Obraz Polski i Polaków w "Kazaniach sejmowych" Piotra Skargi: Omówienie na podstawie znanych fragmentów oraz kontekstu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.01.2026 o 12:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 26.01.2026 o 8:32

Piotr Skarga, znany głównie jako kaznodzieja i autor "Kazań sejmowych", w swoich tekstach z końca XVI wieku przedstawia krytyczne i często pesymistyczne spojrzenie na ówczesną Polskę. Jego pisma były nie tylko moralnym napomnieniem skierowanym do elit politycznych kraju, ale także ostrym komentarzem na temat kondycji państwa oraz duchowej i etycznej sytuacji Polaków.

„Kazania sejmowe” to zbiór ośmiu kazań, które Skarga wygłosił lub przygotował na okoliczność sejmów w czasie panowania Zygmunta III Wazy. Choć nigdy nie były wygłaszane w formie, w jakiej zostały potem opublikowane, stały się do dziś jednym z najważniejszych dokumentów omawiających polską rzeczywistość tego okresu. Skarga, w odniesieniu do ówczesnej sytuacji politycznej i społecznej, wskazuje na wiele problemów, z którymi borykała się Rzeczpospolita Obojga Narodów.

Jednym z kluczowych zarzutów kierowanych przez Skargę wobec Polaków była ich niezgoda i brak jedności. W swojej retoryce kaznodzieja często odwołuje się do biblijnego obrazu domu podzielonego, który nie może się ostać. Skarga odmalowuje Polaków jako społeczeństwo, które, mimo wspólnego interesu, tonie w wewnętrznych kłótniach i sporach. Widział w tych podziałach główną przyczynę słabości państwa. W czasach, gdy zagrożenia zewnętrzne, takie jak rywalizujące mocarstwa, stanowiły realne niebezpieczeństwo, Skarga nawoływał do zjednoczenia i wspólnego działania na rzecz dobra ojczyzny.

Kolejnym ważnym elementem, który Skarga porusza w swoich kazaniach, jest utrata wartości moralnych i religijnych przez Polaków. Był zagorzałym katolikiem i widział w reformacji oraz wpływie innych wyznań zagrożenie dla duchowej jedności narodu. Krytykował szlachtę za bierność religijną oraz za to, że często odwracała się od Kościoła. Bez silnego fundamentu moralnego i religijnego, Skarga nie widział możliwości utrzymania stabilnego i sprawiedliwego państwa. Uważał, że bezbożność i zaniedbanie prawdziwych wartości prowadzi do rozpadu społecznego.

Kazania Skargi pełne są także uwag na temat niesprawiedliwości i korupcji wśród rządzących. Wskazywał na prywatne interesy, które dominowały w politycznych decyzjach, zamiast dobra publicznego i sprawiedliwości społecznej. Dla Skargi korupcja była nie tylko wykroczeniem moralnym, ale także działaniem, które degradowało państwo i uniemożliwiało prawdziwy rozwój. Był obrońcą uczciwości i przejrzystości w rządzeniu, co wprowadzało go w często krytyczny stosunek do wielu ówczesnych praktyk politycznych.

Obraz Polski i Polaków w kazaniach Skargi jest ściśle związany z jego wizją i misją moralnego nauczyciela. Jako duchowny wierzył, że fundamentem silnego państwa powinna być wiara i moralność jego obywateli. Widział potrzebę reformy nie tylko politycznej, ale przede wszystkim duchowej. Krytykując niedoskonałości swojej ojczyzny, robił to z miłości do niej, mając nadzieję na poprawę sytuacji.

Warto także zwrócić uwagę na kontekst historyczny czasów, w których powstały kazania Skargi. Był to okres burzliwych przemian w Europie – reformacja, wojny religijne oraz rozwój nowożytnych państw narodowych. Polska, będąca wówczas Rzeczpospolitą Obojga Narodów, mierzyła się z problemem wielokulturowości i wielowyznaniowości, co stanowiło zarówno wyzwanie, jak i bogactwo.

Jednak Skarga, skupiając się na niebezpieczeństwach płynących z tego stanu rzeczy, pragnął przestrzec rządzących przed rozdrobnieniem i utratą tożsamości narodowej. Jego wizja silnej, zjednoczonej i moralnie odnowionej Polski pozostaje jednym z głównych przesłań jego pracy. Tym samym „Kazania sejmowe” są nie tylko krytyką ówczesnej sytuacji kraju, ale też uniwersalnym apelom o jedność, uczciwość i wierność wartościom, które mogą stać się fundamentem każdego silnego narodu.