Główne hasła pozytywizmu. Jakie odzwierciedlenie znalazły one w powieści E. Orzeszkowej - "Nad Niemnem"?

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 16.10.2023 o 11:50

W XIX wieku, wraz z rozwojem nauki i technologii, dostrzegalne było pesymistyczne nastawienie społeczeństwa wobec rzeczywistości. W takiej sytuacji, główne hasła pozytywizmu, takie jak: rozum, obiektywizm, postęp, dobro i praktyczność, zdawały się stanowić przeciwwagę dla powszechnego sceptycyzmu. W powieści Elizy Orzeszkowej - "Nad Niemnem" - te hasła znajdują swoje odzwierciedlenie w różnych aspektach narracji.

Pozytywiści uważali, że rozum jest najważniejszym narzędziem do poznawania świata. W "Nad Niemnem" ten aspekt jest widoczny w postaci głównego bohatera - Jana Dobrogosta Chłopickiego, znawcy prawa, który podejmuje liczne decyzje na podstawie logicznych deduction. Autor uwiarygadnia postać Jana, przedstawiając go jako człowieka przemyślanego i rozumującego, którego działania są zawsze odpowiednio uzasadnione.

Obiektywizm, kolejne hasło pozytywistyczne, polegał na tym, że autorzy starali się przedstawiać rzeczywistość jak najdokładniej, bez ingerencji własnych emocji i uprzedzeń. W powieści Orzeszkowej widzimy to zagadnienie w postaci wiarygodnego opisu przeszłości, krajobrazu i obyczajowości tamtej epoki. Autorka starannie oddaje różnorodność charakterów i ich indywidualne cechy, co czyni z powieści studium społeczne owego okresu.

Pozytywizm jako ruch postawił na praktyczność - znaczenie miały nie tylko teoria, ale także jej wdrożenie w życie. Temat ten jest również poruszany w "Nad Niemnem" poprzez ukazanie postaw bohaterów i społeczeństwa. Główna bohaterka - Gabriela, rezygnuje ze swojej miłości do Izydora, aby zawrzeć korzystny małżeństwo z parobkiem. Decyzja ta jest zdeterminowana praktycznym myśleniem Gabrieli, która uważa, że jej szczęście zależy od możliwości zapewnienia sobie stabilności finansowej i społecznej.

Postęp jako kolejne hasło pozytywistyczne znajduje odzwierciedlenie w powieści przez ukazanie zmian społecznych. Orzeszkowa opisuje rozwój miasteczka i wpływ tego procesu na życie jego mieszkańców. Wraz z postępem pojawiają się również nowe wartości i upodobania, co prowadzi do konfliktów między różnymi pokoleniami.

Ostatecznie, dobrze jest zrozumieć, że powieść "Nad Niemnem" to nie tylko obraz społeczeństwa XIX wieku, ale również ukazanie głównych znaczących zagadnień pozytywizmu w polskiej literaturze. Rozum, obiektywizm, praktyczność i postęp, jak przedstawione w tej powieści, stanowią istotne elementy filozofii pozytywistycznej, które nadal mają swoje znaczenie w dzisiejszych czasach.