrzną, w postaci wyrzutów sumienia i psychicznego udręczenia, które dręczą bohatera po wykonaniu zbrodni. To ukazuje, że każda zbrodnia niesie za sobą konsekwencje, które determinują dalsze życie człowieka.

W epopei narodowej Adama Mickiewicza, "Pan Tadeusz", postępowanie bohaterów często jest determinowane przez tradycję i honor. Postacie takie jak Sędzia czy Podkomorzy kierują się przede wszystkim normami społecznymi, które nakazują dbać o honor rodziny i majątku. Tradycja determinuje wiele działań szlachty, a konflikty wynikające z naruszenia honoru czy zasad gościnności prowadzą do głównych wydarzeń w utworze. Mickiewicz ukazuje, jak głęboko zakorzenione normy społeczne i rodzinne mogą kształtować decyzje ludzi, a także prowadzić do konfliktów lub działań skierowanych ku pojednaniu, co widzimy w finalnych fragmentach dzieła.

Innym przykładem jest dramat "Makbet" Williama Szekspira, w którym głównego bohatera w jego postępowaniu determinują ambicja oraz wpływ innych osób. Makbet, będący początkowo lojalnym wasalem króla Duncana, zostaje kuszony wizją władzy obiecaną mu przez wiedźmy. Ich przepowiednia oraz ambicja jego żony, Lady Makbet, prowadzą go do zgładzenia króla i przejęcia tronu. Pragnienie władzy i manipulacja ze strony innych stają się głównymi determinantami jego działań. Szekspir mistrzowsko pokazuje, jak zewnętrzne wpływy oraz wewnętrzne pragnienia mogą prowadzić do tragicznych decyzji i ich konsekwencji. Mimo, że Makbet dokonuje wyboru zbrodniczego, dramat pokazuje również nieuchronność kary, która przychodzi w formie wewnętrznego rozkładu bohatera i ostatecznej klęski.

Powieść "Rok 1984" George'a Orwella przedstawia postępowanie ludzi w totalitarnym społeczeństwie, gdzie kontrola państwa i strach przed represjami odgrywają kluczową rolę. Winston Smith, główny bohater, funkcjonuje w rzeczywistości, gdzie każdy aspekt jego życia jest monitorowany przez wszechobecną Partię. Jego początkowe posłuszeństwo wynika ze strachu przed konsekwencjami nieposłuszeństwa. Jednak wraz z rozwojem fabuły, pomimo lęku, Winston zaczyna szukać prawdy i utraconej wolności, co ilustruje konflikt między naturalnym dążeniem do wolności a narzucanymi ograniczeniami. Orwell ukazuje, jak strach, propaganda i manipulacja mogą wpływać na ludzkie decyzje, a także jak silne jest pragnienie wolności, które ostatecznie również determinuje postępowanie ludzi.

Podobnie w "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, bohaterowie są determinowani przez konwenanse społeczne i presję otoczenia. Józio, główny bohater, nieustannie zmaga się z próbą narzucenia mu określonej formy – zarówno w szkole, jak i w życiu dorosłym, co wpływa na jego decyzje i sposób działania. Gombrowicz pokazuje, jak jednostki są zmuszane do wpasowania się w społeczne role i formy, a także jakie trudności napotykają, próbując zachować swoją tożsamość w społeczeństwie pełnym konformizmu.

Podsumowując, ludzkie postępowanie może być determinowane przez szereg różnorodnych czynników. Literatura dostarcza nam licznych przykładów, które pokazują wpływ przekonań filozoficznych, presji ekonomicznej, tradycji, honoru, ambicji, wpływów zewnętrznych oraz strachu przed represjami i narzucanymi konwenansami. Każde z tych dzieł literackich pozwala na głębsze zrozumienie, jak różne elementy mogą wpływać na decyzje jednostek, prowadząc do różnorodnych skutków w ich życiu. Warto również zastanowić się nad konsekwencjami – zarówno tymi natychmiastowymi, jak i długofalowymi, które często wywierają głęboki wpływ na losy bohaterów.