Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i jego funkcja w tworzeniu znaczeń. Odwołanie do 'Mistrza i Małgorzaty'

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 15.02.2026 o 17:44

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 13.02.2026 o 8:38

Michaił Bułhakow, tworząc swoje opus magnum „Mistrza i Małgorzatę”, wprowadza czytelników w świat pełen kontrastów, gdzie mistyka wchodzi w interakcję z codziennością Moskwy lat trzydziestych XX wieku, a realistyczna sceneria przeplata się z fantastycznymi zdarzeniami. W tej wielowarstwowej mozaice komizm staje się ważnym narzędziem artystycznym, nie tylko dostarczającym rozrywki, ale także umożliwiającym głębszą eksplorację znaczeń oraz krytykę politycznej i społecznej rzeczywistości epoki stalinizmu.

Komizm w „Mistrzu i Małgorzacie” przybiera różnorodne formy. Jednym z najbardziej widocznych jego przejawów jest satyra społeczna, eksponująca absurdy życia w Związku Radzieckim. Wprowadzenie Wolanda i jego dziwnej świty do Moskwy służy jako pretekst do obnażenia ludzkich słabości oraz bezduszności sowieckiego systemu. Bułhakow, posługując się groteską, kreuje obrazy urzędników, artystów czy ludzi kultury, którzy okazują się nieprzygotowani na spotkanie z nadprzyrodzonym. Najlepszym przykładem jest Nikanor Iwanowicz Bosy, przewodniczący wspólnoty mieszkaniowej, który wpada w panikę, gdy przez manipulacje Wolanda znajduje się w posiadaniu obcej waluty, co jest surowo zabronione przez prawo. Scena jego przesłuchania w urzędzie finansowym to groteskowa karykatura biurokratycznego absurdu.

Komiczne sytuacje wynikają zderzenia świata nadprzyrodzonego z rzeczywistością. Kot Behemot, jeden z członków świty Wolanda, balansuje na granicy komizmu i grozy. Ten olbrzymi kocur, pijący wódkę i parodiujący ludzkie zachowania, jest uosobieniem chaosu, który destabilizuje moskiewską codzienność. Jego nieprawdopodobne zachowania, jak jazda tramwajem czy użycie rewolweru, budzą śmiech, lecz jednocześnie skłaniają do refleksji nad pojęciem normalności w świecie pełnym paradoksu i tyranii.

Funkcja komizmu w powieści wykracza poza zwykłe rozśmieszanie. W twórczości Bułhakowa komizm jest również narzędziem obnażającym prawdę o ludzkiej naturze. Postacie, takie jak dyrektor Teatru Variétés Rimsky czy pisarz Riuchin, przedstawiane są z pewną dozą litościwego komizmu, który podkreśla ich małość, tchórzostwo czy obłudę. Zestawienie ich z siłami nadprzyrodzonymi ukazuje ich bezradność i niezdolność do oporu wobec potężniejszych sił, jednocześnie ilustrując powszechne, ludzkie słabości.

Komizm odgrywa także istotną rolę w rozwijaniu wątku szatańskiego balu, którego kulminacja następuje podczas wielkiego wydarzenia u Wolanda. Śledzimy niezwykły spektakl, gdzie goszczą duchy przeszłości, a Małgorzata, ubrana w fantazyjną suknię, staje się królową balu. Komizm tej sceny wynika z jej absurdalnego rozmachu i uroczystej powagi zderzonej z groteskowym towarzystwem oraz osobliwymi reakcjami bohaterów. Bal, choć zaprojektowany jako demoniczna scena, zyskuje lżejszy, ludyczny charakter dzięki kontrastowi między powagą sytuacji a nieporadnością zaproszonych duchów.

Bułhakow, poprzez komizm, wnika także w moralność bohaterów, ukazując, jak presja i strach zniekształcają ludzkie zachowania, prowadząc do absurdalnych postaw. Tutaj komizm pełni rolę demaskującą, przecinając fałsz i ujawniając prawdziwe oblicze społeczeństwa. W tym kontekście „Mistrz i Małgorzata” staje się nie tylko opowieścią o miłości i wiecznej walce dobra ze złem, ale także ostrą krytyką społeczeństwa i jego wartości.

Podsumowując, komizm w „Mistrzu i Małgorzacie” nie jest celem sam w sobie, lecz ważnym narzędziem w rękach Bułhakowa. Służy komentowaniu rzeczywistości, moralizowaniu i jednoczesnemu rozładowaniu napięcia w opowieści balansującej na krawędzi rzeczywistości i fantazji. Funkcje komizmu w tej powieści są wielowymiarowe: od zapewnienia rozrywki, przez krytykę społeczną, po refleksję nad ludzką naturą i filozoficzną zadumę nad granicami rzeczywistości. Dzięki zręcznemu i inteligentnemu wykorzystaniu komizmu, Bułhakow stworzył dzieło, które intryguje i inspiruje, zachęcając czytelnika do zadania istotnych pytań o człowieczeństwo i moralność w świecie pełnym paradoksów.

Podobnie jak w sztukach Witkacego czy w dramatycznym „Zemście” Aleksandra Fredry, komizm w „Mistrzu i Małgorzacie” przesyca rzeczywistość nieprzewidywalnością i pozwala na głęboką analizę społecznych i osobistych problemów, jednocześnie oferując czytelnikowi nieco lżejsze spojrzenie na poważne tematy.