Socjologizm Émile’a Durkheima: wyjaśnienie założenia, że zjawiska społeczne są pierwotne w stosunku do jednostki, a jej życie psychiczne i kulturowe są pochodnymi zjawisk społecznych

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.01.2026 o 8:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.01.2025 o 19:10

Émile Durkheim, jeden z najbardziej wpływowych socjologów końca XIX i początku XX wieku, jest znany przede wszystkim z rozwinięcia koncepcji socjologizmu, która podkreśla wagę zjawisk społecznych jako fundamentalnych elementów kształtujących życie jednostki. Socjologizm Durkheima oferuje unikalne spojrzenie na relacje między jednostką a społeczeństwem, postulując, że zjawiska społeczne są pierwotne i determinują psychiczne oraz kulturowe życie ludzkie.

Durkheim był przekonany, że społeczeństwo nie jest po prostu sumą swoich części składowych – jednostek, ale jest bytem odrębnym, który narzuca pewne wzory i normy zachowań, wpływające na sposób, w jaki jednostki myślą, czują i postępują. Istotą socjologizmu jest przekonanie, że zjawiska społeczne, takie jak normy, wartości, tradycje czy instytucje, istnieją niezależnie od jednostek i mają na nie przemożny wpływ.

Założenie, że zjawiska społeczne są dla jednostki pierwotne, opiera się na przekonaniu, że każdy człowiek od urodzenia jest zanurzony w społeczeństwie, które kształtuje jego tożsamość. Społeczeństwo oddziałuje na jednostkę za pośrednictwem wychowania, edukacji, religii, a także poprzez codzienne interakcje z innymi członkami społeczności. W ten sposób przekazuje jednostce pewien zestaw norm i wartości, które kształtują jej postrzeganie świata i sposób funkcjonowania w nim.

Durkheim, badając naturę społeczeństw, szczególnie podkreślał znaczenie tzw. „faktów społecznych”, które, jak twierdził, są zewnętrznymi, przymusowymi elementami wpływającymi na jednostki. Fakty społeczne to m.in. prawo, moralność, konwencje społeczne czy język – posiadają swoją realność, mimo że mogą nie być bezpośrednio dostrzegalne. Stanowią one podstawową ramę, w której działa i myśli jednostka, przejawiając się w jej codziennym życiu jako niepodważalne zasady kierujące jej działaniami.

W dziele "O podziale pracy społecznej" Durkheim przedstawił przejście od solidarności mechanicznej, charakterystycznej dla społeczeństw tradycyjnych, do solidarności organicznej, typowej dla społeczeństw nowoczesnych. Opisał, jak zmiany w strukturze społeczeństwa wpływają na relacje między jednostkami i kształtują ich świadomość zbiorową. W społeczeństwach o solidarności mechanicznej życie jednostki jest mocno zintegrowane z grupą, a zjawiska społeczne ściśle kontrolują jej działania i myślenie. W społeczeństwach nowoczesnych, choć więzi między jednostkami są bardziej zróżnicowane, to wciąż pozostają kluczowe dla zrozumienia działania ludzkiego i jego kontekstu kulturowego.

Durkheim poszedł o krok dalej, badając wpływ zjawisk społecznych na życie psychiczne jednostek, szczególnie w swojej analizie samobójstw. W książce "Samobójstwo" (1897) pokazał, jak czynniki społeczne mogą prowadzić do indywidualnych czynów ekstremalnych. Analizując różne typy samobójstw, Durkheim wskazał, że ich przyczyny leżą nie tylko w sferze osobistej, ale przede wszystkim w poziomie integracji społecznej i regulacji, których jednostka doświadcza w społeczeństwie.

Durkheim uważał, że kultura jest nierozerwalnie związana ze strukturą społeczną. W jego ujęciu religia, jako element kultury, była jednym z podstawowych narzędzi utrzymujących spójność społeczną, gdyż tworzyła wspólną tożsamość i system wartości dla społeczności. W pracy "Elementarne formy życia religijnego" analizował wpływ religii na społeczeństwa pierwotne, ukazując, że doświadczenie religijne jednostki jest silnie powiązane z życiem społecznym.

Podsumowując, socjologizm Durkheima tłumaczy, dlaczego zjawiska społeczne muszą być uznane za pierwotne w stosunku do jednostki. To społeczeństwo formuje jednostkę na najgłębszym poziomie, przekazując jej podstawowe zasady i wartości, które determinują jej życie psychiczne i kulturowe. Zrozumienie tej dynamiki jest kluczowe dla analizy różnorodnych aspektów życia ludzkiego, w tym problemów, które mogą się wydawać na pierwszy rzut oka wyłącznie indywidualnymi. Dzięki swojemu podejściu, Durkheim pokazał, w jak istotny sposób społeczeństwo kształtuje nie tylko zewnętrzne, ale i wewnętrzne życie jednostki.